Mezuza

Мезуза (ибр. „эшик ёндори“) – яҳудийлар уйида эшикнинг ташқи ёндорига осиб қўйиладиган пок ҳайвон терисидан тайёрланган ва махсус дуолар ёзилган ўрам. Ўрамнинг ички қисмига Шма оятларининг учдан икки қисми битилган бўлади. Унинг ташқи томонига эса Шаддай – „Қудратли“ деган сўз ёзилган. Мусонинг Беш китобида икки жойда Худо сўзини „Уйингиз эшигингизнинг ёндорига (мезузот)“ деб буюрилган. Натижада ушбу жумладаги мезузот сўзидан мезуза шакли чиқариб олинган. Мезуза матни 22 сатрдан иборат бўлади. Эшик ёндорига мезуза ўрнатиш чоғида яҳудийлар „Сенга шукрлар бўлсин, эй бизга мезуза ўрнатишни буюрган худо“, деб дуо қиладилар. Қоидага кўра мезуза махсус футлярга жойлаштирилади. Ушбу футляр эшик ёндорининг юқори ўнг бурчагига осилади. Археологик манбалар илк мемузалар Иккинчи Ибодатхона даврига тааллуқли эканлигини кўрсатади. Ўрта асрларда эса бундай ўрамларнинг ташқи томонига фаришталарнинг номлари ва тимсоллар каби сеҳрли қудратга эга бўлган нарсаларни киритиш анъанаси шаклланган. Бироқ бундай турдаги мезузалар туморларга айланиб қолиши мумкинлиги сабабли яҳудий олими Маймонид томонидан кескин танқид қилинган. Шу сабабли бугунги кунда мезузаларга криптограмма ёки тимсоллар тасвири туширилмайди. Мезуза хонадоннинг киравериш эшиги ҳамда ҳар бир хона эшигига осиб қўйилади. Бугунги кунда жамоат бинолари ва синагогаларнинг эшикларига ҳам мезуза илиб қўйиш одати кенг тарқалган. Мезузага ёзилган матн зарарланмаганлигига амин бўлиш мақсадида уни мунтазам равишда (ҳар етти йилда икки марта) текшириб туриш талаб этилади. Яҳудий диаспорасида эса янги уйга кўчиб киргандан сўнг 30 кун ичида, Исроилда эса кўчиб кирган вақтнинг ўзида эшикка мезуза осиш анъанаси қабул қилинган. Агар уй сотиладиган ёки ўзга бир инсонга ижарага бериладиган бўлса, мезузалар осилган жойидан олинмайди. Яҳудийлар орасида уйга кириш ва ундан чиқиш чоғида мезузани бармоқ билан силаш ва ўпиш одати мавжуд. Талмудга кўра, мезуза худо томонидан Исроилга ҳадя қилиб берилган етти мисвотнинг бири ҳисобланади. Мезуза яҳудийлик динида энг кўп амал қилинадиган буйруқлардан биридир. Аксар ҳолларда мезуза футлярлари яҳудий ҳунармадчилигининг классик намуналари бўлиб ҳисобланади.

Адабиётлар

• Нажмиддинов Ж., Каримов Ж., Турдиева Д.. Диншунослик. Қомусий луғат. Имом Бухорий халқаро маркази нашриёти, 2017 — 480-бет. ИСБН 978-9943-5105-3-1.