Ziyosfera

Mirabay

Мирабай[1] номи билан машҳур бўлган ва Сант Меэрабаи ҳурматга сазовор бўлган. У 1498-йилда туғилган. 1547-йилда вафот этади. Меэра 16-асрда яшаган ҳинду тасаввуф шоири ва Кришнанинг диндори эди. У машҳур Бҳакти авлиёси, айниқса Шимолий Ҳиндистон ҳинду ан'аналарида[2][3].

Мирабаи Кудки шаҳрида ҳозирги Ражастҳаннинг Пали тумани Ратҳоре Ражпут қироллик оиласида туғилган ва болалигини Мертада ўтказган. У Бҳактамалда тилга олинади, бу унинг мил.авв.1600-йилларда машҳурлиги ва Бҳакти ҳаракати маданиятида қадрли шахс эканлигини тасдиқлайди[4][5].

Мирабай афсоналарда унинг ижтимоий ва оилавий анжуманларга қўрқмаслиги, Кришнага бўлган садоқати, Кришнага ўз эридек кўрар эди ва диний садоқати учун қайнона-қайнота томонидан зилм кўрганлиги ҳақида сўз боради. У кўплаб халқ эртаклари ва хагиографик афсоналарнинг мавзуси улар бир-бирига мос келмайдиган ёки тафсилотлари жиҳатидан жуда фарқ қилади[6].

Биография

Ражастан, Читтор қал'асидаги Кришна учун Меэра ибодатхонаси

Мирабай ҳақида ҳақиқий ма'лумотлар йўқ ва олимлар Меэранинг таржимаи ҳолини унинг санаси ва бошқа лаҳзалари эслатиб ўтилган 2-даражали адабиётлардан аниқлашга ҳаракат қилишди. Меэра 1516-йилда Меварнинг валиаҳд шаҳзодаси Бхож Ражга истамаган ҳолда турмушга чиқди[7][8] Унинг турмуш ўртоғи 1518-йилда Деҳли султонлиги билан давом этаётган урушлардан бирида яраланган ва 1521-йилда жанговар жароҳатлардан вафот этган. Унинг отаси ҳам, қайнотаси ҳам ( Рана Санга ) биринчи Муғал императори Бобурга қарши Ханва жангида мағлубиятга учраганидан бир неча кун ўтиб вафот этган.

Ше'рият

Меэранинг аксарият ше'рлари Кришна (чапда) шаклида Худога бағишланган бўлиб, уни Қоронғу ёки Тоғни кўтарувчи деб атайди. Ба'зи Меэра қўшиқларига Кришнани севувчи Радҳа (ўнгда) киради. Унинг барча ше’рларида фалсафий мазмун бор[9].

Меэра Байнинг кўплаб композициялари бугунги кунда Ҳиндистонда, асосий бағишланган қўшиқлар ( бҳажанлар ) сифатида куйлашда давом этмоқда, гарчи уларнинг деярли барчаси фалсафий ма'нога эга эди[10]. Унинг энг машҳур композицияларидан бири " Пааёжи маине Наам Ратан дҳан пааё " бўлиб қолмоқда. Мирабайранинг ше'рлари Ражастҳан тилида лирик падалар (метрик мисралар) дир[11]. Минглаб оятлар унга тегишли бўлса-да, олимлар уларнинг қанчасини Меэранинг ўзи ёзганлиги ҳақида турлича фикрда[12]. Унинг ше'риятининг ўз давридан сақланиб қолган қўлёзмалари йўқ ва унга иккита ше'р ёзилган энг қадимги ёзувлар 18-аср бошларида, у Дварка ибодатхонасидаги Дваркадхиш ҳайкалига ботганидан кейин 150 йилдан кўпроқ вақт ўтгач[13].

Мирабай композициялари

  • Рааг Говинд
  • Говинд Тика
  • Рааг Соратҳа
  • Меэра Ки Малҳар
  • Мира Падавали
  • Нарси жи Ка Маяра
  • Сансон Ки Мала Пе

Яна қаранг

  • Андал
  • Акка Маҳадеви
  • Бҳажан

Адабиётлар

  1. ↑ „Мира Баи“. Энcйcлопæдиа Британниcа. 2018-йил 4-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 30-июл.
  2. ↑ Карен Печелис (2004), Тҳе Граcефул Гуру, Охфорд Университй Пресс, ИСБН 978-0195145373, пагес 21-23, 29-30
  3. ↑ Неэти Садарангани (2004), Бҳакти Поэтрй ин Медиэвал Индиа: Иц Инcептион, Cултурал Энcоунтер анд Импаcт, Саруп & Сонс, ИСБН 978-8176254366, пагес 76-80
  4. ↑ Cатҳерине Ашер анд Cйнтҳиа Талбот (2006), Индиа бефоре Эуропе, Cамбридге Университй Пресс, ИСБН 978-0521809047, паге 109
  5. ↑ Анналс Анд Антиқуитиэс Оф Ражастҳан Вол. 1 Паге но. 75
  6. ↑ Нанcй Мартин-Кершаw (2014), Фаcес оф тҳе Феминине ин Анcиэнт, Медиэвал, анд Модерн Индиа (Эдитор: Мандакранта Босе), Охфорд Университй Пресс, ИСБН 978-0195352771, пагес 162-178
  7. ↑ Уша Нилссон (1997), Мира баи, Саҳитя Академи, ИСБН 978-8126004119, пагес 12-13
  8. ↑ Нанcй Мартин-Кершаw (2014), Фаcес оф тҳе Феминине ин Анcиэнт, Медиэвал, анд Модерн Индиа (Эдитор: Мандакранта Босе), Охфорд Университй Пресс, ИСБН 978-0195352771, паге 165
  9. ↑ Эдwин Брянт (2007), Кришна: А Соурcебоок, Охфорд Университй Пресс, ИСБН 978-0195148923, паге 244
  10. ↑ Субраманиан, ВК. Мйстиc сонгс оф Меэра (ин Ҳинди анд Энглиш). Абҳинав публиcатионс, 1 Фебруарй 2005. ИСБН 8170174589. Қаралди: 2018-йил 23-ноябр. 
  11. ↑ Уша Нилссон (1997), Мира баи, Саҳитя Академи, ИСБН 978-8126004119, пагес 16-17
  12. ↑ „Меэра ке бҳажан (Ҳинди)“. www.ҳиндивидя.cом. Ҳинди Видя (2016-йил 10-июн). 2018-йил 23-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 23-ноябр.
  13. ↑ Жоҳн Страттон Ҳаwлей (2002), Асcетиcисм (Эдиторс: Винcент Wимбуш, Ричард Валантаси), Охфорд Университй Пресс, ИСБН 978-0195151381, пагес 301-302

Ҳаволалар

Викиомборда „Мирабай“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi