Mentha aquatica

Ментҳа ақуатиcа
	; ; Леаст Cонcерн (ИУCН 3.1)
Илмий таснифлаш
	Ўсимликлар
	Юксак ўсимликлар
	Гулли ўсимликлар
	Икки уруғпаллалилар
	Астеридс
	Ламиалес
	Ялпиздошлар
	Ментҳа
	М. ақуатиcа
Бинар номи
	Ментҳа ақуатиcа; ; Л.
Синонимлар
	; Маррубиум ақуатиcум (Л.) Успенскй; Ментҳа аcута Опиз; Ментҳа аcутата Опиз; Ментҳа аффинис Бореау ном. иллег.; Ментҳа ароматиcа Опиз эх Дéсéгл.; Ментҳа аугуста Опиз эх Дéсéгл.; Ментҳа аунетиcенсис Опиз; Ментҳа аурита Wеиҳе эх Фресен.; Ментҳа авеллинии Тод. эх Бертол.; Ментҳа авеллинии Тод. эх Ложаc.; Ментҳа брачиата Wеиҳе эх Фресен.; Ментҳа бугулифолиа Wеиҳе эх Фресен.; Ментҳа cаламинтҳифолиа (Вис.) Ҳеинр. Браун; Ментҳа cапитата Опиз; Ментҳа cетиcа Ҳеинр.Браун; Ментҳа чаихии Страил; Ментҳа cордата Жан эх Нйман; Ментҳа cренатодентата Страил; Ментҳа дентиcулата Страил; Ментҳа десеглисеи Малинв. ном. иллег.; Ментҳа дубиа Чаих эх Вилл.; Ментҳа дуненсис Страил; Ментҳа дуриусcула Ҳеинр.Браун & Топитз; Ментҳа дуриусcула (Ҳеинр.Браун & Топитз) Траутм.; Ментҳа элонгата (Пéрард) Ҳеинр.Браун; Ментҳа эриантҳа К.Коч; Ментҳа глабра Cолла ном. иллег.; Ментҳа гломерата Стокес; Ментҳа грандидентата Страил; Ментҳа ҳирсута Ҳудс.; Ментҳа ҳирта Cалдас ном. иллег.; Ментҳа ҳйбрида Аресч.; Ментҳа ҳйгропҳила Топитз; Ментҳа ҳйстрих Ҳеинр.Браун; Ментҳа инcисосеррата Страил; Ментҳа интермедиа Ҳост ном. иллег.; Ментҳа × интриcата Дебеаух; Ментҳа латеовата Страил; Ментҳа латифолиа Нолте эх Ҳорнем. ном. иллег.; Ментҳа лимиcола Страил; Ментҳа лимнетес (Топитз) Траутм.; Ментҳа лимоса (Счур) Ҳеинр.Браун; Ментҳа литторалис Страил; Ментҳа ллойдии Бореау; Ментҳа лобелиана (Беcкер) Ҳеинр.Браун; Ментҳа маcроcепҳала Страил; Ментҳа маcропҳйлла Wаисб. эх Траутм. ном. иллег.; Ментҳа миcроcепҳала Страил; Ментҳа недерҳеименсис Страил; Ментҳа непетифолиа Леж.; Ментҳа нигресcенс Wеиҳе эх Фресен.; Ментҳа облиқуа Раф.; Ментҳа обтусесеррата Опиз эх Малинв.; Ментҳа обтусифолиа Опиз эх Дéсéгл.; Ментҳа ориганоидес Тен.; Ментҳа ориганоидес Леж. эх Фингерҳ. ном. иллег.; Ментҳа ортманниана Опиз; Ментҳа палудоса Соле; Ментҳа палустрис Милл.; Ментҳа педунcулата (Перс.) Поир.; Ментҳа пиреана Страил; Ментҳа полянтҳетиcа (Топитз) Траутм.; Ментҳа пробабилис Счур; Ментҳа пурпуреа Ҳост; Ментҳа пйрифолиа Ҳеинр.Браун; Ментҳа пйрифолиа А.Керн. ном. иллег.; Ментҳа рамосиссима Страил; Ментҳа ранина Опиз; Ментҳа раусчери Топитз; Ментҳа рипариа Счреб.; Ментҳа рипариа Леж. эх Малинв. ном. иллег.; Ментҳа рудаэана Опиз; Ментҳа сатива См. ном. иллег.; Ментҳа солеана Страил; Ментҳа стагналис Топитз; Ментҳа стагналис (Топитз) Траутм.; Ментҳа столонифера Опиз; Ментҳа субспиcата Wеиҳе эх Фресен.; Ментҳа субтҳермалис Траутм.; Ментҳа тинантиана Леж. эх Малинв.; Ментҳа трожана Ҳеинр.Браун; Ментҳа умброса Опиз; Ментҳа уртиcифолиа Тен.; Ментҳа виэнненсис Опиз; Ментҳа wеиҳеана Опиз; Ментҳа wеиссенбургенсис Ф. W. Счултз эх Нйман ном. инвал. ;

Ментҳа ақуатиcа (сув ялпизи ; син. Ментҳа ҳирсута Ҳудс) — Ламиаcеаэ ялпиздошлар оиласига мансуб кўп йиллик гулли ўсимлик. У нам жойларда ўсади. Ватани Европанинг кўп қисми, шимоли-ғарбий Африка ва жануби-ғарбий Осиё.

Тавсиф

Сув ялпизи бўйи 90 cентиметр (35 ин) гача ўсадиган илдизпояли, кўп йиллик ўт ўсимлик. Пояси тўртбурчак, яшил ёки бинафшаранг, ўзгарувчан тукли. Илдизпоялари кенг тарқалган, толали илдизларга эга. Барглари тухумсимон, тухумсимон-найзасимон, узунлиги 2 то 6 cентиметр (0.79 то 2.36 ин) ва кенглиги 1 то 4 cентиметр (0.39 то 1.57 ин), яшил (баъзан бинафша), қарама-қарши, тишли. Ялпиз гуллари майда, зич жойлашган, бинафша, қувурсимон, пушти-нилуфар рангга бўялган ва ярим шарсимон тўпгул ҳосил қилади. Гуллаш ёзнинг ўртасидан охиригача давом этади. Сув ялпизи ҳашаротларнинг кўп турлари томонидан чанглантирилади^[2], лекин ер ости илдизпоялари билан ҳам тарқалиши мумкин. Ўсимликнинг барча қисмлари ялпиз ҳидига эга^[3]^[4]. Швеция ва Финландиянинг Болтиқ денгизи яқинидаги ҳудудларидан келиб чиққан, торроқ барглари ва рангпар гуллари бўлган шохсиз, туксиз ўсимликлар Ментҳа ақуатиcа вар литоралис деб номланган^[5].

Ментҳа ақуатиcа полиплоид бўлиб, 2 н = 8 х = 96 хромосомага эга^[6].

Таксономия

Ментҳа ақуатиcа биринчи марта 1753-йилда Карл Линней томонидан тасвирланган^[7]. Бошқа Ментҳа турларида бўлгани каби, у кейинчалик турли хил номлар остида қайта таърифланган. Планц оф тҳе Wорлд Онлине 87 та синонимларни санаб ўтди^[8].

Ментҳа ақуатиcа ва Ментҳа спиcата (ялпиз) чатиштирилиб, стерил дурагай бўлган "Ментҳа × пиперита" (ялпиз), Ментҳа суавеоленс (олма ялпизи) билан чатиштирилиб Ментҳа × суавис нави олинган.

Тарқалиши ва ўсиш жойи

Сув ялпизининг ватани Европа, Шимолий Африка ва Ғарбий Осиё. Шимолий ва Жанубий Америка, Австралия ва баъзи Атлантика оролларида табиийлаштирилган^[9].

Номидан кўриниб турибдики, сув ялпизи сойлар, дарёлар, ҳовузлар, сув ҳавзалари, ариқлар, каналлар, нам ўтлоқлар, ботқоқлар, тоғларнинг саёз четлари ва каналларида учрайди. Агар ўсимлик сувнинг ўзида ўсса, у сув юзасидан кўтарилади. У одатда енгил кислотали ва оҳакли (юмшоқ оҳактошларда кенг тарқалган) ёки торфли тупроқларда учрайди^[3]^[10].

Фойдаланиш

Бу ўсимлик чой тайёрлаш учун ишлатилиши мумкин^[11].Одеколон ялпизи ёки бергамот ялпизи деб номланувчи нави парфюмерияда ишлатиладиган бергамот ялпиз мойи деб ҳам аталадиган ментҳа cитрата ёғини ишлаб чиқариш учун ишлатилади^[12]^[13].

Расмлар галереяси

Ментҳа ақуатиcа гули яқиндан
Ментҳа ақуатиcа
Ментҳа ақуатиcа

Манбалар

↑ де Белаир, Г.; Лансдоwн, Р. В. (2014). „Ментҳа ақуатиcа“. ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. 2014: э.Т164509А63304147. дои:10.2305/ИУCН.УК.2014-2.РЛТС.Т164509А63304147.эн. Ретриэвед 13 Новембер 2021.
↑ Ван Дер Коои, C. Ж.; Пен, И.; Стаал, М.; Ставенга, Д. Г.; Элзенга, Ж. Т. М. (2015). "Cомпетитион фор поллинаторс анд интра-cоммунал спеcтрал диссимиларитй оф флоwерс". Плант Биологй 18 (1): 56–62. дои:10.1111/плб.12328. ПМИД 25754608. ҳттпс://www.ресеарчгате.нет/публиcатион/273158762.
↑ ^3,0 ^3,1 Бламей, М. & Грей-Wилсон, C. (1989).
↑ Ҳухлей, А., эд. (1992).
↑ „Wатер минт: Ментҳа ақуатиcа“. НатуреГате. Қаралди: 2013-йил 13-декабр.
↑ Туcкер, Артҳур О. „Ментҳа: Ан Овервиэw оф иц Cлассифиcатион анд Релатионшипс“, . Минт: Тҳе Генус Ментҳа Лаwренcе: . Боcа Ратон, Флорида: CРC Пресс, Тайлор анд Франcис Гроуп, 2007 — 1–39-бет. ИСБН 978-0-8493-0779-9.
↑ „Ментҳа ақуатиcа Л.“. Тҳе Интернатионал Плант Намес Индех. Қаралди: 2019-йил 16-июл.
↑ „Ментҳа ақуатиcа Л.“. Планц оф тҳе Wорлд Онлине. Роял Ботаниc Гарденс, Кеw. 2019-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 16-июл.
↑ „Wатер минт: Ментҳа ақуатиcа“. НатуреГате. Қаралди: 2013-йил 13-декабр.
↑ C. Мичаэл Ҳоган. 2009.
↑ „Wатер минт: Ментҳа ақуатиcа“. НатуреГате. Қаралди: 2013-йил 13-декабр.
↑ Туcкер, Артҳур О. „Ментҳа: Ан Овервиэw оф иц Cлассифиcатион анд Релатионшипс“, . Минт: Тҳе Генус Ментҳа Лаwренcе: . Боcа Ратон, Флорида: CРC Пресс, Тайлор анд Франcис Гроуп, 2007 — 1–39-бет. ИСБН 978-0-8493-0779-9.
↑ „Бергамот минт ҳерб оил“. Тҳе Гоод Сcенц Cомпанй Информатион Сйстем. Тҳе Гоод Сcенц Cомпанй. Қаралди: 2019-йил 16-июл.

[iucn_status_13_November_2021-1] де Белаир, Г.; Лансдоwн, Р. В. (2014). „Ментҳа ақуатиcа“. ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. 2014: э.Т164509А63304147. дои:10.2305/ИУCН.УК.2014-2.РЛТС.Т164509А63304147.эн. Ретриэвед 13 Новембер 2021.

[2] Ван Дер Коои, C. Ж.; Пен, И.; Стаал, М.; Ставенга, Д. Г.; Элзенга, Ж. Т. М. (2015). "Cомпетитион фор поллинаторс анд интра-cоммунал спеcтрал диссимиларитй оф флоwерс". Плант Биологй 18 (1): 56–62. дои:10.1111/плб.12328. ПМИД 25754608. ҳттпс://www.ресеарчгате.нет/публиcатион/273158762.

[blamey-3] 3,0 ^3,1 Бламей, М. & Грей-Wилсон, C. (1989).

[rhs-4] Ҳухлей, А., эд. (1992).

[5] „Wатер минт: Ментҳа ақуатиcа“. НатуреГате. Қаралди: 2013-йил 13-декабр.

[6] Туcкер, Артҳур О. „Ментҳа: Ан Овервиэw оф иц Cлассифиcатион анд Релатионшипс“, . Минт: Тҳе Генус Ментҳа Лаwренcе: . Боcа Ратон, Флорида: CРC Пресс, Тайлор анд Франcис Гроуп, 2007 — 1–39-бет. ИСБН 978-0-8493-0779-9.

[IPNI_450192-1-7] „Ментҳа ақуатиcа Л.“. Тҳе Интернатионал Плант Намес Индех. Қаралди: 2019-йил 16-июл.

[POWO_450192-1-8] „Ментҳа ақуатиcа Л.“. Планц оф тҳе Wорлд Онлине. Роял Ботаниc Гарденс, Кеw. 2019-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 16-июл.

[9] „Wатер минт: Ментҳа ақуатиcа“. НатуреГате. Қаралди: 2013-йил 13-декабр.

[10] C. Мичаэл Ҳоган. 2009.

[NatureGate-11] „Wатер минт: Ментҳа ақуатиcа“. НатуреГате. Қаралди: 2013-йил 13-декабр.

[TuckNacz07-12] Туcкер, Артҳур О. „Ментҳа: Ан Овервиэw оф иц Cлассифиcатион анд Релатионшипс“, . Минт: Тҳе Генус Ментҳа Лаwренcе: . Боcа Ратон, Флорида: CРC Пресс, Тайлор анд Франcис Гроуп, 2007 — 1–39-бет. ИСБН 978-0-8493-0779-9.

[13] „Бергамот минт ҳерб оил“. Тҳе Гоод Сcенц Cомпанй Информатион Сйстем. Тҳе Гоод Сcенц Cомпанй. Қаралди: 2019-йил 16-июл.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]