Ziyosfera

Mikrotravma

Микротравма — танада юзага келиши мумкин бўлган кўплаб кичик шикастланишларнинг умумий номидир[1].

Мушак толалари микротравма вақтида „микройиртилиши“ мумкин.

Микротравма мушак толаларининг, мушакни ўраб турувчи қаватларнинг ҳамда бириктирувчи тўқималарнинг микройиртилишини ўз ичига олиши мумкин. Шунингдек, у пайлар ва суякларга тушадиган зўриқишларни ҳам қамраб олади. Бойламларнинг худди шундай тарзда мослашиши ёки мослашмаслиги ҳозирча аниқ маълум эмас. Тери микротравмаси (сиқилиш, зарба, ишқаланиш) ҳам терининг қалинлашишига олиб келиши мумкин. Бунга ялангоёқ югуриш натижасида ҳосил бўладиган қадоқлар ёки қояга тирмашиш вақтида қўлларда пайдо бўладиган қадоқлар мисол бўла олади. Бу ҳолат зўриқиш остидаги жойларда тери ҳужайраларининг кўпроқ кўпайиши, тезроқ тўкилиши ёки сиқилиш ва ишқаланиш натижасида юзага келиши мумкин.

Кўпгина микротравмалар кўзга кўринмайдиган ёки сезилмайдиган енгил даражадаги яллиғланишни келтириб чиқаради. Бундай шикастланишлар мушаклар, бойламлар, умуртқалар ва умуртқалараро дискларда алоҳида ёки биргаликда юзага келиши мумкин. Етарли тикланиш вақти берилмаган такрорий микротравмалар янада жиддий ҳолатларга, жумладан оғир жароҳатлар, тендинит, стрессли синиш ва тўқималарнинг дегенерациясига олиб келиши мумкин[2].

Микротравма фаол инсонларда кейинги жароҳатлар ривожланиши учун муҳим хавф омили бўлиши мумкин. АҚШ ҳарбийлари ҳисоботига кўра, фаол хизматдаги америкалик аскарларда механик жароҳатларнинг 70 фоиздан ортиғи мослашув жараёнидаги микротравмалар билан боғлиқ бўлган, ўткир травмалар эса бундай жароҳатларнинг тахминан 25 фоизини ташкил қилган[3].

Салбий таъсирлари

Бел оғриғи вақт ўтиши билан такрорий ҳаракатлар натижасида юзага келадиган микротравмалар сабабли аста-секин ривожланиши мумкин. Бундай ички шикастланиш секин ва босқичма-босқич ривожлангани сабабли, аломатлар ўткир даражага етмагунча кўпинча эътибордан четда қолади. Натижада меҳнат қобилиятини чекловчи жароҳатлар ривожланиши мумкин. Ўткир орқа жароҳатлари етарлича тикланишсиз бажарилган оғир юк кўтариш усуллари, айниқса кескин ҳаракатлар ёки умуртқа букилган ҳолатда умуртқа ёзувчи мушакларга катта юк тушадиган машқлар натижасида юзага келиши мумкин. Бундай ҳолатларда юкнинг катта қисми секинроқ тикланадиган ва зўриқишга аста-секин мослашмайдиган бойламларга тушиши мумкин. Ўткир жароҳат битта аниқ ҳодиса натижасида юз бергандек кўринса-да, у йиллар давомида тўпланиб келган такрорий микротравмалар натижасида олдиндан шаклланган бўлиши мумкин.

Ижобий таъсирлари

Авваллари мушакларга тушадиган зўриқиш (масалан, оғирлик кўтариш) натижасида юзага келадиган микротравмалар мушакларнинг қайта тикланиши ва ортиқча мослашуви орқали қайта жароҳатланиш эҳтимолини камайтиради деб ҳисобланган[4]. Бироқ янги тадқиқотлар микротравманинг мушак гипертрофиясидаги роли катта эмаслигини, балки асосий омиллар механик зўриқиш, метаболик стресс[5] ҳамда ҳаракат бирликларининг жалб қилиниши эканини кўрсатмоқда[6]. Бу жараён мушакларнинг аста-секин юкламасини оширишга асосланган прогрессив юклама натижасида юзага келади ва мушак гипертрофияси шароитида механик зўриқишни таъминлайди[7][6].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Тҳомас, Cлайтон Л., М.Д., М.П.Ҳ.. Табер'с Cйcлопедиc Медиcал Диcтионарй, Эдитион 18. Ф.А. Давис, 1993 — 1212-бет. ИСБН 0-8036-0194-8. 
  2. ↑ „НФЛ Плаерс Море Ликелй то Инжуре Кнеэ Афтер Шортер Рест Период“ (эн). медиcине.миссоури.эду (2025-йил 7-май). Қаралди: 2025-йил 25-декабр.
  3. ↑ „А Стандардизед Аппроач то Департмент оф Дефенсе Медиcал Сурвеилланcе оф Инжуриэс“. аппс.дтиc.мил. 2025-йил 8-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 25-декабр.
  4. ↑ Тҳе 7 ҳабиц оф ҳигҳлй эффеcтиве пеопле. 
  5. ↑ Крзйсзтофик, Мичал; Wилк, Мичал; Wождаłа, Грзегорз; Гоłаś, Артур (2019-12-04). "Махимизинг Мусcле Ҳйпертропҳй: А Сйстематиc Ревиэw оф Адванcед Ресистанcе Траининг Течниқуэс анд Метҳодс". Интернатионал Жоурнал оф Энвиронментал Ресеарч анд Публиc Ҳеалтҳ 16 (24): 4897. дои:10.3390/ижерпҳ16244897. ИССН 1660-4601. ПМИД 31817252. ПМC 6950543. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=6950543. 
  6. ↑ 6,0 6,1 Биомечаниcал Басис оф Ҳуман Мовемент. 
  7. ↑ Адамс, Амй. Тҳе Мусcулар Сйстем (Энглиш). Wестпорт, Cонн.: Греэнwоод Пресс, Новембер 20, 2004 — 41–45-бет. ИСБН 0-313-32403-4.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi