Пиёз игнали мет-типратикан
Оқ булочка ярмидаги метли бутерброд

Мет-типратикан (олмонча: Меттигел ) Германия буфетларининг анъанавий яхна егулиги, тухумли мухомор, помидорли мухомор ва пишлоқли типратикан билан бир қаторда, айниқса, 1950-1970-йилларда ва ҳозир ҳам оммалашган[1]. Мет бу немисларнинг пиёз ва зираворлар қўшилган, яшил ошкўклар ва пиёз ҳалқалари билан безатилган, типратикан игнаси шаклида пиёз эти ёки тузланган таёқчалар ва зайтун доналари билан безатилган севимли чўчқа гўштидан қиймали таомидир. Баъзида типратиканга тузланган бодринг бўлакларидан қулоқчалар қадалади. Баъзан метдан чўчқача ясалади (олмонча: Метцчwеинчен ). Мет паштет каби оқ булканинг ёки ёғли кулранг ноннинг ярмига суртиб, бутерброд қилинади. Германия озиқ-овқат қоидаларига кўра, метни фақат тайёрланган куни истеъмол қилиш мумкин.

Типратикан шаклида иссиқ таомни безаш (франсузча: эн ҳериссон) ХИХ-асрдан бери маълум. Вилгелм Хайнз ичига масаллиқ тўлдирилган беҳини типратиканга қиёслаган. Штутгарт бош ошпази Винсент Клинкнинг сўзларига кўра, биринчи телевизион ошпаз Клеменс Вилменрод мет-типратиканнинг оммалашишига катта ҳисса қўшган, аммо Вилменроднинг ўзининг ва 1960-1980-йиллардаги бошқа ошпазлик нашрларининг китобларида мет-типратиканнинг рецепти топилмаган. Бироқ „ясама қуён“ қиймали рулетча варианти бор, Вилменрод номи билан айтганда „ҳавайича мет-типратикан“ ананас тилимлари ва шўр таёқчалар билан безатилади[2]. Эрих Лостнинг 1987-йилда нашр этилган „Қурбақа консерти“ романида кирпи шаклидаги мет уюми салмонбалиқ ва гулмоҳи, валдорф салати, қовурилган пишлоқ, қора икра билан тухум ва ветчина рулетлари билан бирга тасвирланади[3]. Мет-типратикан бир нечта теледастурларда, жумладан Хапе Керкелингнинг 70-йиллар шоусида реквизит сифатида пайдо бўлди.

Гўштни хомича, айниқса қиймани хомича истеъмол қилиш патоген бактериялар, хусусан, иерсиния, салмонелла, ичак таёқчалари ва кампилобактериялар, листериялар, шунингдек, паразитлар ва вируслар юқтириш хавфини оширади. Метни фақат тайёрланган куни истеъмол қилиш тавсия этилади. 2012-йилда Федерал хавфни баҳолаш институти ва Роберт Кох Институти томонидан ўтказилган беш ёшгача бўлган болалар ўртасида иерсиниозни ўрганиш маълумотларига кўра, касал бўлганларнинг тахминан 30 фоизи бир кун олдин мет истеъмол қилган. Немислар болалигиданоқ мет ейишни ўрганадилар, Германияда бу таомнинг машҳурлиги шундандир. Бугунги Германияда вегератианча мет-типратикан гўшциз гуруч қарсилдоқлари, пиёз ва томат пастасидан тайёрланади.

Манбалар

Адабиётлар

  • Кох Г., Фукс М. Ёжик из фарша // Производство и ресептури мясних изделий / пер. с нем.. — СПб.: Профессия, 2005. — С. 545. — 656 с. — (Научниэ основи и технологии). — ИСБН 5-93913-074-7.
  • Wолфганг Ҳерлес. Геҳаcктес // Ворwиэгенд фесткоченд. Култур унд Сеэле дер деуцчен Кüче. — Рандом Ҳоусе, 2019. — 416 С. — ИСБН 9783641216085.
  • Петер Петер: Култургесчичте дер деуцчен Кüче. Верлаг C. Ҳ. Беcк, Мüнчен 2008, ИСБН 978-3-406-57224-1, С. 182.