Мирзаали Валиевич Муҳаммаджонов (14-декабр 1914-йил, Фарғона вилояти Конизар қишлоғида туғилган — 2000-йил 18-март Конизар, Фарғона вилоятида вафот этган) — совет ўсимликшуноси, Ўзбекистон ССР Фанлар академияси академиги (1952-йилдан), Ўзбекистон ССР Қишлоқ хўжалиги фанлари академияси академиги (1957-йилдан).

Ҳаёти

Муҳаммаджонов Фарғона вилояти (Россия империяси) Конизар қишлоғида туғилган[1]. 1936-йилда Самарқанд қишлоқ хўжалиги институтини тамомлаган, сўнгра Шофиркон МТС (Бухоро вилояти) бош агрономи бўлиб ишлаган.

1937-йилдан Бутуниттифоқ пахтачилик илмий тадқиқот институти аспирантурасида таҳсил олган, 1941-йилгача шу ерда кафедра мудири лавозимида ишлаган[2]. 1940-йилда Ўзбекистон Компартияси (б) сафига аъзо бўлган.

1941—1946-йилларда — Ўзбекистон ССР Давлат назорати халқ комиссарининг ўринбосари, 1946-йилда — қишлоқ хўжалиги вазири, 1947—1950-йилларда Ўзбекистон ССР совхозлар вазири, шу билан бирга, 1948—1950-йилларда Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Қишлоқ хўжалиги институти директори, 1950—1952-йилларда шу институт ҳузуридаги Бош пахтачилик тажриба базаси директори бўлган.

1953—1957-йилларда — Ўзбекистон ССР Қишлоқ хўжалиги вазири, Вазирлар Совети Раисининг ўринбосари; 1957—1960-йилларда — Ўзбекистон ССР Вазирлар Совети Раисининг қишлоқ хўжалиги бўйича ўринбосари. Шу билан бирга, 1957—1963-йилларда Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Ўсимликлар генетикаси ва физиологияси институтининг ўсимликлар ривожланиши биологияси лабораториясига, 1963—1966-йилларда Ўсимликлар генетика ва физиологияси институти директори лавозимларида ишлаган. Муҳаммаджонов Ўзбекистон ССР ФА физиологияси, 1967-йилдан Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Экспериментал ўсимликлар биологияси институти Маданий ўсимликларнинг экспериментал экологияси бўлимини бошқарган[2].1967—1970-йилларда Афғонистонда қишлоқ хўжалиги маслаҳатчиси, 1972—1976-йилларда СССРнинг Ҳиндистондаги элчихонасида қишлоқ хўжалиги бўйича маслаҳатчи бўлиб ишлаган. 1981-йилдан ЮНЕСКОнинг „Инсон ва биосфера“ миллий қўмитасини бошқарган.

Муҳаммаджонов Ўзбекистон Компартияси МК аъзоси (1952-йилдан), Ўзбекистон Компартияси МК Бюро аъзолигига номзод (1957-йилдан); КПСС ХХ қурултойи делегати (1956) бўлган[3]. Ўзбекистон ССР Олий Совети депутати этиб сайланган.

Оиласи

Ўғли — Акрам Мирзаалиевич Муҳаммаджонов, назарий физик, физика-математика фанлари доктори[4]; АҚШда ишлайди.

Ўғли — Муҳаммаджонов Шуҳрат Мирзаалиевич, 1954-йилда туғилган.

Илмий фаолияти

Асосий тадқиқот йўналишлари пахтанинг қишлоқ хўжалиги технологиясидир. У пахтани йўлак орқали суғориш усулини таклиф қилди.

1952-йилда Ўзбекистон ССР ФА академиги (ўша йили — Фанлар академияси бош илмий котиби), 1957-йилда Ўзбекистон ССР Қишлоқ хўжалиги фанлари академиясининг ҳақиқий аъзоси этиб сайланган. 1962-йилда докторлик диссертациясини ҳимоя қилди. Вилтга қарши кураш бўйича Бутуниттифоқ мувофиқлаштирувчи кенгашининг раиси бўлган. 1977—1978-йилларда — ВАСКҳНИЛ Ўрта Осиё бўлими Президиуми раисининг ўринбосари бўлди.

Танланган асарлари

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Юқори ва эртапишар пахта ҳосилини олишнинг агробиологик асослари. — Тошкент: Ўзбекистон ССР Давлат нашриёти, 1963. — 56 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Пахтанинг агротехнологияси. (Машинада теримга нисбатан эртапишар пахтадан юқори ҳосил олиш бўйича агротехник тадбирлар тизими) / Эд. эд. Э. П. Коровин. — Тошкент: акад. Наук ЎзССР, 1953. — 132 б.

Муҳаммаджонов М.-А. C. Ерни асраш, унумдорлигини ошириш. — Тошкент: Меҳнат, 1985. — 46 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Ер учун мас’ул. [Пахтачилик туманларида тупроқни сақлаш тўғрисида]. — Тошкент: Меҳнат, 1987. — 48 б.

Муҳаммаджонов М.-А. В. Пахта вилти ва унга қарши кураш. — Тошкент: Ўзбекистон, 1966. — 36 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Ўзбекистонда қишлоқ хўжалигини янада ривожлантириш учун. — Тошкент: акад. Наук ЎзССР, 1954. — 16 б. — (колхоз кутубхонаси)

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Колхоз ишлаб чиқариш тармоқларининг таннархи ва рентабеллигини ҳисоблаш. (Тошкент вилояти Ўртасарой тумани Свердлов номидаги колхоз тажрибасидан). — Тошкент: Б. и., 1956. — 18 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Тўртбурчак уяли пахта экини. — Тошкент: Ўзбекистон ССР Давлат нашриёти, 1955. — 116 б.— Тошкент: Ўзбекистон ССР Давлат нашриёти, 1956. — 170 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Ғўзанинг илдиз тизими ва ҳосилдорлиги. — Тошкент: Ўзбекистон, 1978. — 330 б.

Муҳаммаджонов М.-А. В. Маккажўхори ва жугара. — Тошкент: Б. и., 1955. — 43 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Микроорганизмлар ва суғориладиган бўз тупроқларнинг унумдорлигини ошириш. — Тошкент: Фан, 1990. — 137 б.

Муҳаммаджонов М.-А. C. Суғориладиган тупроқларнинг унумдорлигини тубдан ошириш учун қишлоқ хўжалигининг янги тизими. — Тошкент: Фан, 1978. — 77 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Пахта экиш муддатлари ва экишдан олдинги ишлов бериш тизими ҳақида: Қўшимчага хабар берилди. Президиумининг йиғилиши. Ўзбекистон ССР фанлари. — Тошкент: нашриёт уйи ва тури. Ўзбекистон ССР Фанлар академияси нашриёти, 1949. — 32 б.

Муҳаммаджонов М.-А. В. Ўзбекистон табиий ресурсларини муҳофаза қилиш ва улардан оқилона фойдаланиш / Эд. К. З. Зокирова. — Тошкент: Фан, 1989. — 118 б. — ИСБН 5-648-00311-Х

Муҳаммаджонов М.-А. C. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари таннархини пасайтириш учун барча захиралардан тўлиқ фойдаланиш. — Тошкент: Б. и., 1956. — 23 б.

Муҳаммаджонов М.-А. C. Тўғри алмашлаб экиш қишлоқ хўжалигини ривожлантиришнинг асосидир. 84-сонли маъруза учун материал / Суғорилганларни тарқатиш ташкилоти. ва илмий Ўзбекистон ССР ҳақида билим. — Тошкент: Б. и., 1959. — 16 б.

Муҳаммаджонов М.-А. C. Эрта экиш муддати юқори пахта ҳосилининг асосидир. — Тошкент: Ўзбекистон ССР Фанлар академияси нашриёти, 1951. — 23 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Ҳиндистонда шоли етиштириш. — Тошкент: Фан, 1979. — 111 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Суғориладиган пахта экиладиган майдонларда алмашлаб экиш. — Тошкент: акад. Наук ЎзССР, 1959. — 268 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Суғориладиган пахта етиштириладиган майдонларда алмашлаб экиш ва тупроқ устки қатламини чуқурлаштириш: Аннотация. дис. … Доктор С.-х. Фанлар. — М., 1962. — 39 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Пахта экиладиган ҳудудларда алмашлаб экиш ва тупроқнинг ҳайдаладиган қатламини чуқурлаштириш. — [Қайта кўриб чиқилган. ва қўшимча эд.]. — Тошкент: акад. Наук ЎзССР, 1962. — 264 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Суғориладиган пахтачилик раёнларида деҳқончилик тизими. — Тошкент: акад. Наук ЎзССР, 1957. — 52 б. — (Ўзбекистон ССР Фанлар академияси. Тошкентда бўлиб ўтган пахтачилик бўйича қўшма илмий сессия материаллари, 1957)

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Пахта экинлари учун тупроқ тайёрлаш тизими. — Тошкент: акад. Наук ЎзССР, 1951. — 52 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Пахтанинг ҳарорати ва ривожланиши. — М .: Колос, 1968. — 120 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Ҳиндистонда пахта етиштириш. — Тошкент: Фан, 1976. — 64 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Пахтачилик ва фаннинг долзарб вазифалари. — Тошкент: Фан, 1982. — 28 б.

Муҳаммаджонов М.-А. В., Авдеэв А. Пахтани ўзаро қайта ишлаш. — Тошкент: Союзниҳи, 1939. — 32 б.

Муҳаммаджонов М.-А. В., Сулаймонов С. М. Пахтани экинларда жойлаштиришнинг илмий асослари. — Тошкент: Ўзбекистон, 1975. — 224 б.

Муҳаммаджонов М.-А. Б. Қишлоқ хўжалигининг илмий ва амалий асослари. — Тошкент: Фан, 1990. — 62 б.

Мукофотлар

Манбалар

  1. ↑ Нине — пос. Конизар, Багдадский раён, Ферганская область, Узбекистан.
  2. ↑ 2,0 2,1 Личности.
  3. ↑ „Делегаты ХХ-го съезда КПСС 14 — 25.2.1956“ (ру). Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991. 2006-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 22-апрел.
  4. ↑ Мухамеджанов А. М.-А. Аналитическиэ методи в теории ядерних реаксий с заряженними частицами : дис. … д-ра физ.-мат. наук. — М., 1984. — 375 c.

Адабиётлар

  • Академик Мирзаали Валиевич Муҳаммаджоновнинг ҳаёт йўли, Т., 1995.
  • Имамалиэв А. И., Закиров К. З., Закиров А., Сулейманов С. М. Мирза-Али Валиэвич Мухамеджанов: К 75-летию со дня рождения // Узб. биол. журн. — 1990. — Т. 2. — С. 75-76. — ИССН 0042-1685
  • Закиров А. З., Сулейманов С. М. Мирза-Али Валиэвич Мухамеджанов. — Ташкент : Фан, 1985. — 31 с. — (Материали к библиографии учених Узбекистана)
  • Мирза-Али Валиэвич Мухамеджанов, 1914. — Ташкент : Фан, 1974. — 24 с. — (АН УзССР. Институт эксперименталной биологии растений. Фундаменталная библиотека. Материали к библиографии учених Узбекистана)

Ҳаволалар