Моаи ёки мўаи ( /ˈмоʊ.аɪ/<талаффузи >ёки /ˈмоʊ.аɪ/ МОҲ-эе ; испанча: моáи  ; Рапа Нуи.: мўаи адабий жиҳатдан ''ҳайкал '' ма'носини англатади ) 1250-1500 йиллар оралиғида Полинезиянинг шарқий қисмидаги Рапа Нуи (Пасха ороли) да Рапа Нуи халқи томонидан ўйилган монолит инсон фигураларидир.[1][2] Уларнинг деярли ярми ҳали ҳам Рано Рараку ( вулқон кулидан ҳосил бо'лган вуқон кратери )да , асосий моаи карер (одатда катта ва чуқур бо'лган , тош ёки бошқа материаллар қазиб олинадигон жой )да, лекин юзлаб моаилар у ердан бу ерга ко'чирилган ва оролнинг периметри атрофидаги , аҳу деб номланган тош платформаларга о'рнатилган. Деярли барча моаиларнинг бошлари жуда катта бо'либ , улар бутун ҳайкалнинг саккиздан уч қисмини ташкил қилади ва фигураларнинг оёқлари мавжуд эмас . Моаилар, асосан, илоҳийлаштирилган аждодларнинг ( аринга ора ата тепуна ) тирик юзлари (аринга ора ) ҳисобланади.[3] 1722- йилда европаликлар оролга биринчи бор ташриф буюрганларида, ҳайкаллар ҳали ҳам о'з қабила ерлари бо'йлаб , ичкарига қараб турарди, аммо уларнинг барчаси ХИХ асрнинг иккинчи ярмида қулаб тушди.[4] Моаи ХВИИИ аср охири ва ХИХ аср бошларида, эҳтимол, Европа алоқалари ёки қабилалараро урушлар натижасида аг'дарилган.[5]

900 дан ортиқ ҳайкалларни[6][7] ишлаб чиқариш ва ташиш ,ажойиб ижодий ва жисмоний жасорат ҳисобланади.[8] Паро деб номланган , энг баланд моаининг баландлиги деярли 10 метр (33 фт)ни ва ог'ирлиги 82 тонна ( 81 тоннадан ко'п , 90 тоннадан оз )ни ташкил этади .[9][10] Аху Тонгарикида о'рнатилган энг ог'ир моаи унчалик баланд эмас , бироқ унинг ог'ирлиги 86 тонна( 85 тоннадан ко'п , 95 тоннадан оз )ни ташкил этарди . Битта тугалланмаган ҳайкал, агар тугалланган бо'лганида тахминан 145-165 тонна ог'ирлиги билан унинг баландлиги , тахминан 21 м (69 фт)дан баланд бо'лар эди .2023- йилги ҳолатга ко'ра [11]ҳайкаллар ҳали ҳам топилмоқда .[12]

Эслатмалар

  1. ↑ Стевен Р Фисчер. Тҳе исланд ат тҳе энд оф тҳе wорлд. Реактион Боокс 2005 ИСБН 1-86189-282-9
  2. ↑ Тҳе исланд ат тҳе энд оф тҳе wорлд. Реактион Боокс 2005 ИСБН 1-86189-282-9
  3. ↑ Ван Тилбург, Жо Анне. „Эастер Исланд Статуэ Прожеcт“. Эисп.орг. 2010-йил 7-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 10-март.
  4. ↑ Ҳунт, Террй. Тҳе Статуэс Тҳат Wалкед: Унравелинг тҳе Мйстерй оф Эастер Исланд. Фреэ Пресс, 2012. ИСБН 978-1-4391-5031-3. 
  5. ↑ Cоллапсе: Ҳоw Соcиэтиэс Чоосе то Фаил ор Суccеэд бй Жаред Диамонд
  6. ↑ „Эастер Исланд Статуэ Прожеcт“. 2019-йил 9-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 9-январ.
  7. ↑ Cарл П. Липо, Террй Л. Ҳунт, Сергио Рапу Ҳао; Ҳунт; Ҳаоа (2013). "Тҳе 'Wалкинг' Мегалитҳиc Статуэс (Моаи) оф Эастер Исланд". Ж. Арчаэол. Сcи. 40 (6): 2859. дои:10.1016/ж.жас.2012.09.029. 
  8. ↑ УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре. „Рапа Нуи Натионал Парк“. Wҳc.унесcо.орг (2009-йил 29-май). 2014-йил 26-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 10-март.
  9. ↑ Ёунг, Эмма. „Эастер Исланд: А монументал cоллапсе?“ 30–34. Неwсcиэнтист.cом (2006-йил 26-июл). 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 10-март.
  10. ↑ Ван Тилбург, Жо Анне. „Моаи Паро дигитал реcонструcтион“. Эастер Исланд Статуэ Прожеcт (эисп.орг) (2009-йил 5-май). 2017-йил 30-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 12-июн.
  11. ↑ „НОВА Онлине | Сеcрец оф Эастер Исланд | Стоне Гианц“. Пбс.орг. 2013-йил 23-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 9-июн.
  12. ↑ „Неw Эастер Исланд моаи статуэ дисcоверед ин волcано cратер“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2023-йил 1-март). Қаралди: 2023-йил 4-март.

Манбалар

  • Ҳеердал, Тор . Скжøлсволд, Арне. Павел Павел . Пасха оролининг "юрувчи" Моаи . 2005-йил 8-августда олинган.
  • МcCалл, Грант (1995). " Рапануи (Пасха ороли) ". Тинч океани ороллари йил китоби 17-нашр. Фижи Тимес. 2005-йил 8-августда олинган.
  • Метю, Руперт (1988). Қадимги сирлар . Wайланд нашриёти.ИСБН 0-531-18246-0ИСБН 0-531-18246-0 .
  • Пелта, Кети (2001). Пасха оролини қайта кашф қилиш . Лернер нашриёт гуруҳи.ИСБН 978-0-8225-4890-4ИСБН 978-0-8225-4890-4 .
  • </имг>
  • 0-932813-48-8
  • Ван Тилбург, Жо Анне (2001). "Пасха ороли". ПН Пережин ва М. Эмберда (таҳрирлар. ), Тарихдан олдинги энциклопедия, 3-жилд: Шарқий Осиё ва Океания . Клуwер Академик/Пленум нашриёти.ИСБН 0-306-46257-5ИСБН 0-306-46257-5
  • Ван Тилбург, Жо Анне (2006). Масофавий имкониятлар: Рапа Нуи-да Ҳоа Ҳакананаи'а ва ҲМС Топазе . Британия музейи тадқиқот ҳужжатлари.

Ҳаволалар