Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Mexatronika

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Мехатроника муҳандислиги (шунингдек, мехатроника деб ҳам аталади) — механик, электр ва компютер тизимларининг синергик интеграцияси. У машинасозлик, электротехника, электроника ҳамда информатика ва компютер муҳандислигидан фойдаланади[1]. Бу соҳа робототехника, информатика, телекоммуникация, тизимлар муҳандислиги, бошқарув муҳандислиги, автоматлаштириш ва маҳсулот муҳандислиги уйғунлашувини ўз ичига олади[2][3].

Вақт ўтиши билан технологиялар ривожлангани сари муҳандисликнинг турли тармоқлари мослашишга ва янги соҳаларга бўлинишга эришди. Мехатрониканинг мақсади ушбу турли қуйи соҳаларнинг ҳар бирини бирлаштирадиган лойиҳавий ечим яратишдан иборат. Дастлаб мехатроника соҳаси шунчаки механика, электр ва электроника бирикмасидан бошқа нарса эмас деб қаралган, шу сабабли унинг номи „механика“ ва „электроника“ сўзларининг гибридидан келиб чиққан. Бироқ техник тизимларнинг мураккаблиги ривожланишда давом этгани сари бу таъриф кўпроқ техник йўналишларни ўз ичига олган ҳолда кенгайтирилди.

Кўпчилик мехатроникага автоматлаштириш, робототехника ва электромеханика муҳандислигининг синоними бўлган замонавий, оммабоп атама сифатида қарайди[4].

Франсиянинг НФ Э 01-010 стандарти ушбу соҳага қуйидагича таъриф беради: „маҳсулотнинг функсионаллигини ошириш ва/ёки оптималлаштириш мақсадида уни лойиҳалаш ва ишлаб чиқариш жараёнида механика, электроника, бошқарув назарияси ҳамда компютер илмларини синергик интеграциялашга қаратилган ёндашув“[5].

Тарихи

1951-йилдаёқ мечатрониcс сўзи Сервомечанисмс, Инc. компаниясининг рекламасида ишлатилган. Бу ҳақида Нуcлеониcс журналининг 9-жилди, 3-сони, 99-бетида кўриш мумкин[6].

„Мечатрониcс“ сўзи японча-инглизча мулоқот муҳитида пайдо бўлган бўлиб, уни Яскаwа Элеcтриc Cорпоратион муҳандиси Тецуро Мори ўйлаб топган. Ушбу сўз 1971-йилда Японияда компания томонидан „46-32714“ рақами остида савдо белгиси сифатида рўйхатдан ўтказилган. Кейинчалик компания ушбу сўздан фойдаланиш ҳуқуқини жамоатчиликка тақдим этди ва атама дунё бўйлаб қўллана бошланди. Ҳозирги кунда бу сўз кўплаб тилларга таржима қилинган ва илғор автоматлаштирилган саноат учун муҳим атама ҳисобланади[7].

1980-йилларда ахборот технологияларининг кириб келиши билан механик тизимларга микропроцессорлар жорий этилди ва бу уларнинг самарадорлигини сезиларли даражада оширди. 1990-йилларга келиб эса ҳисоблаш интелектидаги ютуқлар мехатроникага татбиқ этилиб, соҳада инқилоб ясади.

Тавсифи

Ренсселаэр Политехника институти (РПИ) веб-сайтидаги Эйлер диаграммаси мехатроникани ташкил этувчи соҳаларни тасвирлайди.

Мехатроника муҳандиси янада содда, тежамкор ва ишончли тизимни яратиш учун механика, электр, электроника ҳамда компютер технологиялари тамойилларини бирлаштиради[8].

Муҳандислик кибернетикаси мехатроник тизимларни бошқариш муҳандислиги масалалари билан шуғулланади. У бундай тизимни бошқариш ёки тартибга солиш учун қўлланилади (бошқарув назариясига қаранг). Ўзаро ҳамкорликда ишлаш орқали мехатроник модуллар ишлаб чиқариш мақсадларини амалга оширади ҳамда ишлаб чиқариш тизимига мослашувчан ва қайишқоқ хусусиятларни бағишлайди. Замонавий ишлаб чиқариш ускунаси бошқарув архитектураси бўйича интеграциялашган мехатроник модуллардан ташкил топади. Энг машҳур архитектура турларига иерархия, полиярхия, гетерархия ва гибрид шакллар киради. Техник самарадорликка эришиш усуллари бошқарув алгоритмлари орқали тасвирланади. Ушбу алгоритмларни лойиҳалашда формал усуллардан фойдаланилиши ёки фойдаланилмаслиги мумкин. Мехатроника учун муҳим ҳисобланган гибрид тизимларга ишлаб чиқариш тизимлари, синергик юритмалар, тадқиқот роверлари (сайёракезар аппаратлар), блокланишга қарши тормоз тизими (АБС) ва сирпанишга қарши ёрдамчи тизимлар каби автомобил қуйи тизимлари, шунингдек, автофокусли камералар, видеокамералар, қаттиқ дисклар (ҲДД), CД-плеерлар ва телефонлар каби кундалик ускуналар киради.

Манбалар

  1. ↑ Эсcудиэр, Марcел; Аткинс, Тонй (2019). "А Диcтионарй оф Мечаниcал Энгинеэринг". Охфорд Референcе. дои:10.1093/аcреф/9780198832102.001.0001. ИСБН 978-0-19-883210-2. ҳттп://дх.дои.орг/10.1093/аcреф/9780198832102.001.0001. 
  2. ↑ Мечаниcал анд Мечатрониcс Энгинеэринг. „Мечатрониcс Энгинеэринг“. Футуре ундерградуате студенц. Университй оф Wатерлоо (2012-йил 9-август). Қаралди: 2019-йил 21-ноябр.
  3. ↑ Фаcултй оф Мечатрониcс, Информатиcс анд Интердисcиплинарй Студиэс ТУЛ. „Мечатрониcс (Бc., Инг., ПҳД.)“. 2016-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 15-апрел.
  4. ↑ Лаwренcе Ж. Камм (1996). Ундерстандинг Элеcтро-Мечаниcал Энгинеэринг: Ан Интродуcтион то Мечатрониcс. Жоҳн Wилей & Сонс. ИСБН 978-0-7803-1031-5
  5. ↑ Болтон, W. Мечатрониcс. Пеарсон, 6тҳ эдитион, 2015. ИСБН 978-1-292-07668-3
  6. ↑ „Мечатрониcс адвертисемент“. Нуcлеониcс (инглизча). 9-жилд, № 3. Тҳе МcГраw-Ҳилл Cомпаниэс. Септембер 1951. 99-бет — Интернет Арчиве.
  7. ↑ Мсc. Мечатрониcс анд Аутоматион Энгинеэринг, Университй оф Стратҳcлйде Гласгоw, Институтион оф Энгинеэринг анд Течнологй, Унитед Кингдом. Ретриэвед 29 Новембер 2020.
  8. ↑ Тҳе мечатрониcс ҳандбоок, Роберт Ҳ. Бишоп, 2нд, Боcа Ратон, ФЛ: CРC Пресс, 2008 — Чаптер 1, Паге 2-бет. ИСБН 978-1-4398-3320-9. ОCЛC 795209909. 

Адабиётлар

  • Брадлей, Даwсон эт ал., Мечатрониcс, Элеcтрониcс ин продуcц анд проcессес, Чапман анд Ҳалл Верлаг, Лондон, 1991.
  • Карнопп, Деан C., Доналд Л. Марголис, Роналд C. Росенберг, Сйстем Дйнамиcс: Моделинг анд Симулатион оф Мечатрониc Сйстемс, 4тҳ Эдитион, Wилей, 2006. ИСБН 0-471-70965-4 Бесцеллинг сйстем дйнамиcс боок усинг бонд грапҳ аппроач.
  • Cетинкунт, Сабри, Мечатрониcс, Жоҳн Wилей & Сонс, Инc, 2007 ИСБН 978-0-471-47987-1
  • Жамес Ж. Нутаро. Буилдинг софтwаре фор симулатион: тҳеорй анд алгоритҳмс, wитҳ апплиcатионс ин C++. Wилей, 2010. 
  • Зҳанг, Жианҳуа . Мечатрониcс анд Аутоматион Энгинеэринг. Проcеэдингс оф тҳе Интернатионал Cонференcе он Мечатрониcс анд Аутоматион Энгинеэринг (ИCМАЭ2016). Хиамен, Чина, 2016.

Қўшимча ўқиш учун

Ҳаволалар