Michel Butor
Мичел Бутор (франсузча: [миʃɛл бйтɔʁ]; 1926-йил 14-сентябрда туғилган) – франсуз шоири, романнавис, ўқитувчи, санъацҳунос олим ва таржимон[1][2].
| Мичел Бутор | |
|---|---|
|
Мичел Бутор 2022-йилда | |
| Таваллуди |
Мичел Мариэ Франçоис Бутор 14-сентябр 1926-йил |
| Вафоти |
24-август 2016-йил (89 ёшда) Cонтамине-сур-Арве, Франсия |
| Касби | ёзувчи |
| Алма матер | Париж Университети |
| Жанр | |
| Турмуш ўртоғи | Мариэ-Жосèпҳе |
| Болалари | 4 нафар қиз |
Ҳаёти ва ижоди
Мичел Мариэ Франçоис Бутор 1926-йил 14-сентябрда Лилле шаҳрининг чеккасида жойлашган Монс-эн-Барœул қишлоғида туғилган. У оиладаги 7 та фарзанднинг учинчиси бўлиб туғилган. Унинг отаси Éмиле Бутор (1891–1960), темир йўл инспектори бўлган. Онаси Анна (1896–1972) эса Сорбоннада фалсафа соҳасида ўқиган ва уни 1947-йилда тамомлаган[3].
У 1950–1951-йилларда Мисрнинг Миня шаҳрида франсуз тилидан дарс берган, шундан сўнг Мичел Манчестер (1951–1953), Салоники (1954–1955) ва Женевада (1956–1957) дарс берган. 1958-йилда у Мариэ-Жосèпҳе билан оила қурган. Уларнинг тўрт нафар қизлари бўлган.
Унинг биринчи романи „Пассаге де Милан“ 1954-йилда нашр этилган. Шундан кейин 1956-йилда Прих Фéнéон мукофотига сазовор бўлган „Л’Эмплои ду темпс“ ва 1957-йилда Прих Ренаудот мукофотига сазовор бўлган „Ла Модифиcатион“ асарларини ёзиб тугатган. Унинг сўнгги романи „Дегрéс“ 1960-йилда нашр этилган.
1960-йилда у Брйн Маwр коллежи ва Миддлебурй коллежи профессорлари билан учрашиш учун Америкага ташриф буюрган. Мичелнинг Қўшма Штатлар бўйлаб қилган саёҳатлари натижасида ёзилган ва 1962-йилда нашр этилган биринчи экспериментал китоби бўлмиш „Мобиле“ асари китобхонлар орасида баҳс-мунозарага сабаб бўлган[4].
Кейинги бир неча йиллар давомида у санъатнинг турли йўналишларида ижод қилган. Мичел иншолардан тортиб шеърлар-у санъат китобларигача турли йўналишларда ўз маҳоратини ошириб борган[5]. У санъатга оид китоблар яратиш учун Гéрард Серéэ билан ҳамкорликда ишлаган[6]. Адабиёт, рассомчилик ва саёҳат Буторнинг севимли мавзулари эди. Мичелнинг асарларидаги ёзиш техникасининг жозибадорлиги шундан иборат эдики, у ҳар бир асарида воқеаларнинг узвий кетма-кетлиги ва боғлиқлигига алоҳида аҳамият қаратган ва шу жиҳатидан у франсуз ёзувчиси Роббе-Гриллетга эмас, балки Бауделаирега кўпроқ ўхшаш тарзда ижод қилганлиги таъкидланган.
Журналистлар ва танқидчилар унинг романларини ноувеау роман тури билан алоқадорлигини таъкидлашган, аммо Буторнинг ўзи бу боғлиқликни узоқ вақтлар давомида инкор этиб келган. Бу каби ўхшашлик ҳақидаги фикрларнинг асоси унинг янги романнавис ёзувчи бўлишига қарамасдан, профессионал ёзувчилар каби бадиий тасвирлай олишига бориб тақалган[7]. Унинг энг машҳур романи ҳисобланмиш „Ла Модифиcатион“ бутунлай иккинчи шахс томонидан ёзилган. 1967-йилда ёзилган „Ла cритиқуэ эт л’инвентион“ асарида у ҳатто энг содда иқтибос ҳам аллақачон ўзига хос пародияга айланганлигини айтган[8][9][10][11].
1977-йилда Бутор ўша пайтдаги Роллинс коллежининг франсуз профессори Элинор С.Миллер билан учрашгандан сўнг, у билан дўстлашиб қолган[12]. Улар таржималар, каталоглар ва маърузалар устида биргаликда ишлашган. 2002-йилда Миллер „Присмс анд Раинбоwс: Мичел Бутор’с Cоллаборатионс wитҳ Жаcқуэс Монорй, Жири Колар, анд Пиэрре Алечинскй“ номли китобни нашр эттирган[13].
2006-йил Неw Ёркдаги Замонавий Санъат Музейида бўлиб ўтган интервюда шоир Жоҳн Ашберй Неw Ёркдаги кечки овқатда Мичел Буторнинг ёнида ўтиришни жуда хоҳлаганини таъкидлаб ўтган[14].
Бутор 2013-йилда Гранд прих де литтéратуре де л’Аcадéмиэ франçаисе мукофоти билан тақдирланган. У 2016-йил 24-август куни Франсиянинг жануби-шарқий ҳудудида вафот этган[15].
Мичел Бутор 2016-йилда ташкил этилган Тҳе Раймонд Роуссел Соcиэтй номли жамиятнинг фахрий аъзоси бўлган. Бу жамиятда яна таниқли арбоблардан Жоҳн Ашберй, Миқуэл Барcелó, Жоан Бофилл-Амаргóс, Тҳор Ҳалворссен ва Ҳермес Салcеда ҳам бўлган. Бу жамият инновацион ва сирли ёзувчи Раймонд Роуссел ижодини ўрганиш ва шунга қизиқувчи ёш ижодкорларни бир ерда тўплаш ва унинг ижодий меросини юксалтиришни ўз олдига мақсад қилиб қўйган. Ушбу ҳамкорлик орқали Буторнинг таъсири ва тажрибаси жамият учун Русселнинг ўзига хос адабий усулларини ҳамда унинг бутун дунё адабиёт оламига таъсир кўрсатган инновацион ғояларини чуқурроқ тушунилишига ҳисса қўшган.
Танланган библиографияси
Бу библиография Жеан Дуффйнинг Мичел Бутор асарлари учун тавсия этган тоифалар бўйича тузилган[16].
Романлари
- Пассаге де Милан (Лес Эдитионс де Минуит, 1954)[17][18].
- Л’Эмплои ду темпс (Лес Эдитионс де Минуит, 1956).
- Ла Модифиcатион (Лес Эдитионс де Минуит, 1957).
- Дегрéс (Галлимард, 1960)[19].
Экспериментал ишлари
- Мобиле : éтуде поур уне репрéсентатион дес Éтац-Унис (Галлимард, 1962).
- Рéсеау аéриэн : техте радиопҳониқуэ (Галлимард, 1962).
- Десcриптион де Сан Марcо (Галлимард, 1963).
- 6 810 000 литрес д’эау пар сеcонде : éтуде стéрéопҳониқуэ (Галлимард, 1965)[20][21].
- Интервалле : анеcдоте эн эхпансион (Галлимард, 1973)
Эссейлари
- Рéпертоире [И–В] (1960; 1964; 1968; 1974; 1982)
- Ҳистоире эхтраординаире : эссаи сур ун рêве де Бауделаире (1961)[22].
- Эссаис сур лес модернес (1964)
- Эссаис сур Лес Эссаиэс (1968)
- Эссаис сур ле роман (1969).
- Импровисатионс сур Флауберт (1984)
- Импровисатионс сур Ҳенри Мичаух (1985)
- Импровисатионс сур Римбауд (1989)
- Импровисатионс сур Мичел Бутор : л'écритуре эн трансформатион (1993).
- Л’Утилитé поéтиқуэ (1995)
- Импровисатионс сур Балзаc [И–ИИИ] (1998)
Бошқа асарлари
- Ле Гéниэ ду лиэу [1-5] (1958–1996):
- Ле Гéниэ ду лиэу (1958).
- Оù: ле Гéниэ ду лиэу, 2 (1971)
- Боомеранг: ле Гéниэ ду лиэу, 3 (1978)[23].
- Трансит: ле Гéниэ ду лиэу, 4 (1992)
- Гйросcопе: аутремент дит ле Гéниэ ду лиэу, 5 эт дерниэр (1996)
- Ҳéролд (1964)
- Иллустратионс [И–ИВ] (1964; 1969; 1973; 1976)
- Портраит де л’артисте эн жеуне синге (Галлимард, 1967).
- Ла Банлиэуэ де л’Аубе à л’Ауроре (Фата Моргана, 1968)[24][25].
- Лес Моц данс ла пеинтуре (1969)
- Вотре Фауст: Фантаисиэ вариабле генре Опéра (Ҳенри Поуссеур билан) (1969)
- Ла Росе дес Венц: 32 Рҳумбс поур Чарлес Фоуриэр (Галлимард, 1970)
- Траваух д’аппроче (Галлимард, 1972)
- Матиèре де рêвес [И–В] (1975–1985):
- Матиèре де рêвес (1975)
- Сеcонд соус-сол: Матиèре де рêвес ИИ (1976)
- Троисиèме дессоус: Матиèре де рêвес ИИИ (1977)
- Қуадрупле фонд: Матиèре де рêвес ИВ (1981)
- Милле эт ун плис: Матиèре де рêвес В (1985)
- Ванитé: cонверсатион данс лес Алпес-Маритимес (1980)
- Энвоис (Галлимард, 1980)
- Эхпрèс: Энвоис ИИ (Галлимард, 1983)
- Авант-Гоûт [И–ИВ] (1984; 1987; 1989; 1992)
- Фронтиèрес: энтретиэнс авеc Чристиан Жаcомино (1985). Фронтиэрс, транс. Элинор С. Миллер (Сумма Публиcатионс, 1989).
- Ле Ретоур ду боомеранг (1988)
- Л’Эмбарқуэмент де ла Реине де Саба : д’апрèс ле таблеау де Cлауде Лорраин (1989)
- Парруре (1994). Этҳниc Жеwелрй: Африcа, Асиа, анд тҳе Паcифиc, транс. Даниэл Wҳеэлер, Марй Лаинг, анд Эмилй Лане (Вендоме Пресс, 1994).
- Энтретиэнс: Қуаранте анс де виэ литтéраире (1999). Ин тҳреэ волумес, cоверинг 1956 то 1996.
- Қуант ау ливре: триптйқуэ эн л’ҳоннеур де Гаугуин (2000)
- Сеизе лустрес (Галлимард, 2006)
- Руинес д’авенир: ун ливре таписсериэ (Аcтес Суд Эдитионс, 2016)
Инглиз тилидаги тўпламлари
- Инвенторй: Эссайс бй Мичел Бутор, эдитед бй Ричард Ҳоwард (Симон & Счустер, 1968; Cапе, 1970)[26].
- Селеcтед Эссайс эд. Ричард Скиннер, транс. Матҳилде Мероуани (Вангуард Эдитионс, 2022).
Мукофотлари
- 1957-йилда "Л’Эмплои ду темпс" асари учун Прих Фéнéон мукофоти[27].
- 1957-йилда "Ла Модифиcатион" асари учун Прих Ренаудот мукофоти.
- 1960-йилда "Рéпертоире И" асари учун Гранд прих де ла Cритиқуэ литтéраире мукофоти.
- 1998-йилда "Импровисатионс сур Балзаc" асари учун Гранд прих ду романтисме Чатеаубрианд мукофоти.
- 2006-йилда "Сеизе лустрес" асари учун Прих Маллармé мукофоти[28].
- 2007-йилда шеърлари учун САCЕМ Гранд при мукофоти[29].
- 2013-йилда ижодий ишлари учун Гранд прих де литтéратуре де л'Аcадéмиэ франçаисе мукофоти.
- 2016-йилда "Руинес д’авенир : ун ливре таписсериэ" асари учун Гранд прих де поéсиэ де ла СГДЛ мукофоти.
Адабиётлар
- Жеан Роудаут. Мичел Бутор оу ле ливре футур (1964)[30]
- Георгес Раиллард. Бутор – Cоллеcтион „Ла библиотҳèқуэ идéале“ (1968)[31]
- Жоҳн Стурроcк. Тҳе Френч Неw Новел: Cлауде Симон, Мичел Бутор, Алаин Роббе-Гриллет (1969)[32]
- Женнифер Wаэлти-Wалтерс. Мичел Бутор: А Студй оф Ҳис Виэw оф тҳе Wорлд анд а Панорама оф Ҳис Wорк 1954–1974 (1977)
- Жеан-Лоуис де Рамбурес. Cоммент траваиллент лес écриваинс (Парис: Фламмарион, 1978) (интервиэw wитҳ Мичел Бутор, ин Френч)
- Марй Лйдон. Перпетуум Мобиле: А Студй оф тҳе Новелс анд Аэстҳетиcс оф Мичел Бутор (1980)[33]
- Пам Броwн. Cоурриэр дес Антиподес – Нотес он Мичел Бутор’с Леттерс фром тҳе Антиподес ин Cордите Поэтрй Ревиэw (2017)[34]
Манбалар
- ↑ Л’écриваин Мичел Бутор, фигуре ду Ноувеау Роман, эст морт (франсузча)
- ↑ Френч wритер Мичел Бутор диэс агед 89: фамилй (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-09-17 санасида архивланган)
- ↑ Ҳис ДЕС тҳесис (диплôме д'éтудес супéриэурес, роугҳлй эқуивалент то ан МА тҳесис) ундер Гастон Бачелард wас титлед Лес Матҳéматиқуэс эт л’идéэ де нécесситé, „Матҳематиcс анд тҳе Идеа оф Неcесситй“ (сеэ Марй Лйдон, Перпетуум Мобиле: А Студй оф тҳе Новелс анд Аэстҳетиcс оф Мичел Бутор, Университй оф Алберта, 1980, п. 156 н. 31)
- ↑ Даниэлс, Т. Тилден (2008-07-01). "Мичел Бутор'с Мобиле: Модернисм, Постмодернисм, анд Америcан Арт". Сймпосиум: А Қуартерлй Жоурнал ин Модерн Литературес 62 (2): 99–112. дои:10.3200/СЙМП.62.2.99-112. ИССН 0039-7709. ҳттпс://дои.орг/10.3200/СЙМП.62.2.99-112.
- ↑ Мануэл Cасимиро, Боокс он Мануэл Cасимиро
- ↑ Герард Сереэ, Нотес оф биограпҳй, Галлерй Мичелле Чампетиэр, 2020
- ↑ Уне Cонверсатион авеc Мичел Бутор (франсузча) қуотатион:
Ла литтéратуре, c’эст л’эхпéриментатион сур ле лангаге.
- ↑ Линда Ҳутчеон (1985), А тҳеорй оф пародй: тҳе теачингс оф тwентиэтҳ-cентурй арт формс, п. 41
- ↑ Аллан Ҳ. Пасcо (1994), Аллусион: а литерарй графт, п. 217
- ↑ Оригинал қуотатион:
Ла cитатион ла плус литтéрале эст дéжà данс уне cертаине месуре уне пародиэ. Ле симпле прéлèвемент ла трансформе, ле чоих данс леқуэл же л'инсèре, са дécоупуре (деух cритиқуэс пеувент cитер ле мêме пассаге эн фихант сес бордс диффéреммент), лес аллéгеменц қуэ ж'опèре à л'интéриэур, лесқуэлс пеувент субституэр уне аутре граммаире à л'оригинелле эт натуреллемент, ла фаçон донт же л'аборде, донт элле эст присе данс мон cомментаире
- ↑ Мичел Бутор (1981), Леттерс фром тҳе Антиподес, п. 162 қуотатион:
А wҳоле идеологй оф оwнершип анд трансмиссион ис имплиэд бй тҳе cоммерcиал промотион оф боокс анд а cертаин кинд оф дисcоурсе ин неwспаперс, счоолс анд университиэс, wитҳ иц эмпҳасис он греатнесс, униқуэнесс, анд инфлуэнcе—офтен виа қуотатион—ас а оне-wай проcесс. Тҳис идеологй ҳас реcеивед а баттеринг фор манй еарс ноw ат тҳе ҳандс оф аутҳорс суч ас Жамес Жойcе, Эзра Поунд, Жорге Луис Боргес (Пиэрре Менард, Аутҳор оф Дон Қуихоте) анд Бутор ҳимселф.
- ↑ Миллер, Элинор (1977-09-01). "Аппроачес то тҳе Cатараcт: Бутор'с Ниагара". Студиэс ин 20тҳ & 21ст Cентурй Литературе 2 (1). дои:10.4148/2334-4415.1045. ИССН 2334-4415. ҳттпс://неwпраириэпресс.орг/сттcл/вол2/исс1/4.
- ↑ Тҳе Фалес Либрарй оф НЙУ’с гуиде то Элинор Миллер Папер (Wайбаcк Мачине сайтида 2009-11-30 санасида архивланган)
- ↑ „Аудио филе“. 2016-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 3-август.
- ↑ Гримес, Wиллиам. „Мичел Бутор, Френч Новелист Wҳо Шаттеред Cонвентионс, Диэс ат 89“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2016-йил 4-сентябр).
- ↑ „Интродуcтион“ (эн). Тҳе Университй оф Эдинбургҳ (2022-йил 3-июн). Қаралди: 2024-йил 6-март.
- ↑ Гил Орловитз. Тҳе Аwард Авант-Гарде Реадер, Интернет Арчиве, 1965.
- ↑ „Тwо чаптерс фром Пассаге де Милан“ (эн). cонтентдм.cарлетон.эду. Қаралди: 2023-йил 18-апрел.
- ↑ Бутор, Мичел. Дегреэс, а новел, Интернет Арчиве (эн, фр), Неw Ёрк, Симон анд Счустер, 1961.
- ↑ Бутор, Мичел; Мичел Бутор Cоллеcтион (Либрарй оф Cонгресс) ДЛC. Ниагара, а новел, Интернет Арчиве, Чиcаго, Ҳ. Регнерй Cо, 1969.
- ↑ „Ил эн фаит троп ! Плаcе де ла радио данс л'œувре эт ла виэ де Мичел Бутор“ (фр-ФР). Комодо 21 (2021-йил 6-октябр). 2023-йил 12-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-апрел.
- ↑ Бутор, Мичел. Ҳистоире эхтраординаире: эссай он а дреам оф Бауделаире'с;, Интернет Арчиве, Лондон, Cапе, 1969. ИСБН 978-0-224-61663-8.
- ↑ Бутор, Мичел. Леттерс фром тҳе Антиподес, Интернет Арчиве, Атҳенс, Оҳио : Оҳио Университй Пресс, 1981. ИСБН 978-0-8214-0659-5.
- ↑ ТҲЕ СУНДАЙ ПОЭМ: МИCҲЕЛ БУТОР ТРАНСЛАТЕД БЙ ЖЕФФРЕЙ ГРОСС Гwарлинго, Септ. 15, 2013.
- ↑ Алдредге, Мичелле „Мичел Бутор'с Тҳе Субурбс фром Даwн то Дайбреак“ (эн-УС). Гwарлинго. Қаралди: 2022-йил 2-август.
- ↑ Бутор, Мичел. Инвенторй; эссайс, Интернет Арчиве, Неw Ёрк, Симон анд Счустер, 1969.
- ↑ „Ин Мемориам: Мичел Бутор“ (эн). френчcултуре.орг. 2022-йил 6-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 4-декабр.
- ↑ „Аcадéмиэ Маллармé – Прих Маллармé, мембрес ду журй, лауреац“. www.аcадемиэ-малларме.фр. Қаралди: 2020-йил 4-декабр.
- ↑ „Портаил САCЕМ“ (2008-йил 1-май). 2008-йил 1-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 8-июл.
- ↑ Роудаут, Жеан. Мичел Бутор : оу, Ле ливре футур : пропоситион, Интернет Арчиве, [Парис] : Галлимард, 1964.
- ↑ Раиллард, Георгес. Бутор, Интернет Арчиве, [Парис.] : Галлимард, 1968.
- ↑ Стурроcк, Жоҳн. Тҳе Френч неw новел: Cлауде Симон, Мичел Бутор, Алаин Роббе-Гриллет, Интернет Арчиве, Лондон, Неw Ёрк [этc.] Охфорд У.П., 1969. ИСБН 978-0-19-212178-3.
- ↑ Лйдон, Марй. Перпетуум мобиле : а студй оф тҳе новелс анд аэстҳетиcс оф Мичел Бутор, Интернет Арчиве, Эдмонтон [Алта.] : Университй оф Алберта Пресс, 1980. ИСБН 978-0-88864-055-0.
- ↑ „Cоурриэр дес Антиподес – Нотес он Мичел Бутор'с Леттерс фром тҳе Антиподес“ (эн-УС). Cордите Поэтрй Ревиэw (2017-йил 31-январ). Қаралди: 2024-йил 1-март.
Ҳаволалар

Викиомборда „Мичел Бутор“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.