Meningit

Менингит (қадимги юнонча: μῆνιγξ → лотинча: менинх — „мия пардаси“) — бош мия ва орқа мия пардаларининг яллиғланиши билан кечадиган касаллик. Микроорганизмлар томонидан қўзғатилади, бактериал-вирусли ёки қўзиқоринли бўлиши мумкин. Мустақил касаллик сифатида пайдо бўладиган бирламчи ва асоратлар туфайли ёки инфексия юқиши, масалан, ўрта қулоқ, бурун ёндош бўшлиқларининг яллиғланиши, грипп, қизамиқ, тепки, сил, захм оқибатида келиб чиқадиган иккиламчи менингит фарқланади.

Турлари

Менингит қўзғатувчиларига кўра вирусли, бактериал, замбуруғли, сил, захм менингити каби турлари фарқланади. Кечишига кўра ўткир, ўртача ўткир ва сурункали менингит, орқа мия суюқлигининг (ликворнинг) ўзгаришига қараб йирингли ва сероз менингит ажратилади. Чивин ва каналар юқтирадиган инфексион касалликларда (энсефалитда, менингоэнефалитда) ҳам менингит кузатилади. Инфексия менингит билан оғриган бемор ёки бактерия ташиб юрадиган „соғлом“ кишилардан ўзаро сўзлашганда, ўпишганда, бемор аксирганда, йўталганда юқади, аксари юқори нафас йўллари яллиғланган беморлардан тезроқ юқади. Катталарга нисбатан ёш болалар кўпроқ касалланади. Аксарият кеч куз, қиш ва эрта баҳорда авж олади. Касаллик тўсатдан бошланади, ҳарорат 38—40 °C га кўтарилади, бадан увишади, бемор тез-тез қайт қилади, овқат еса-емаса ҳам безовталанади. Менингитнинг шаклига қараб клиник белгилари хилма-хил бўлади, лекин уларнинг барчасига хос айрим аломатлар мавжуд. Қаттиқ бош оғриғи, бош ва бўйин мускулларининг тортишиши натижасида беморнинг боши орқага энгашган бўлиб, олдинга эга олмайди, оёқлари букилиб қолади. Баъзан бемор алаҳлайди, талваса тутиши ҳам мумкин, ташқи таъсиротларга (кучли ёруғлик, қаттиқ товуш ва ҳоказоларга) таъсирчан бўлади.

Менингит ҳамиша шиддат билан бошланмайди. Иккиламчи менингит аста-секин авж олади. Дармон қурийди, бош оғрийди. Агар бирор юқумли касаллик қўшилса, беморнинг умумий аҳволи оғирлашади ва юқорида санаб ўтилган клиник белгилар ривожланади.

Даволаш

Менингитнинг ҳамма хилида беморни дарҳол шифокорга кўрсатиб, албатта, касалхонага ётқизиш керак. Даво ўз вақтида бошланса бемор батамом соғайиб кетади. Касаллик қўзғатувчисини ташиб юрувчилар топилса, жамоадан ажратилади ва даволанади. Олдини олиш учун қулоқ, томоқ ва бурун бўшлиғининг яллиғланиш ва йирингли касалликларини ўз вақтида даволаш лозим.

Адабиётлар

• Ўзбекистон миллий энсиклопедияси. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил.