Minhva

Минҳва корейс халқ санъатининг кўпчилиги саёҳатчи ёки номаълум рассомлар томонидан расмий тайёргарликдан ўтмасдан, кундалик фойдаланиш ёки безаш мақсадида тасвирий санъатдаги замонавий тенденцияларга тақлид қилган ҳолда яратилган. „Минҳва“ атамасини Янаги Мунеёши киритган.

Минҳва сўзма-сўз „халқ расми“ ёки „машҳур расм“ деган маънони англатади. Ушбу турдаги расм кўпинча ўтмишдан мерос бўлиб қолган услублар, қонунлар ва жанрларга содиқ қолган аноним ҳунармандларнинг иши эди. Минҳва ҳам сеҳрли ўлчовни ўз ичига олди. Улар фойдали фазилатларга эга бўлиб, эгасини ва унинг оиласини ёвуз кучлардан ҳимоя қилади деб ишонишган. Уларда турналар, тошлар, сув, булутлар, қуёш, ой, қарағайлар, тошбақалар, ҳашаротлар ва гуллар каби машҳур мавзулар мавжуд. Минҳва машҳур расм ёки халқ санъати деган маънони англатади ва Чосун давридаги (1392—1910) қоғоз ёки тувалга бўялган анъанавий корейс халқ санъати. Ёон (2020) „Минхва корейс халқи ҳаёти билан чамбарчас боғлиқ бўлган анъанавий санъат тури бўлиб, у корейс туйғусини энг яхши ифодалайди“ (14-бет). Аноним рассомлар хабарларни этказиш, ёвуз руҳларни йўқ қилиш ва яхши нарсалар бўлишини тилаш учун ўз санъатини халққа қабул қилиб, тарқатишдан олдин Минҳва қироллик саройи рассомлари томонидан саройларда қўлланила бошланди. Минҳва санъати ХВИИ асрда ўзининг ҳозирги шаклига айланди. Рассомлар оддий одамлар бўлиб, улар кўпинча фестивалларга эргашиб, маҳаллий аҳоли учун расм чизиб, топшириқларини жойида бажарадилар. Рассомлар асосан паст ва ўрта синфнинг номаълум оддий одамлари бўлиб, баъзилари одатда тасвирий санъат йўналишларига эргашган фестивалларга ташриф буюрадиган саёҳатчилар эди, улар ўз ҳис-туйғуларини рамзийлик, оптимизм, ҳазил ва сатира ёрдамида ифода этган қўпол минҳва услубидаги санъат асарини ишлаб чиқиш учун. Ҳаётнинг муҳим босқичлари ҳам минҳва расмини чизиш билан белгиланди. Оддий одамлар ҳам, зодагонлар ҳам бу рассомларга буюртма беришарди. Расмлар бир неча даражаларда ишлаган. Уларда халқ мифологияси ва афсоналаридан фигуралар, бахт, бойлик ва саломатлик тимсоллари, кундалик ҳаёт манзаралари акс эттирилган. Энг кенг тарқалган фигуралар йўлбарс каби кучни ифодаловчи ҳайвонлар ёки муваффақиятни ифодаловчи сазан каби фаровон ҳолатлар эди. Расмлар қоғоз ва тувалда ишланган.

Минҳва ўз даврининг истиқболлари, динлари, кундалик ҳаёт ва истаклари рамзлари ва халқ мифологияларини ранг-баранг ифодалайди. Унда йўлбарслар, аждарлар, ҳашаротлар ва турналар каби ғайритабиий ҳайвонлар тасвирланган ва пеониэс, булутлар, лотуслар, сув ёки қуёш билан рангли табиий фон тасвирланган. Ноёб символизм буддизм, шаманизм, конфуцийлик ва даосизмни бирлаштирган.

Мустамлака давридаги таназзулдан сўнг, санъат шакли Корея уруши томонидан энг паст даражага тушгунга қадар қисқа бумни бошдан кечирди. 1980-йилларда эса Минҳва қайта тикланди, унинг қизиқиши ва машҳурлиги бугунги кунгача сақланиб келмоқда.

Минҳва бахт ва омад келтириш учун олд эшик олдига осилган эди. Минҳва нолдан бошлаб батафсил жараён эди. Бу табиий ингредиэнтлардан пигментлар ясаш ва бўяш ҳанжи ёки корейс қоғозидан иборат эди.

Минҳва ҳали ҳам бор, лекин кўпинча музейларда кўриш мумкин, эски маҳаллалардаги кўча санъати ва ҳунармандчилик. Бу ҳанбок, йиғиладиган экранлар, футболкалар, автомобил стикерлари, идиш-товоқлар, фанатлар ва бошқаларда кўринади. Минванинг содда, аммо ёрқин услуби ва ноанъанавийлиги қалин ранглар билан уйғунлиги уни эстетик жиҳатдан муҳим қилади ва корейсларнинг кундалик ҳаётининг кучли ифодасидир. Бирлашган ақл, ҳазил, бахт, норасмийлик, карикатурага ўхшаш муболағалар ва сўз эркинлиги корейс маданиятини тушуниш учун замонавий санъат асарлари билан ҳам мос келади.

Баъзи машҳур минҳва санъаткорлари: Оҳ Соон-Кюнг, замонавий профессионал, Жунг Сеунг Хуи, шунингдек, замонавий профессионал, Сеонгмин Ан, Йи Ам, улар қирол Сежонг, Син Саимданг, Ким Сик ва Беон Сангбеокнинг невараси эди.

Жанрлари

Минҳва санъати услубларининг бир нечта тоифалари мавжуд. Морандо маросимлар, никоҳлар ва қироллик тадбирлари билан машҳур бўлган пионларнинг расмларини намойиш этди. Морандо энг машҳур ва шараф ва бойлик вакили эди. Юнхва-до олижаноб қаҳрамонларни акс эттирувчи лотусларнинг расмлари бўлиб, балиқлар, қушлар ва ҳашаротларни ўз ичига олади. Лотус ва ўрдаклар оилавий бахтни, оилавий севгини ифодалаган ва безак учун ишлатилган.

Чаэкгеори машҳур китоб ва стационар расмлар эди, Мунжадо эса хитой белгиларининг расмлари эди. Хважодо гул ва қушларнинг, масалан, тараққиётни ифодаловчи товуснинг расмлари эди. Хважодо услубида кўрилган гуллар ва капалаклар эр-хотинлар ўртасидаги севги ва ички бирлик, уйғунлик ва мувозанат учун умидни ифодалайди. Шунингдек, у фаровонликни рағбатлантирди ва шаманизмнинг ҳимоя хусусиятлари билан боғлиқ. Дин Ссангҳак пандодода корейс даосизмининг рамзи бўлган иккита турна ва шафтоли расми билан намойиш этилди.

Хожакдо — йўлбарслар, сўсалар ва қарағайларнинг Ҳопеэдо услубида йўлбарс чизиқлари тасвирланган расмлари. Йўлбарс тасвири ҳукуматга ишора қилади ва унчалик қўрқинчли кўринишга эга эмас эди. Магпиэс яхши хабар ёки дўстона компания олиб келиш учун чизилган. Чочунгдо — бу гуллар ва ҳашаротларнинг расмлари. Ёнгсудо — бу илоҳий ҳайвонларнинг расмлари. Еонгмодо расмларида тукли ҳайвонлар тасвирланган. Эоҳаэдо расмларида кўриниб турганидек, балиқ унумдорликни англатади, ёвузликдан сақлайди ва огоҳлантиради ва келиннинг хонасида топилиши мумкин эди. Сипжангсаэнгдо узоқ умр кўришнинг ўнта рамзи бўлган расм эди. Согвадо сабзавот ва меваларни намойиш этди, бу оилавий наслнинг давом этишини англатади. Узоқ умр кўришда қуёш, булутлар, тошлар, қарағай дарахтлари, бамбуклар, кийиклар ва тошбақалар, тоғлар, балиқлар, шафтоли ёки ой тасвирлари мавжуд эди. Чунг (2006) таъкидлаганидек, „ҳайвонларни тасвирлашда, илиқ муносабатларни этказишга бўлган бундай кучли афзаллик, шунингдек, рассомларнинг ўзлари томонидан мавжуд бўлган табиатдаги турли хил жонзотларга бўлган меҳр-муҳаббат орқали ривожланган бўлиши керак“ (65-бет).

Ёнгҳодо — йўлбарс ва аждаҳо каби қудратли ҳайвонларнинг расмлари бўлиб, у одамларни бахцизликдан ҳимоя қилади. Қироллик саройи рассомлари Чосон даврининг бошида қуёш ва ойнинг дарахтлар устидаги расмларини (Илволбусангдо) бутун халқ устидан қироллик ҳимоясини билдириш учун яратдилар.

Магпиэ ва йўлбарс

Шунингдек қаранг: Ккачи ҳоранги (까치호랑이) — минҳванинг кўзга кўринган жанри бўлиб, унда магп ва йўлбарслар тасвирланган. Ккачи хоранги расмларида қасддан бемаъни ва аҳмоқона кўриниш берилган йўлбарс (шунинг учун унинг тахаллуси „аҳмоқ йўлбарс“ 바보호랑이) ҳокимият ва аристократик янгбанни, ҳурматли магпи эса оддий одамни ифодалайди. Демак, ккачи хоранги сўнғиз ва йўлбарсларнинг расмлари Жосеон феодал жамиятининг иэрархик тузилишининг сатираси эди.

Гулли чизма

Мунжадо (джиэдо;문자도; 文字圖), шунингдек, „гул ёзуви“ (꽃글씨; ккотгеулсси) номи билан ҳам танилган, 18-19-асрларда машҳур бўлган минҳва жанри бўлиб, унда Конфуций фалсафаси билан боғлиқ йирик хитойча белгилар тасвирланган. Уларнинг маъносини ифодалаш, улар билан боғлиқ ҳикоялар ва мавзулар қаҳрамонларнинг ўзига бўялган.

Чаэкгеори

Чаэкгеори — натюрморт расмининг жанри бўлиб, унда китоблар устунлик қилади. Дастлаб юқори синф томонидан қабул қилинган сарой санъати бўлган чаэкгеори 19-асрда оддий синфнинг минҳва фолклор санъатида тарқалди, натижада кўпроқ экспрессионистик ва мавҳум тасвирлар пайдо бўлди ва китоб жавонларининг асосий мотив сифатидаги аҳамияти пасайди.