Misrda futbol
Футбол — Мисрдаги энг машҳур спорт тури бўлиб, кўпчилик мисрликлар деярли ҳар куни турли Миср клублари ва Миср миллий футбол терма жамоаси ўйинларини томоша қилиш учун йиғилишади[1][2][3]. Мисрликларнинг тахминан 60 фоизи футбол ишқибозлари ҳисобланади[4].
|
| |
| Тўлиқ номи | Миср футболи |
|---|---|
| Лақаби | Фиронлар (Терма жамоа) |
| Қисқа номи | Миср |
| Асос солинган | 1921-йил |
| Қоҳира халқаро стадиони / Миср стадиони | |
| Ташкилот | Миср футбол ассоциацияси |
| Лига | Миср Премер-лигаси |
Замалек СC ва Ал Аҳлй СC мамлакатдаги энг машҳур клублардан бири бўлиб, иккаласи ҳам Қоҳира шаҳрида жойлашган. Ҳар икки жамоа Миср футболининг энг юқори дивизиони бўлган Миср премер-лигасида баҳслашади. Ушбу икки жамоа Қоҳира дербисида рақобатлашади. Бошқа эътиборга молик жамоалар қаторига қуйидагилар киради: Исмаилй СC, Ал-Масрй СC, Ал-Иттиҳад Ал-Искандарй.
Тарихи

Биринчи расмий футбол турнири 1917-йилда ташкил этилган Султон Ҳусайн кубоги эди. Замалек Британия ҳукмронлигига қаршилик кўрсатиш ва спортдаги мисрликлар мавжудлигини кўрсатиш мақсадида турнирда қатнашган ягона Миср клуби бўлди. Замалек охир-оқибат 1921-йилда кубокни қўлга киритди. Бу бошқа Миср клубларини, жумладан, дастлаб қатнашишдан бош тортган, аммо 1918-йилда иштирок этишга қарор қилган Ал Аҳлй СCни ҳам мусобақада қатнашишга илҳомлантирди[5].
Миср кубоги

Миср кубоги Миср футболи тарихида ҳозиргача ўтказиб келинаётган энг қадимги турнирдир. Бу Миср футбол ассоциацияси томонидан ташкил этилган илк футбол чемпионатидир. Мисрдаги биринчи маҳаллий футбол турнири эса Султон Ҳусайн кубоги бўлган. Миср кубогини ютган илк жамоа 1922-йилда Замалек СC клуби бўлди.
Турнир Эшиклараро урушлар ва ҳарбий ҳаракатлар сабабли 1967–1971-йиллар оралиғида ўтказилмаган. Шунингдек, 1973–1974-йилги мавсумда Ём Кипур уруши туфайли бекор қилинган. Турнир турли сабабларга кўра 1979–80, 1986–87 ва 1993–94-йилги мавсумларда, 1981–82-йилги мавсумда эса Замалекнинг Футбол ассоциацияси билан келишмовчилиги сабабли ўтказилмади. Кубок, шунингдек, Порт-Саид стадиони фожиасидан кейин 2011–12-йилги мавсумда ҳам бекор қилинди.
Миср Премер-лигаси

Миср Премер-лигаси (А лигаси) ўн саккизта жамоадан иборат. Миср лигаси учун расмий инглизча таржима ёки ном мавжуд эмас. Ҳомийлик шартномаларига кўра, лиганинг расмий номи WЕ Премер-лигаси ҳисобланади. Шунингдек, лига шундай сабабларга кўра 2006/2007-йилларда Водафоне Премер-лигаси деб ҳам аталган.
Миллий терма жамоанинг ютуқлари
Шунингдек, Фиронлар лақабли Миср миллий футбол терма жамоаси — Мисрнинг миллий жамоаси бўлиб, Миср футбол ассоциацияси томонидан бошқарилади. Гарчи жамоа 1920-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида майдонга тушган бўлса-да, расман 1921-йилда ташкил этилган[6].
Халқаро миқёсда Миср Европа ва Америкадан ташқарида Олимпиада ва ФИФА Жаҳон чемпионатида қатнашган дунёдаги биринчи давлатдир. Мисрликлар 13 та Олимпиада ўйинларига (Африка рекорди) ҳамда 4 та Жаҳон чемпионатига йўлланма олишган. Мисрнинг илк Олимпиада футболидаги иштироки 1920-йилги Антверпен ўйинларига тўғри келса, илк Жаҳон чемпионатидаги иштироки 1934-йилги мусобақада бўлган.
Миср учта Олимпиадада 4-ўринни эгаллаган: 1928 Амстердам, 1964 Токио ва 2024 Париж. Шунингдек, мисрликлар бошқа 5 та Олимпиада турнирларининг чорак финалига қадар етиб боришган. Қолаверса, Миср У-20 жамоаси Аргентинада ўтказилган 2001-йилги ФИФА У-20 Жаҳон чемпионатида бронза медалини қўлга киритган[7].


Миср йиллар давомида кўплаб кубобларни қўлга киритган. Улар Африка Миллатлар кубогини 7 марта ютиб олишган. Миср илк бор 1957, шунингдек 1959, 1986, 1998, 2006, 2008 ва 2010-йилларда чемпион бўлган[8]. Бу уларга энг кўп Африка кубоги ғолиби бўлиш ҳамда қаторасига 3 марта ғалаба қозониш бўйича рекордчи мақомини тақдим этган.
Уларнинг энг юқори ФИФА рейтинги 2010-йил июл ойида қайд этилган бўлиб, ўшанда улар дунёда 9-ўринни эгаллаган эди – бу уларнинг энг буюк ютуғидир[6]. Улар 1934-йилги турнирда қатнашиб, Жаҳон чемпионатида иштирок этган Африка ва араб мамлакатлари орасида биринчи бўлган[9], ўшанда улар Венгрияга 4:2 ҳисобида имкониятни бой беришган эди.
Миср ўзининг иккинчи Жаҳон чемпионатида 1990-йилда қатнашган ва Ирландия, Нидерландия билан дуранг ўйнаб, Англияга 1:0 ҳисобида мағлуб бўлган ҳолда гуруҳ босқичидан ўта олмаган.
Миср 28 йил ичида илк бор 2018-йилги Жаҳон чемпионатига йўлланма олди. Улар мезбон Россия, Уругвай ва Саудия Арабистони билан биргаликда А гуруҳидан жой олди. Миср Уругвайга ўйин охирида гол ўтказиб юбориб мағлуб бўлди, кейин Россияга 3:1 ҳисобида ютқазди. Саудия Арабистонига қарши сўнгги ўйинда Моҳамед Салаҳ пеналтидан гол урди, аммо Миср 2:1 ҳисобида мағлубиятга учради.
Африка
- Африка Миллатлар кубоги
- Ғолиб (7): 1957, 1959, 1986, 1998, 2006, 2008, 2010 (Энг муваффақиятли жамоа)
- 2-ўрин (2): 1962, 2017, 2022
- 3-ўрин (3): 1963, 1970, 1974
- 4-ўрин (3): 1976, 1980, 1984
- Бутун Африка ўйинлари
- Чемпион (2): 1987, 1995
- 3-ўрин (1): 1973
- Афро-Осиё Миллатлар кубоги
- 2-ўрин (2): 1988, 2007
- Нил ҳавзаси турнири
- Чемпион (1): 2011 (Энг муваффақиятли жамоа)
Бошқалар
- Миср 1955-йилги Ўрта ер денгизи ўйинларида ғолиб чиққан. Шунингдек, 1951-йилги турнирда 2-ўринни эгаллаган.
- Мисрнинг Олимпиададаги энг яхши натижаси 1928 Амстердам, 1964 Токио ва 2024 Париж ўйинларида қўлга киритилган 4-ўрин ҳисобланади.
- 2014-йилда Миср илк бор ўтказилган Бирлик Жаҳон чемпионатида қатнашган саккизта давлатдан бири бўлган.
- Улар Панараб ўйинларида 4 марта, Араб кубогида 1992-йилда ва икки марта Фаластин кубогида ғолиб чиққан.
Аёллар футболи
Мисрда аёллар футболи Миср футбол ассоциацияси томонидан бошқарилади. Миср аёллар миллий футбол терма жамоаси 1998-йилда ташкил этилган бўлиб, шундан сўнг „Аёллар ўртасида Африка Миллатлар кубоги“да қатнаша бошлаган[10][11][12]. Миср аёллар Премер-лигаси Миср футбол ассоциацияси томонидан ташкил этилиб, бошқариладиган мамлакатдаги энг юқори дивизиондаги аёллар профессионал футбол лигаси тизими ҳисобланади. Аслида 1998-йилда асос солинган ушбу лига катта ўзгаришларни бошдан кечирди ва машҳурлиги ошди, айниқса Африка футбол конфедерациясининг эркаклар олий лига клублари ўзларининг аёллар жамоаларини ташкил этишлари шартлиги ҳақидаги кўрсатмаларидан сўнг унинг нуфузи янада кўтарилди[13]. Шунингдек, 1998-йилда асосий аёллар плей-офф (нокаут) мусобақаси сифатида „Миср аёллар кубоги“ ҳам ташкил этилган.
Стадионлар
Миср бўйлаб жами 27 та футбол стадиони мавжуд[14]. Асосий стадион терма жамоа барча ўйинларини ўтказадиган Қоҳира халқаро стадиони бўлиб, Мисрдаги энг йирик футбол стадиони эса Янги пойтахтдаги Миср стадиони ҳисобланади. Энг кўп фойдаланиладиган иккинчи стадион Искандариядаги Борг Эл Араб стадиони бўлиб, ундан асосан Иттиҳад Алехандриа ва терма жамоанинг ёшлар/захира жамоаси фойдаланади[15]. Ушбу стадионнинг қурилишига асосий сабаб Мисрнинг 2010 ФИФА Жаҳон чемпионатини ўтказиш учун қўйган аризаси бўлган.


Миср 1959, 1974, 1986, 2006 ва 2019-йилларда 5 марта Африка Миллатлар кубогига мезбонлик қилган. Шунингдек, мамлакатда 1997-йилги У-17 Жаҳон чемпионати ва 2009-йилги У-20 Жаҳон чемпионати ўтказилган.
| # | Стадион | Сиғими | Жойлашуви | Уй жамоаси | Очилган йили |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Миср стадиони | 93,940 | Янги маъмурий пойтахт | Миср футбол терма жамоаси | 2024 |
| 2 | Борг Эл Араб стадиони | 86,000 | Борг Эл Араб | Миср терма жамоаси & Ал-Масрй СC | 2007 |
| 3 | Қоҳира]] халқаро стадиони | 75,000 | Қоҳира | Миср терма жамоаси & Ал Аҳлй СC & Замалек СC | 23-июл 1960 |
| 4 | Миср армияси стадиони | 45,000 | Сувайш | Петрожет ФC | 2009 |
| 5 | Араб Cонтраcторс стадиони | 35,000 | Қоҳира | Ал Мокаwлоон & ФC Маср | 1979 |
| 6 | 30-июн стадиони | 30,000 | Қоҳира | Wади Дегла СC | 2009 |
| 7 | Ал-Салам стадиони]] | 30,000 | Қоҳира | Эл-Энтаг Эл-Ҳарбй СC | 2009 |
| 8 | Бени Эбеид стадиони | 30,000 | Бени Эбеид | Бени Эбеид СC |
Томошабинлар ташрифи
Юқори дивизиондаги ҳар бир мавсум учун ўртача томошабинлар сони ва энг кўп мухлис ташриф буюрган клуб:
| Мавсум | Лига бўйича ўртача кўрсаткич | Энг яхши клуб | Клубнинг ўртача кўрсаткичи |
|---|---|---|---|
| 2010-11 | 6,561 | Ал-Аҳлй | 22,370 |
| 1996-97 | 5,997 | Ал-Аҳлй | 18,333 |
Мухлислик қилиш
2022-йил 12-октабр ҳолатига кўра, Ал Аҳлй ва Замалек Африкадаги ижтимоий тармоқларда энг кўп обуначига эга бўлган олтита футбол клуби рўйхатини бошқариб келмоқда[16]:
| # | Футбол клуби | Мамлакат | Обуначилар сони |
|---|---|---|---|
| 1 | Ал Аҳлй | Миср | 33 миллион |
| 2 | Замалек | Миср | 22 миллион |
| 3 | Ража CА | Марокаш | 7 миллион |
| 4 | Каизер Чиэфс | Жанубий Африка Республикаси | 6 миллион |
| 5 | Орландо Пиратес | Жанубий Африка Республикаси | 4 миллион |
| 6 | Симба СC | Танзания | 4 миллион |
Англия Премер-лигаси
Ҳозирги вақтда Мисрда Англия Премер-лигасининг энг машҳур клуби Ливерпул ҳисобланади. Бунга асосан Миср терма жамоаси сардори бўлган мисрлик футболчи Моҳамед Салаҳ сабаб бўлган[17][18]. Илгари Салоҳнинг собиқ клуби бўлган Челси клуби анча машҳурроқ эди.
2015-йилда Тwиттер тармоғида ўтказилган тадқиқот натижаларига кўра, Мисрдаги энг машҳур Премер-лига клуби Челси бўлиб, мухлисларнинг 26%и ушбу жамоага, шунингдек, Манчестер Юнайтед (18%) ва Арсеналга (17%) мухлислик қилиши аниқланган[19].
Манбалар
- ↑ Моҳамед Эл-Саед. „Wҳен лифе беган“. Аҳрам Wеэклй (2004). 2012-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 22-август.
- ↑ Ёуссеф Ҳамза. „Эгйпт'с Ултрас ҳаве шоwн милитарй руле тҳе ред cард“. Тҳе Натионал. Қаралди: 2012-йил 22-август.
- ↑ Лавриc, Эва. Тҳе Лингуистиcс оф Фоотбалл. БоД – Боокс он Деманд, 2008. ИСБН 9783823363989. Қаралди: 2012-йил 22-август.
- ↑ „(Соccер) Фоотбалл Фанс бй Cоунтрй 2025“ (2024-йил 4-апрел).
- ↑ „بطولات صاموا عنها.. كأس السلطان حسين“ (ар). العين الإخبارية (2022-йил 11-апрел). Қаралди: 2025-йил 12-январ.
- ↑ 6,0 6,1 „Cоунтрй инфо“. ФИФА Wорлд Cуп. 2007-йил 3-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 28-март.
- ↑ Эгйпт У-20 ретурн то Соутҳ Америcа, а деcаде афтер 2001 глорй
- ↑ Аарон Росс. „Тҳе ман ат тҳе эпиcентре оф Эгйптиан фоотбалл“. Тҳе Натионал (2012-йил 18-август). Қаралди: 2012-йил 22-август.
- ↑ Маҳфоуд Амара (Май–Аугуст 2014). "Спорт анд Политиcал Леадерс ин тҳе Араб Wорлд". Ҳистоире@Политиқуэ 23. ҳттп://www.ҳистоире-политиқуэ.фр/доcуменц/23/доссиэр/пдф/ҲП23_Доссиэр_МаҳфоудАмара_деф.пдф. Қаралди: 7 Оcтобер 2014.Мисрда футбол]]
- ↑ Мазҳар, Инас „ББC СПОРТ | Фоотбалл | Африcан | Эгйптиан wоман ҳоноуред“. ББC Неwс (2004-йил 30-март). Қаралди: 2026-йил 4-октябр.
- ↑ Ясмине Эл-Рашиди. „Ал-Аҳрам Wеэклй | Спорц | Wомен он топ“. Wеэклй.аҳрам.орг.эг (2004-йил 21-январ). 2013-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 4-октябр.
- ↑ „Шеддинг лигҳт он Эгйпт wомен фоотбалл“. Тҳе Эгйптиан Газетте. 2012-йил 4-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 4-октябр.
- ↑ „Ал-Аҳрам Wеэклй | Спорц | Тҳе фаирест оф тҳем алл“. Wеэклй.аҳрам.орг.эг (2000-йил 12-апрел). Қаралди: 2026-йил 4-октябр.
- ↑ „Стадиумс ин Эгйпт“. Бугарри (2013-йил 7-феврал). Қаралди: 2013-йил 28-март.
- ↑ „Стадиумс ин Эгйпт“. ФИФА Wорлд Cуп (2013-йил 3-январ). 2009-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 4-апрел.
- ↑ „CардБиз.cа“.
- ↑ „Ливерпоол гроwинг ин Эгйпт тҳанкс то Салаҳ“.
- ↑ „Моҳамед Салаҳ маде Ливерпоол чанге ин Эгйпт афтер ла Лига интерест“ (2021-йил 7-октябр).
- ↑ „Wҳич ис Африcа'с фавоурите Премиэр Леагуэ теам?“ (эн-гб). ББC Неwс (2015-йил 7-август). Қаралди: 2024-йил 18-октябр.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Мисрда футбол“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |