.НЕТ Фрамеwорк — 2002-йилда Миcрософт томонидан чиқарилган дастурий платформадир. Платформа турли дастурлаш тиллари: C#, Висуал Басиc .НЕТ, Ж# ва бошқалар учун мос Cоммон Лангуаге Рунтиме (CЛР)га асосланган. CЛР функсияси ушбу платформадан фойдаланадиган ҳар қандай дастурлаш тилида мавжуд. .НЕТ Фрамеwорк ҳозир.НЕТ сифатида ривожланмоқда. Бу платформада кўп дастурларга умумий компонентлар ва оптимизацияланган методлар бор.

.НЕТ Фрамеwорк

4.5 версиясигача бўлган.НЕТ Фрамеwорк компонентлари
Ишлаб чиқувчиМиcрософт
Чиқарилган сана13-феврал, 2002-йил (24 йил аввал) (2002-02-13)
Сўнгги версияси4.8[1] / 18-апрел, 2019-йил (7 йил аввал) (2019-04-18)[2]
Операцион тизимМиcрософт Wиндоwс
Статус.НЕТ лойиҳаси ривожлантирилаётгани учун тўхтатилди
Жанрдастурий таъминотлар учун платформа
ЛицензияМИТ
Вебсайт:дотнет.миcрософт.cом

.НЕТ Фрамеwорк ўша пайтда машҳур бўлган Сун Миcросйстемс (ҳозир Ораcле компаниясига тегишли) Жава платформасига Миcрософтнинг жавобидир.

.НЕТ Фрамеwорк Миcрософт компаниясининг ўз маҳсулоти ҳисобланиб, расмий равишда Wиндоwс операцион тизимларида ишлаш учун мўлжалланган бўлса-да, баъзи бошқа операцион тизимларда.НЕТ Фрамеwорк дастурларини ишга тушириш имконини берувчи мустақил лойиҳалар (биринчи навбатда Моно ва Портабле.НЕТ) мавжуд.

Миcрософт Силверлигҳт 2.0 версиясида.НЕТ Фрамеwоркдан кўп қисмлар бор.

Ишлаб чиқиш

Платформани ишлаб чиқиш 1999-йилда бошланган[3]. Расмий равишда, янги технологиянинг ишлаб чиқилиши 2000-йил 13-январда, Билл Гейц Миcрософт раҳбарлигининг Стив Балмерга ўтказилишини пайтида расман эълон қилинди. Шу куни корпорация раҳбарияти компания учун Нехт Генератион Wиндоwс Сервиcес (НГWС, “Wиндоwс хизматларининг янги авлоди”) деб номланган янги стратегиясини эълон қилди. Янги стратегия фойдаланувчиларга Интернетга кириш имконига эга симсиз қурилмалардан шахсий компютери (ПC)да бўлгани каби Интернет билан ишлаш имконини бериш учун мавжуд ва келажакдаги Миcрософт ишланмаларининг ягона тўпламига бирлаштириш эди[4].

Ўша куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Балмер шахсий компютерларининг улкан имкониятига қарамай, корпорация кейинги авлод хизматларининг шахсий компютер бўлмаган қурилмаларда ҳам ишлаши кафолатланишини таъминлаш муҳимлигига урғру берган. Гейцга келсак, Патриcиа Сейболд Гроуп таҳлилчиси Энн Томас Мейнс унинг сўзларини таҳлил қилиб, компанияга фақат иш компютерларига эътибор қаратишдан воз кечиб, мобил қурилмаларни ишлаб чиқишга ўтиш фойда келтиришини айтди. Унинг фикрига кўра, Гейц Wиндоwс билан қаттиқ боғланмаган компютерда ишлашнинг янги даврига йўл очди.

Мобил қурилмаларнинг хотира ҳажми кичик бўлганлиги туфайли иловаларни сақлаш ва узатиш серверлар томонидан амалга оширилиши лозим деб қаралган, ҳолбуки ўша пайтда деярли барча фойдаланувчи маълумотлари ва дастурий таъминот стационар компютерларда локал равишда сақланган. Кейин “серверга асосланган” моделга ўтиш ғояси энг йирик ИТ компаниялар раҳбарлари орасида кучли қўллаб-қувватланди. Мисол учун, Сун Миcросйстемс раҳбари Скотт Макнили сервер-мижоз дастурий таъминотига ўтишда Миcрософт Оффиcе билан рақобатлашадиган офис дастурий таъминоти компаниясини сотиб олганини эълон қилган[4].

.НЕТ архитектураси

Ҳар қандай қўллаб-қувватланадиган дастурлаш тилида ёзилган.НЕТ Фрамеwорк дастури биринчи навбатда компилятор томонидан.НЕТ Cоммон Интермедиате Лангуаге (CИЛ) (илгари Миcрософт Интермедиате Лангуаге, МСИЛ) байт-кодига таржима қилинади. .НЕТ нуқтайи назаридан, бу йиғиш (ассемблй) деб ҳисобланади. Кейин код Cоммон Лангуаге Рунтиме (CЛР) виртуал машинаси томонидан бажарилади ёки НГен.эхе томонидан маълум мақсадли процессор учун бажариладиган кодга таржима қилинади.

Виртуал машина (ВМ)дан фойдаланиш афзалроқ, чунки у ишлаб чиқувчиларни аппаратнинг ўзига хос хусусиятлари ҳақида ташвишланишдан халос қилади. CЛР виртуал машинасидан фойдаланилганда, ўрнатилган ЖИТ-компилятор “шу ондаёқ” (жуст ин тиме) оралиқ байткодни керакли процессорнинг машина кодларига айлантиради. Динамик компиляция қилишнинг замонавий технологияси юқори даражадаги ишлашга эришишга имкон беради. CЛР ВМ шунингдек, асосий хавфсизлик, хотира бошқаруви ва истиснолар билан шуғулланади, бу эса ишлаб чиқувчига ишнинг бир қисмини тежайди.

.НЕТ Фрамеwорк архитектураси Миcрософт томонидан ишлаб чиқилган ва ИСО ва ЭCМА томонидан тасдиқланган Cоммон Лангуаге Инфраструcтуре (CЛИ) спецификациясида тавсифланган ва ишлаб чиқилган. CЛИ.НЕТ маълумотлар турларини, дастур тузилмаси метамаълумотлар форматини, байт кодини бажариш тизимини ва бошқаларни тавсифлайди.

Барча қўллаб-қувватланадиган дастурлаш тиллари учун мавжуд бўлган.НЕТ обект синфлари Фрамеwорк Cласс Либрарй (ФCЛ)да мавжуд. ФCЛ таркибига Wиндоwс Формс, АДО.НЕТ, АСП.НЕТ, Лангуаге Интегратед Қуэрй, Wиндоwс Пресентатион Фоундатион, Wиндоwс Cоммуниcатион Фоундатион ва бошқалар киради. ФCЛънинг ядроси асосий синф кутубхонаси (БCЛ) деб аталади.

.НЕТ платформасини қуйидаги дастурлар қўллаб-қувватлайди:

  • Миcрософт Висуал Студио (C#, Висуал Басиc.НЕТ, Манагед C++, Ф#);
  • ШарпДевелоп;
  • МоноДевелоп;
  • Эмбарcадеро РАД Студио (Делпҳи фор.НЕТ); олдинги Борланд Девелопер Студио (Делпҳи фор.НЕТ, C#);
  • А# (Ада);
  • Зоннон;
  • ПасcалАБC.НЕТ;
  • ЖетБраинс Ридер.

.НЕТ иловалари матн муҳарририда компиляторни буйруқлар сатридан оддийгина чақириш орқали ҳам фойдаланиш мумкин.

Миcрософт.НЕТънинг асосий ғояларидан бири бу турли тилларда ёзилган дастурий қисмларнинг мослигидир. Масалан, Миcрософт.НЕТ учун C++ тилида ёзилган хизмат Делпҳида ёзилган кутубхонадан синф усулига кириши мумкин; C#ъда сиз Висуал Басиc.НЕТъда ёзилган синфдан мерос бўладиган синфни ёзишингиз мумкин ва C#ъда ёзилган усул билан чиқарилган истисно Делпҳида амалга оширилиб, ишлов берилиши мумкин. .НЕТъдаги ҳар бир кутубхонада (монтажда) ўз версияси ҳақида маълумот мавжуд бўлиб, бу тўпламларнинг турли версиялари ўртасида юзага келиши мумкин бўлган зиддиятларни бартараф этиш имконини беради.

Миcрософт Висуал Студио билан таъминланган тиллар:

  • C#
  • Висуал Басиc.НЕТ
  • ЖСcрипт.НЕТ
  • C++/CЛИ — Манагед C ++ нинг янги версияси
  • Ф# — ВС2010/ВС2012/ВС2015/ВС2017/ВС2019 таркибига киритилган МЛ дастурлаш тиллари оиласининг аъзоси.
  • Ж# — охирги марта ВС2005ъда киритилган

Манбалар

Ҳаволалар