Miranda do Douro
Миранда де л Доуро (Мирандесе: [миˈɾɐ̃дɐ ðл̩ ˈдоwɾʊ]) ёки Миранда до Доуро деб аталадиган шаҳар Португалиянинг шимоли-шарқидаги Браганçа округи таркибига киради. 2011-йилда аҳолиси сони 7482[1] кишини, майдони эса 487.18 км²[2]ни ташкил қилган. Шаҳар атрофидаги аҳоли пункти эса 2001-йилда[3] 1960 нафар кишидан иборат бўлган. Трáс-ос-Монтес минтақасининг „Cидаде Мусеу“ номи билан танилган Миранда до Доуро шаҳри Браганçадан 86 километр узоқликда жойлашган бўлиб, ўрта асрлар ва Уйғониш даври анъаналарини ҳамда меъморчилигини сақлаб қолган. Ушбу шаҳар ўзига хос Мирандесе тилига эга бўлиб, у Португалияда расмий мақомга эга. Бундан ташқари, Миранда до Доуро Португалия давлати маданияти ва тарихидан фарқ қилади. Шаҳар Спаин билан чегарада жойлашган бўлиб, икки мамлакатни Доуру дарёси ажратиб туради. Испаниядаги энг яқин шаҳар Замора ҳисобланади.
Ҳозирги шаҳар ҳокими Артур Мануэл Родригуэс Нунес (Социалистик партия). Шаҳар байрами 10-июлда ўтказилади.
Тарихи
Миранда до Доуро шаҳрининг аҳоли пункти сифатида пайдо бўлиши тарихчилар орасида ҳали ҳам мунозарали, аммо археологик топилмалар милоддан аввалги Бронза даврида бу ерда одамлар яшаганлигини тасдиқлайди. Милодий 716-йил атрофида маврлар маҳаллий Висиготҳиc қабилаларини мағлуб этиб, минтақанинг бир қисмини эгаллаб олишган ва бу ҳудудни Мир-Ҳâндул деб номлашган[4].
ХИ асрнинг охирига келиб, Леóн ушбу ҳудудни Португалияга ўтиш жойи сифатида эгаллаган. Миранда қишлоқ аҳоли пункти қирол Денис ташаббуси билан Доуро ва Фресно дарёларининг ён бағирлари орасидаги ҳудудда ривожланган. Айнан Миранда шаҳрида Денис ва Кастилиялик Фердинанд ИВ ўртасида Треатй оф Алcаниcес шартномаси имзоланган бўлиб, у Кингдом оф Португал ва Cроwн оф Cастиле ўртасидаги чегарани белгиловчи ҳужжат ҳисобланади.
Миранда 1286-йил 18-декабрда расмий равишда ташкил этилган ва дарҳол вила (инглизча: тоwн) мақомига кўтарилган..Ўша даврдан бошлаб Миранда ҳудудини ўраб олган энг муҳим шаҳарлардан бирига айланди.[5]
ХИВ аср охирида кастилияликлар Миранда до Доуро шаҳрини эгаллаб олишган ва у ерда Португалия қироли Жованни И томонидан қувиб чиқарилгунгача қолишган. 1545-йил 10-июлда қирол Жованни ИИИ Миранда до Доурони шаҳар мақомига кўтарди. Шунингдек, 1545-йил 22-майда Папа Павел ИИИ томонидан чиқарилган папалик булағига кўра, Миранда бир вақтнинг ўзида Трáс-ос-Монтесдаги биринчи эпископлик мақомини олди (бу Брага арх епископлигининг катта қисмини ўз ичига олган). Натижада Миранда Трáс-ос-Монтеснинг пойтахти, епископлик маркази (епископ, канонлар ва черков расмий шахслари қароргоҳи), ҳарбий губернаторлик ва фуқаролик марказига айланди.
1762-йилда Етти йиллик уруш даврида Испания қироли Карл ИИИ нинг қўшини Трáс-ос-Монтесга бостириб кирди. Босқинчи қўшин қамал қилиш жараёни давомида 500 дан ортиқ баррелдан ўқ-дорилар сақланган омбор тўпға туташиб кетди. Бу ўқдорилар омбори портлаши натижасида қасрнинг тўртта минораси ва атрофдаги кўплаб маҳаллалар вайрон бўлди. Шаҳар аҳолисининг тахминан учдан бир қисми (тахминан 400 киши) ҳалок бўлди, бу Миранда шаҳрининг диний, демографик ва шаҳарлашган қисмини вайронага айлантирди. Шундан икки йил ўтиб (1764-йил), ўша пайтдаги йигирма учинчи епископ Алеихо Миранда Ҳенриқуэс Миранда шаҳрини тарк этиб, Португалиянинг шимоли-шарқий қисмида рақиб эпископлик марказига айланган Браганçага кўчиб ўтди. 1680-йилга келиб эса, у минтақадаги ягона черков марказига айланди.
Географияси
Миранда до Доуро жойлашган ҳудуд Португалиянинг Трáс-ос-Монтес минтақаси ва Испаниянинг Кастилия ва Леон автоном ҳамжамияти чегарасидаги чегарага яқин жойлашган. Ушбу минтақадаги релеф чегарага яқин жойлашган қаттиқ кварцит ётқизиқлари таъсири остида бўлиб, бу эса эрозияни қиёслаштиради ва баланд жарликлар ва тошлар ҳосил қилади. Тупроқлар счисц ва граните тоғ жинсларидан ташкил топган.
Иқлими
Миранда до Доуро иқлими иссиқ ёзли Ўрта денгиз иқлими (Cсб) ҳисобланади. Шимоли-шарқий Трансмонтанодаги ички жойлашуви сабабли, бу минтақада об-ҳавонинг ўта ўзгарувчанлиги кузатилади. Маҳаллий аҳоли ушбу минтақанинг иқлимига „Эм Миранда ҳá нове месес де Инверно э трêс де Инферно“ („Мирандада тўққиз ой қиш ва уч ой дўзах“) деган сўз бирикмаси билан киноя тарзида ишора қилади. Ёз одатда қуруқ ва иссиқ, қиш эса қаттиқ совуқ бўлиб, баъзан қор ёғади.
• Қиши: Совуқ. Январ ойида минимал ҳарорат 0 °C (32 °Ф) атрофида бўлиб, тез-тез салбий қийматларга тушади.
• Ёзи: Қарама-қарши. Иссиқ ва қуруқ. Максимал ҳарорат 30 °C (86 °Ф) атрофида бўлади.
| Йил | Аҳоли | ±% |
|---|---|---|
| 1801 | 88 881 | — |
| 1849 | 7 146 | −92.0% |
| 1900 | 10 639 | +48.9% |
| 1930 | 11 272 | +5.9% |
| 1960 | 18 972 | +68.3% |
| 1981 | 9 948 | −47.6% |
| 1991 | 8 697 | −12.6% |
| 2001 | 8 048 | −7.5% |
| 2011 | 7 482 | −7.0% |
Иккала шаҳарлар – сингил шаҳарлар
Миранда до Доуро ушбу шаҳарлар билан боғланган: [6]
- Аранда де Дуэро, Испания
- Бименес, Испания
Маданияти
Миран до Доуро шаҳри асрлар давомида мамлакатнинг қолган қисмидан узоқда жойлашганлиги сабабли, аждодларнинг турмуш тарзи анъаналарда ва ҳатто тилда ҳам жонли сақланиб қолган. Масофадан ташқари, об-ҳаво шароитлари ҳам муаммо яратади, чунки қишда жуда совуқ ва қорли, ёзда эса жуда қуруқ ва иссиқ бўлади.
Миранда до Доуро гастрономияси ҳам минтақанинг ўзига хос белгиларидан бири бўлиб, Трáс-ос-Монтес анъаналарини акс эттиради. „Поста à Мирандеса“ деб номланувчи оғир ва қалин бифтек анъанавий таом бўлиб, бутун мамлакат бўйлаб машҳур ва тақлид қилинади. Шунингдек, ушбу минтақада ишлаб чиқарилган вино эса юқори алкогол миқдорига эга (17–18°).
Шаҳарнинг ўрта асрларга оид катедрали жойлашган эски қисми ўзининг гўзаллиги билан ажралиб туради. Уйлар, асосан, кичик ва бир қаватли. Эски шаҳар марказида эса шаҳар ҳокимияти биноси ва музей, „Терра де Миранда музейи“ (Миранда ерлари музейи) жойлашган. Музейда археологик топилмалар, фермер хўжалиги ҳаётини акс эттирувчи буюмлар, маҳаллий кийимлар ва анъанавий ниқоблар намойиш этилади.
Туризми
Миранда до Доуро Доуро Интернатионал Натурал Парк табиий гўзаллик билан ўралган. Бу қўриқхона шимоли-шарқий Португалия ва шимоли-ғарбий Испанияда жойлашган бўлиб, ноёб экологик ва маданий меросни ўзида мужассамлаштирган.
Парк Доуро дарёсида жойлашган бўлиб, бу дарёнинг катта қисмини Португалия ва Испания ўртасидаги чегарага айлантирилган. Бу парк тахминан 85000 гектар майдонни ўз ичига олади.
Миранда до Доуродан Сãо Жоãо дас Аррибас гача бўлган йўл Португалияда ажойиб кўринишларга эга. Йўл Миранда до Доуро шаҳридан бошланади ва Сãо Жоãо дас Аррибасга олиб боради[7].
Манбалар
- ↑ Институто Наcионал де Эстатíстиcа
- ↑ „Áреас дас фрегуэсиас, cонcелҳос, дистритос э паíс“. 2018-йил 5-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 5-ноябр.
- ↑ „Атлас де Португал“. 2014-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Эванс, Давид Ж.Ж. (2004), Португал, Wимбледон, Энгланд: Cадоган Гуидес/Неw Ҳолланд Публишерс, 132-бет, ИСБН 9781860111266[сайт ишламайди]
- ↑ {{{эдитор}}}: „О Cонcелҳо: Ҳисториа“ (пт). Câмара Муниcипал де Миранда до Доуро (2008). 2011-йил 21-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 10-май.
- ↑ „Cидадес Геминадас“ (пт). cм-мдоуро.пт. Миранда до Доуро. 2019-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-декабр.
- ↑ Сикдар. „Миранда До Доуро анд тҳе Мажестиc Доуро Интернатионал Натурал Парк“. www.тоурола.эу. 2023-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 4-август.