Михаил Тимофеевич Калашников (русча: Михаи́л Тимофе́евич Кала́шников; 10-ноябр 1919-йил, Куря қишлоғи , Олтой ўлкаси — 23-декабр 2013-йил, Изҳевск (Ақмола вилояти) , Россия) — совет ва рус ўқотар қуроллар конструктори[1]. Техника фанлари доктори (1971), генерал-лейтенант (1999), дунёга машҳур Калашников автоматининг (АК) яратувчиси.

Михаил Тимофеевич Калашников
СССР Олий Кенгаши Иттифоқи Кенгашининг депутати
Мансаб даври
1950-йил – 1958-йил
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 10-ноябр 1919-йил
Куря қишлоғи , Олтой ўлкаси
Вафоти 23-декабр 2013-йил(2013-12-23)
(94 ёшда)
Изҳевск, Россия
Сиёсий партияси Россия Федерацияси Коммунистик партияси (2001)
Совет Иттифоқи Коммунистик партияси (1991)
Бутунроссия сиёсий партияси :"Ягона Россия" (2013)
Турмуш ўртоғи Екатерина Викторовна Калашникова
Онаси Александра Фроловна (1884-1957)
Отаси Тимофей Александрович (1883-1930)
Касби олим, дизайн муҳандиси
Birinchi Qizil Yulduz ordeni uchun mukofot roʻyxati. 1945-yilning oktyabr oyi
Биринчи Қизил Юлдуз ордени учун мукофот рўйхати. 1945-йилнинг октябр ойи

Россия Федерацияси Қаҳрамони (2009), икки марта Социалистик Меҳнат Қаҳрамони (1958, 1976), И даражали Сталин мукофоти (1949), Ленин мукофоти (1964) ва Россия Федерацияси Давлат мукофоти (1997) лауреати. Уч Ленин ордени (1958, 1969, 1976) ва Биринчи чақириқ Авлиё Андрей ордени (Муқаддас Ҳаворий Эндрю ордени) (1998) кавалери. Россия Ёзувчилар уюшмаси ва Дизайнерлар уюшмаси аъзоси.СССР Олий Кенгаши Иттифоқи Кенгашининг 3-4 (1950-1958) ва 7-11 (1966-1989) чақириқлари депутати.

Таржимаи ҳоли

Болалик даври

1919-йил 10-ноябрда Олтой ўлкасининг ҳозирги Куря туманидаги Куря қишлоғида Тимофей Александрович (1883-1930) ва Александра Фроловна (1884-1957) Калашниковларнинг катта деҳқон оиласида туғилган. Рус. 1936-йилда Куря қишлоғидаги ўрта мактабни тугатгач, у Қозоғистон ССРга жўнади ва Матай (овул) темир йўл депосида ўрганувчи сифатида иш олиб борди, сўнгра 1936-йил октябрдан 1938-йил сентябргача Туркистон-Сибир темир йўли 3-темир йўл бошқармаси сиёсий бўлими техник котиби лавозимида Олмаота шаҳрида ишлади[2].

Иккинчи жаҳон уруши даври

Иккинчи жаҳон уруши(1941-1945) бошланганда, Михаил Калашников Брянск фронтининг 108-панзер дивизиясига танк командири сифатида юборилади. 1941-йил сентябр ойидан бошлаб у ҳарбий ҳаракатларда қатнашади. 1941-йил октябр ойида Брянск яқинидаги жангларда у оғир яраланади ва снаряддан зарба олади. Касалхонада у автоматнинг конструксиясини ўйлаб топади. 1942-йилда тикланиш таътилида бўлганида, у Матай Қозоғистон станциясининг темир йўл устахоналарида автомат намунасини яратди. Кейинчалик ушбу модел ихтирочи ва ўқитувчилар, Олмаотага эвакуация қилинган Москва авиация институтининг ўқув-ишлаб чиқариш устахоналари усталари биргалигида якуний ишлар олиб борилди[3].

Катта сержант Михаил Калашников ўқ ўқотар қуроллар бўйича илмий тадқиқот полигонида ишлаган даври

1942-йил июл ойида ихтирочи Москва ҳарбий округининг ўқотар қуроллар ва миномёт қуроллари тадқиқот ва синов полигонига хизмат қилиш учун юборилди, у ерда автомат тўлиқ миқёсли синовлардан ўтди, аммо ишлаб чиқаришнинг юқори нархи ва муайян камчиликлар туфайли қўлланилмади[3].

Иккинчи жаҳон урушидан сўнг

1945-йилда Калашников танловда қатнашади. 1947-йилдаги рақобат синовлари натижаларига кўра, АК-47 автомати Совет армияси томонидан қабул қилиш учун тавсия этилади. 1948-йил бошида Михаил Калашников Изҳевск машинасозлик заводига муаллифнинг техник ҳужжатларни яратишда ва ҳарбийлар учун пулемётларнинг экспериментал партиясини ишлаб чиқаришни ташкил этишда иштирок этиш учун юборилади. 1949-йилда Совет армияси томонидан автомат „7,62 мм Калашников автомати 1947 (АК) модели“ номи билан қабул қилинади[3].

1979-йилдан у „Изҳмаш“ илмий-ишлаб чиқариш бирлашмаси бош конструктор — ўқ отиш қуроллари конструкторлик бюроси бошлиғи бўлиб ишлаган.

Калашников бошчилигидаги завод конструкторлари жамоаси АК автомати асосида автоматлаштирилган ўқ отиш қуролларининг биринчи ягона тизимини яратди. Хизмат учун қуйидагилар қабул қилинди: 7,62 мм модернизация қилинган пулемёт (АКМ), 7,62 мм энгил пулемёт (РПК). Кейинчалик, уларнинг модификациялари армияни — АКМС ва РПКСни йиғма захиралар — АКМН, АКМСН ва ССБН (1963) билан таминлади[3].

Вафоти

Михаил Калашников узоқ давом этган касалликдан сўнг 94 ёшида вафот этди. 17-ноябр куни Калашников Удмуртия клиник диагностика марказининг реанимация бўлимига ётқизилганди. 2013-йил 23 декабрда эса Изҳевскда вафот этди[4][5].

Қуроллари

Калашников ўз фаолияти давомида 150 га яқин кичик қуроллар моделини лойиҳалаштирган. Улардан энг машҳурлари:

  • АК-47
  • АКМ
  • АК-74 / АКС-74У / АК-74М / АКС-74
  • АК-101 / АК-102 АК-103 / АК-104
  • АК-105АК-12 РПК / РПК-74
  • ПК / ПКМ / ПКП
  • Сайғоқ ярим автоматик милтиқ

Мукофотлари

Унвонлари

Орден ва медаллари

  • Россия Федерацияси Қаҳрамонининг „Олтин Юлдуз“ медали (Россия Федерацияси, 11.10.2009 й., медал № 955)
Dmitriy Medvedev Mixail Kalashnikovni 90 yoshga to‘lishi bilan tabrikladi va Rossiya Qahramoni “Oltin yulduz” medalini topshirdi
Дмитрий Медведев Михаил Калашниковни 90 ёшга тўлиши билан табриклади ва Россия Қаҳрамони “Олтин юлдуз” медалини топширди
  • Социалистик Меҳнат Қаҳрамони медали (СССР, 20.06.1958, медал № 8596)
  • Социалистик Меҳнат Қаҳрамони медали (СССР, 15.01.1976, медал № 117)
  • Биринчи чақириқ Муқаддас Ҳаворий Эндрю ордени — Ватан ҳимоясига қўшган улкан ҳиссаси учун (Россия Федерацияси, 07.10.1998)
  • Ленин ордени (СССР, 20.06.1958, № 315913)
  • Ленин ордени (СССР, 1969)
  • Ленин ордени (СССР, 15.01.1976, № 423695)
  • ИИ даражали „Ватанга хизматлари учун“ ордени — автомат қуролларини яратиш соҳасидаги ажойиб хизматлари ва Ватан ҳимоясига қўшган катта ҳиссаси учун (Россия Федерацияси, 11.05.1994 йил)
  • Октябр инқилоби ордени (СССР, 1974)
  • „Ҳарбий хизматлари учун“ ордени — янги турдаги қуролларни яратиш ва мамлакат мудофаасини мустаҳкамлашга қўшган катта шахсий ҳиссаси учун (Россия Федерацияси, 02.11.2004)
  • 1-даражали Ватан уруши ордени (СССР, 04.06.1985)
  • Меҳнат Қизил Байроқ ордени (СССР, 1957)
  • Халқлар дўстлиги ордени (СССР, 30.08.1982)
  • Қизил Юлдуз ордени (СССР, 1949)
  • „Владимир Илич Ленин таваллудининг 100 йиллиги муносабати билан“ медали (СССР, 1970)
  • „СССР давлат чегарасини ҳимоя қилишдаги фарқи учун“ медали (СССР, 07/13/1950)
  • „1941—1945 йиллардаги Улуғ Ватан урушида Германия устидан қозонилган ғалаба учун“ медали (СССР, 1946)
  • „1941—1945 йиллардаги Улуг 'Ватан урушидаги жасоратли меҳнати учун“ медали (СССР, 1945)
  • „Меҳнат фахрийси“ медали (СССР, 31.01.1980)
  • „1941—1945 йиллардаги Улуг 'Ватан урушидаги ғалабанинг йигирма йиллиги“ медали (СССР, 1965)
  • „1941—1945 йиллардаги Улуг 'Ватан урушидаги ғалабанинг ўттиз йиллиги“ юбилей медали (СССР, 25.04.1975)
  • „1941—1945 йиллардаги Улуг 'Ватан урушидаги ғалабанинг қирқ йиллиги“ юбилей медали (СССР, 04.12.1985)
  • „1941—1945 йиллардаги Улуғ Ватан урушидаги Ғалабанинг 50 йиллиги“ юбилей медали (РФ, 05.09.1994)
  • Жуков медали (Россия Федерацияси, 07.07.1993)
  • „1941—1945 йиллардаги Улуг 'Ватан урушидаги Ғалабанинг 60 йиллиги“ юбилей медали (РФ, 2005)
  • „1941—1945 йиллардаги Улуг 'Ватан урушидаги Ғалабанинг 65 йиллиги“ юбилей медали (РФ, 2010)
  • „Москванинг 800 йиллиги хотирасига“ медали (СССР, 20.09.1947)
  • „Совет армияси ва денгиз флотига 30 йил“ юбилей медали (СССР, 22.02.1948)
  • „СССР Қуролли Кучларига 40 йил“ юбилей медали (СССР, 18.12.1957)
  • Билей медали „СССР Қуролли Кучларига 60 йил“ (СССР, 28.01.1978)
  • „СССР Қуролли Кучларига 70 йил“ юбилей медали (СССР, 24.01.1988)
  • СССРда хизмат кўрсатган саноат ходими (СССР, 11.09.1989)

Хорижий мукофотлар

  • „Шон-шараф“ ордени (Беларус, 24.11.1999) — ўқ отиш қуролларининг ноёб моделларини яратишдаги улкан ютуқлари, Беларус ва Россия Иттифоқининг мудофаа салоҳиятини мустаҳкамлашга қўшган катта шахсий ҳиссаси ва 80 йиллиги муносабати билан
  • „Карабобо юлдузи“ ордени (Венесуэла, 2006)
  • И даражали „Дўстлик“ ордени (Қозоғистон, 2003 й.)
  • Дўстлик ордени (Жанубий Осетия)

Конфессионал, минтақавий ва жамоат мукофотлари

  • ИИ даражали Муқаддас Муборак Буюк Герцог Дмитрий Донской ордени (Рус православ черкови, 2007)
  • 1-даражали Олтой ўлкаси учун хизматлари учун ордени (Олтой ўлкаси, 2009 йил)
  • Муқаддас Ничолас Wондерwоркер ордени, И даражали (2009)
  • „В. Г. Шухов номидаги олтин медал“ (РосСНИО, 1990 йиллар)
  • „Фан рамзи“ медали (Умумроссия НП „Фан олами“, 2007 йил)
  • „Россияда коллектор бизнесини ривожлантиришга қўшган улкан ҳиссаси учун“ медали (Россия МЧЖ АРС „МАРС“, 2009)

Совринлар

  • 1949-йил — 1-даражали Сталин мукофоти
  • 1964-йил — Ленин мукофоти
  • 1997-йил — Россия Федерациясининг дизайн соҳасидаги Давлат мукофоти
  • 2003-йил — Россия Федерацияси Президентининг таълим соҳасидаги мукофоти
  • 2009-йил — А. В. Суворов номидаги Бутунроссия адабий мукофоти лауреати

Миннатдорчиликлар

  • 1997-йил — Россия Федерацияси Президентининг миннатдорчилиги
  • 1999-йил — Россия Федерацияси Президентининг миннатдорчилиги
  • 2002-йил — Россия Федерацияси Президентининг миннатдорчилиги
  • 2007-йил — Россия Федерацияси Президентининг миннатдорчилиги

Сертификатлар

  • 1997-йил — Россия Федерацияси Ҳукуматининг Фахрий ёрлиғи
  • 1999-йил — Россия Федерацияси Ҳукуматининг Фахрий дипломи
  • 2004-йил — „Қозоғистон фахрий муҳандиси“ (Қозоғистон)

Бошқа мукофотлар

  • Владикавказнинг фахрий фуқароси
  • 1997-йил — Михаил Калашниковга „Олтой ўлкасининг фахрий фуқароси“ унвони берилди.
  • 2008-йил — Венесуэла ҳукуматининг мукофот қуроли (тўппонча Заморана ЭС)
  • 2009-йил — Михаил Калашников президент Уго Чавесдан республиканинг энг олий мукофотини — Венесуэланинг ёдгорлиги бўлган машҳур Саймон Боливар қиличи нусхасини совға сифатида олди ва унинг нусхасини тақдим этиш мамлакатнинг энг олий мукофотига тенг
  • 2013-йил — Қуролчилар куни шарафига Россия Президенти Владимир Путин Калашниковга президентлик соатини совға қилди

Манбалар

  1. ↑ „КАЛА́ШНИКОВ“. Қаралди: 8-апрел 2023-йил.
  2. ↑ „Дважды Герой Социалистического Труда, Герой Российской Федерации“. Қаралди: 8-апрел 2023-йил.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 „Биография Михаила Калашникова“ (10-ноябр 2019-йил). Қаралди: 8-апрел 2023-йил.
  4. ↑ „Скончался легендарный конструктор стрелкового оружия Михаил Калашников“ (23-декабр 2013-йил). Қаралди: 8-апрел 2023-йил.
  5. ↑ „Энг машҳур ўқотар қурол ихтирочиси - Калашников вафот этди“ (23-декабр 2013-йил). Қаралди: 8-апрел 2023-йил.[сайт ишламайди]

Ҳаволалар