Ziyosfera

Michael Rockefeller

Мичаэл Cларк Роcкфеллер (1938-йил 18-май — 1961-йил 19-ноябрда ғойиб бўлган) Ню-Ёрк губернатори ва Қўшма Штатлар вице-президенти Нелсон Алдрич Роcкфеллер ва Марй Тодҳунтернинг бешинчи ва энг кичик фарзанди эди. Роcкфеллерлар оиласининг тўртинчи авлод аъзоси, у Голландия Янги Гвинеясининг жануби-ғарбий қисмидаги Асмат минтақасида экспедиция пайтида ҳалок бўлган.

Ҳаёти

Роcкфеллер 1960-йилда Ҳарвард университетини фахрий унвон билан тамомлаган. У АҚШ армиясида оддий аскар сифатида олти ой хизмат қилган. Бир мунча вақт ўтгач, у Гарварддаги Пеабодй археология ва этнология музейининг ўша пайтда Голландиянинг Янги Гвинея деб аталадиган ғарбий қисмида жойлашган, Дани қабиласини ўрганиш учун экспедицияда қатнашди. Экспедиция Роберт Гарднер томонидан ишлаб чиқарилган ва Роcкфеллер овоз ёзувчиси сифатида иштирок этган „Деатҳ бирдс“ (ўлик қушлар) этнографик ҳужжатли филми суратга олинган. У дўсти билан биргаликда орол жанубидаги Асмат қабиласини ўрганиш учун экспедициядан ажралиб чиққан. Пеабодй экспедицияси билан қайтгандан сўнг, Мичаэл Асматни қўшимча ўрганиш ва уларнинг санъатини ҳужжатлаштириш учун Голландия Янги Гвинеясига қайтиб келади.

Вафот этиши

1961-йил 17-ноябрда Роcкфеллер ва голландиялик антрополог Рене Вассинг қирғоқдан уч миля узоқликдаги 40 футлик каноеда сузаётганида, уларнинг қайиғи ағдарилиб кетади. Иккита маҳаллий гид уларга ёрдам бериш учун сузиб келишди, лекин улар секин ҳаракатланишади. Бироз кутгандан сўнг, Роcкфеллер Вассингга „Мен буни уддалай оламан деб ўйлайман“ дейди ва қирғоққа томон сузиб кетади. Эртаси куни Вассинг қутқарилади, Роcкфеллер эса қизғин қидирувлар ва уни топиш учун кўплаб қилинган ҳаракатларга қарамай топилмайди. Ўша пайтда Роcкфеллернинг ғойиб бўлиши дунё янгиликларидан бири бўлган. Унинг жасади топилмаган ва ниҳоят 1964-йилда ўлган деб эълон қилинади.

Тахминлар

Кўпчилик Роcкфеллернинг чўкиб кетганига ёки акула ва тимсоҳ ҳужумига учраганига ишонишади. Аммо 1961-йилда баъзи Асмат вилоятларида „бош овлари“ ва каннибализм авж олгани боис, у ўша вилоятларнинг туб аҳолиси томонидан ўлдирилган ва еб қўйилган деган тахминлар бор[1]. Унинг ғойиб бўлганидан кейинги йилларда маҳаллий аҳоли билан бирга яшайдиган оқ танли одам ҳақида вақти-вақти билан миш-мишлар тарқаб туради.

1969-йилда журналист Милт Маклин Роcкфеллернинг ғойиб бўлишини текшириш учун Голландия Янги Гвинеясига боради. У Роcкфеллернинг асир ёки ўрмон вакили сифатида яшагани ҳақидаги хабарларни рад этади, аммо унинг ўлдирилгани ҳақидаги ғояни тасдиқловчи иккиламчи далиллар мавжуд деган хулосага келади. Ўша пайтда маълум бўлганидек, Мичаэл етиб олишга муваффақ бўлган Оцжанеп халқининг кўп сонли раҳбарлари 1958-йилда Голландия патрули томонидан ўлдирилган ва бу „оқ қабила“ дан ўч олишга сабаб бўлган. Бошқа томондан, каннибализм ҳам, одам овлаш бу ҳудудда йўқолиб кетган, шунчаки „кўзга кўз“ шаклидаги қасос олиш ҳолати юз берган. Роcкфеллер эса айни қасоскорларнинг ўлжасига айланган оқ танли бўлиши мумкинлиги ҳақида Голландия патрул хизмати хабар берган.

Яна бир версия шунга ўхшаш, аммо фарқи шундаки, голландиялик полициячи (маҳаллий қабилалар билан ишлашда тажрибасиз) бўлган Голландия патрули маҳаллий полициячилар ҳамроҳлигида кўп сонли жангчилар билан дарёнинг бурилишига бошқа қабила билан юзма-юз жангга (қабилалар ўртасида маҳаллий уруш узоқ вақтдан бери давом этган) дуч келишди. Патрул қўрқиб кетади ва жангчиларга қарата ўқ уздаи ва улардан уч нафарини ўлдиради. Маҳаллий диний расм-русмлар ва урф-одатлар бир жонни бошқасига олишга мажбур бўлади ва оқ патрул раҳбари сифатида улар оқ танлиларнинг ҳаётига барҳам беришга мажбур бўладилар. Тахминларга кўра, бу қабила билан аввал ва доимо дўстона муносабатда бўлгани сабабли ҳеч қандай хавф-хатардан шубҳаланмаган Роcкфеллер бундай ҳолатда „кўзга кўз“ қасосининг қурбони бўлган.

Ёзувчи Пол Тооҳейнинг Рокки Ғарбга кетмоқда номли китобида айтилишича, 1979-йилда Роcкфеллернинг онаси Голландия Янги Гвинеясига бориб, унинг ғойиб бўлиш сирини очиш учун хусусий терговчи ёллаган. Ҳикоянинг тўғрилиги баҳсли, аммо Тооҳейнинг таъкидлашича, хусусий терговчи қайиқ моторини учта бош суягига алмаштирган, қабила вакилларининг таъкидлашича, бу бош суяклари улар ўлдирган оқ танлиларга тегишли бўлган. Терговчи Ню-Ёркка қайтиб келади ва бош суягини оилага тақдим этади. Терговчи улардан бири Роcкфеллерга тегишли эканлигига ишонч ҳосил қилади. Бу воқеа ҳақиқатан ҳам содир бўлганми, ёки йўқлиги ҳақида оила ҳеч қачон изоҳ бермаган.

Асмат артефактлари ва фотосуратлари

Роcкфеллер томонидан тўпланган кўплаб асмат артефактлари Ню-Ёркдаги Метрополитан санъат музейидаги Мичаэл C. Роcкфеллер коллексиясининг бир қисми сифатида сақланмоқда. Пибодй музейида Мичаэл Янги Гвинея экспедицияси пайтида олинган 3500 та фотосурат мунтазам равишда намойиш этилади[2].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Сеарч фор Мичаэл Роcкефеллер ин Неw Гуинеа Парт 7“. www.тривиа-либрарй.cом. 2021-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-август.
  2. ↑ „Cопиа арчивада“. 8 де марзо де 2007да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9 де диcиэмбре де 2006. Ҳарвард Эдуcатион Неwс (2006/11/09)

Библиография

  • Гарридо, Эдуардо, „Ғойиб бўлди“, Ин Ҳистóриа Й вида, № 578 (2016-йил май), п. 74-81

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi