Мавҳум алгебрада модулнинг парчаланиши модулни модулларнинг бевосита йиғиндиси сифатида ёзиш усулидир. Модулларни аниқлаш ёки тавсифлаш учун кўпинча парчаланиш турларидан қўлланади: масалан, ярим оддий модул оддий модулларга парчаланиши бўлган модулдир. Рингни ҳисобга олган ҳолда, ҳалқа устидаги модулларнинг парчаланиш турларидан узлуклиликни аниқлаш ёки тавсифлаш учун ҳам фойдаланиш мумкин: узук ярим оддий ҳисобланади, агар унинг устидаги ҳар бир модул ярим оддий модул бўлади.

Айрıлабилир модул икки нол бўлмаган субмодулларнинг тўғридан-тўғри йиғиндиси бўлмаган модулдир. Азумая теоремаси шуни кўрсатадики, агар модул маҳаллий эндоморфизм ҳалқалари бўлган модулларга парчаланишга эга бўлса, у ҳолда ажралмайдиган модулларга барча парчаланишлар бир-бирига эквивалент бўлади; Бунинг алоҳида ҳолати, айниқса, гуруҳ назариясида, Крулл-Шмидт теоремаси деб номланади.

Модул парчаланишининг алоҳида ҳолати ҳалқанинг парчаланишидир: масалан, ҳалқа ярим оддий бўлади, агар у бўлиниш ҳалқалари устидаги матрица ҳалқаларининг тўғридан-тўғри йиғиндиси (аслида маҳсулот) бўлади (бу кузатув шундай деб номланади). Артин-Веддерберн теоремаси).

Идемпотентлар ва парчаланишлар

Модулнинг тўғридан-тўғри тўғридан-тўғри йиғиндисини субмодулларга ажратиш модулнинг эндоморфизм ҳалқасида идентификация харитасини тўплайдиган ортогонал идемпотентларни бериш билан бир хилдир[1]. Ҳақиқатан ҳам, агар М=⨁и∈ИМи{\дисплайстйле М = \бигоплус_{и \ин И} М_и}, кейин, ҳар бири учун и∈И{\дисплайстйле и \ин И}, чизиқли эндоморфизм эи:М→Ми↪М{\дисплайстйле э_и : М \то М_и \ҳоокригҳтарроw М} табиий проексия томонидан берилган, ундан кейин табиий инклюзия идемпотентдир . Улар бир-бирига аниқ ортогоналдир (эиэж=0{\дисплайстйле э_и э_ж = 0} учун и≠ж{\дисплайстйле и \не ж}) ва улар идентификация харитасини жамлайди. Булар:

1М⁡=∑и∈Иэи{\дисплайстйле 1_{\операторнаме{М}} = \сум_{и \ин И} э_и}

эндоморфизмлар сифатида (бу ерда йиғинди яхши аниқланган, чунки у модулнинг ҳар бир элементида чекланган йиғинди). Аксинча, ортогонал идемпотентларнинг ҳар бир тўплами {эи}и∈И{\дисплайстйле \{ э_и \}_{и \ин И}} Шундай қилиб, фақат чексиз кўп эи(х){\дисплайстйле э_и(х)} ҳар бири учун нолга тенг х∈М{\дисплайстйле х \ин М} ва ∑эи=1М{\дисплайстйле \сум э_и = 1_М} олиш орқали тўғридан-тўғри йиғиндининг парчаланишини аниқланади Ми{\дисплайстйле М_и} тасвирлари бўлиш эи{\дисплайстйле э_и} га тенг.

Бу факт аллақачон ҳалқанинг мумкин бўлган парчаланишига баъзи чекловлар қўяди: ҳалқа берилган Р{\дисплайстйле Р}, декомпозиция бор дейлик

РР=⨁а∈АИа{\дисплайстйле {}_Р Р = \бигоплус_{а \ин А} И_а}

Р{\дисплайстйле Р} нинг ўзи устидан чап модул сифатида, қаэрда Иа{\дисплайстйле И_а} чап субмодуллар; яъни, чап идеаллар . Ҳар бир эндоморфизм РР→РР{\дисплайстйле {}_Р Р \то {}_Р Р} Р элементи билан тўғри кўпайтириш билан аниқланиши мумкин; шундай қилиб, Иа=Рэа{\дисплайстйле И_а = Р э_а} қаерда эа{\дисплайстйле э_а} нинг идемпотентлари ҳисобланади Энд⁡(РР)≃Р{\дисплайстйле \операторнаме{Энд}({}_Р Р) \симеқ Р}[2] .Идемпотент эндоморфизмларнинг йиғиндиси Р бирлигининг парчаланишига мос келади: 1Р=∑а∈Аэа∈⨁а∈АИа{\дисплайстйле 1_Р = \сум_{а \ин А} э_а \ин \бигоплус_{а \ин А} И_а}, бу шартли равишда чекланган йиғинди; айниқса, А{\дисплайстйле А} чекли тўплам бўлиши керак.

Масалан, Р=М⁡н(Д){\дисплайстйле Р = \операторнаме{М}_н(Д)}, бўлиниш ҳалқаси устидаги н -учун- н матрицалар ҳалқаси Д. Кейин РР{\дисплайстйле {}_Р Р} н нусхасининг тўғридан-тўғри йиғиндисидир Дн{\дисплайстйле Д^н}, устунлар; ҳар бир устун оддий чап Р -субмодул ёки, бошқача қилиб айтганда, минимал чап идеал[3].

Р ҳалқа бўлсин. Фараз қилайлик, унинг ўзидан чап модул сифатида парчаланиши (мажбурий равишда чекланган) мавжуд.

РР=Р1⊕⋯⊕Рн{\дисплайстйле {}_Р Р = Р_1 \оплус \cдоц \оплус Р_н}

икки томонлама идеалларга айланади Ри{\дисплайстйле Р_и} нинг Р . Юқоридаги каби, Ри=Рэи{\дисплайстйле Р_и = Р э_и} баъзи ортогонал идемпотентлар учун эи{\дисплайстйле э_и} шу каби 1=∑1нэи{\дисплайстйле \техцтйле{1 = \сум_1^н э_и}} . бери Ри{\дисплайстйле Р_и} идеалдир, эиР⊂Ри{\дисплайстйле э_и Р \субсет Р_и} ва ҳоказо эиРэж⊂Ри∩Рж=0{\дисплайстйле э_и Р э_ж \субсет Р_и \cап Р_ж = 0} учун и≠ж{\дисплайстйле и \не ж} . Кейин, ҳар бир и учун,

эир=∑жэжрэи=∑жэирэж=рэи.{\дисплайстйле э_и р = \сум_ж э_ж р э_и = \сум_ж э_и р э_ж = р э_и.}

Яъни, эи{\дисплайстйле э_и} марказда жойлашган; яъни улар марказий идемпотентлардир[4] .Шубҳасиз, аргумент тескари бўлиши мумкин ва шунинг учун тўғридан-тўғри йиғиндининг идеалларга бўлиниши ва бирлик 1 га тўғри келадиган ортогонал марказий идемпотентлар ўртасида бирма-бир мослик мавжуд. Шунингдек, ҳар бири Ри{\дисплайстйле Р_и} ўзи — ўз-ўзидан ҳалқа томонидан берилган бирлик эи{\дисплайстйле э_и} ва ҳалқа сифатида Р маҳсулот ҳалқасидир Р1×⋯×Рн.{\дисплайстйле Р_1 \тимес \cдоц \тимес Р_н.}

Масалан, яна олинг Р=М⁡н(Д){\дисплайстйле Р = \операторнаме{М}_н(Д)} . Бу ҳалқа оддий ҳалқадир; хусусан, у икки томонлама идеалларга нотривиал парчаланишга эга эмас.

Парчаланиш турлари

Тўғридан-тўғри йиғиндининг бир неча турлари ўрганилган:

  • Ярим содда парчаланиш : оддий модулларнинг тўғридан-тўғри йиғиндиси.
  • Ажралмайдиган парчаланиш : парчаланмайдиган модулларнинг тўғридан-тўғри йиғиндиси.
  • Маҳаллий эндоморфизм ҳалқалари билан парчаланиш (қаранг. #Азумая теоремаси): эндоморфизм ҳалқалари маҳаллий ҳалқалар бўлган модулларнинг тўғридан-тўғри йиғиндиси (ҳар бир х элемент учун х ёки 1 — х бирлик бўлса, ҳалқа маҳаллий ҳисобланади).
  • Кетма-кет парчаланиш : бир серияли модулларнинг тўғридан-тўғри йиғиндиси (агар пастки модуллар панжараси чекли занжир бўлса, модул бир қаторли ҳисобланади[5]) парчаланиши.

Оддий модул ажралмайдиган бўлгани учун, ярим оддий парчаланиш ажралмайдиган парчаланишдир (лекин аксинча эмас). Агар модулнинг эндоморфизм ҳалқаси маҳаллий бўлса, у ҳолда, хусусан, нотривиал идемпотентга эга бўлиши мумкин эмас чунки модул ажратилмайди. Шундай қилиб, маҳаллий эндоморфизм ҳалқалари билан парчаланиш ажралмас парчаланиш бўлади.

Тўғридан-тўғри йиғинди, агар у ажралмайдиган тўлдирувчини қабул қилса, максимал парчаланиш дейилади. Парчаланиш М=⨁и∈ИМи{\дисплайстйле \техцтйле{М = \бигоплус_{и \ин И} М_и}} Агар М нинг ҳар бир максимал тўғридан-тўғри йиғиндиси Л учун кичик тўплам мавжуд бўлса, максимал тўғридан-тўғри йиғиндиларни тўлдирувчи дейилади. Ж⊂И{\дисплайстйле Ж \субсет И} шу каби

М=(⨁ж∈ЖМж)⨁Л.{\дисплайстйле М = \лефт(\бигоплус_{ж \ин Ж} М_ж \ригҳт) \бигоплус Л.}[6].

Икки парчаланиш М=⨁и∈ИМи=⨁ж∈ЖНж{\дисплайстйле М = \бигоплус_{и \ин И} М_и = \бигоплус_{ж \ин Ж} Н_ж} бижеcтион мавжуд бўлса, эквивалент дейилади φ:И→∼Ж{\дисплайстйле \варпҳи : И \оверсет{\сим}\то Ж} ҳар бири учун шундай и∈И{\дисплайстйле и \ин И}, Ми≃Нφ(и){\дисплайстйле М_и \симеқ Н_{\варпҳи(и)}}[6] .Агар модул максимал тўғридан-тўғри йиғиндиларни тўлдирувчи ажралмайдиган декомпозицияни қабул қилса, модулнинг ҳар қандай иккита ажралмайдиган парчаланиши эквивалент бўлади[7].

Азумая теоремаси

Энг оддий шаклда Азумая теоремасида айтилади[8].Сундай парчаланиш берилган М=⨁и∈ИМи{\дисплайстйле М = \бигоплус_{и \ин И} М_и} Шундай қилиб, ҳар бирининг эндоморфизм ҳалқаси Ми{\дисплайстйле М_и} маҳаллий (шунинг учун парчаланиш ажралмас), М нинг ҳар бир парчаланмайдиган парчаланиши шу берилган парчаланишга тенг. Теореманинг аниқроқ версиясида айтилади[9].Бундай парчаланиш берилган, агар М=Н⊕К{\дисплайстйле М = Н \оплус К}, кейин

  1. агар нол бўлмаса, Н ажралмайдиган тўғридан-тўғри йиғиндини ўз ичига олади,
  2. агар Н{\дисплайстйле Н} ажралмайди, унинг эндоморфизм ҳалқаси маҳаллий[10] ва К{\дисплайстйле К} берилган парчаланиш билан тўлдирилади:
    М=Мж⊕К{\дисплайстйле М = М_ж \оплус К} ва ҳоказо Мж≃Н{\дисплайстйле М_ж \симеқ Н} баъзилар учун ж∈И{\дисплайстйле ж \ин И} ,
  3. Ҳар бирига и∈И{\дисплайстйле и \ин И}, тўғридан-тўғри йиғиндилар мавжуд Н′{\дисплайстйле Н'} нинг Н{\дисплайстйле Н} ва К′{\дисплайстйле К'} нинг К{\дисплайстйле К} шу каби М=Ми⊕Н′⊕К′{\дисплайстйле М = М_и \оплус Н' \оплус К'} .

Чекланган узунликдаги ажратилмайдиган модулнинг эндоморфизм ҳалқаси локалдир (масалан, Фиттинг леммаси бўйича) ва шунинг учун Азумая теоремаси Крулл-Шмидт теоремасини исботлаш учун қўлланади. Дарҳақиқат, агар М чекланган узунликдаги модул бўлса, у ҳолда узунлик бўйича индуксия бўйича у чекланган парчаланмайдиган парчаланишга эга. М=⨁и=1нМи{\дисплайстйле М = \бигоплус_{и=1}^н М_и}, бу маҳаллий эндоморфизм ҳалқалари билан парчаланишдир. Айтайлик, бизга парчаланиб бўлмайдиган парчаланиш берилган М=⨁и=1мНи{\дисплайстйле М = \бигоплус_{и=1}^м Н_и} . Кейин у биринчисига тенг бўлиши керак: шундай м=н{\дисплайстйле м = н} ва Ми≃Нσ(и){\дисплайстйле М_и \симеқ Н_{\сигма(и)}} баъзи алмаштириш учун σ{\дисплайстйле \сигма} нинг {1,…,н}{\дисплайстйле \{ 1, \доц, н \}} . Аниқроғи, бери Н1{\дисплайстйле Н_1} ажралмас, М=Ми1⨁(⨁и=2нНи){\дисплайстйле М = М_{и_1} \бигоплус (\бигоплус_{и=2}^н Н_и)} баъзилар учун и1{\дисплайстйле и_1} . Кейин, бери Н2{\дисплайстйле Н_2} ажралмас, М=Ми1⨁Ми2⨁(⨁и=3нНи){\дисплайстйле М = М_{и_1} \бигоплус М_{и_2} \бигоплус (\бигоплус_{и=3}^н Н_и)} ва ҳоказо; яъни ҳар бир суммани тўлдиради ⨁и=лнНи{\дисплайстйле \бигоплус_{и=л}^н Н_и} баъзиларининг тўғридан-тўғри йиғиндиси сифатида қабул қилиниши мумкин Ми{\дисплайстйле М_и} нинг қийматидир.

Яна бир илова қуйидаги баёнотдир (бу Капланскийнинг проектив модуллар ҳақидаги теоремасини исботлашнинг асосий босқичидир):

  • Элемент берилган х∈Н{\дисплайстйле х \ин Н}, тўғридан-тўғри йиғинди мавжуд Ҳ{\дисплайстйле Ҳ} нинг Н{\дисплайстйле Н} ва кичик тўплам Ж⊂И{\дисплайстйле Ж \субсет И} шу каби х∈Ҳ{\дисплайстйле х \ин Ҳ} ва Ҳ≃⨁ж∈ЖМж{\дисплайстйле Ҳ \симеқ \бигоплус_{ж \ин Ж} М_ж} .

Буни кўриш учун чекланган тўпламни танланг Ф⊂И{\дисплайстйле Ф \субсет И} шу каби х∈⨁ж∈ФМж{\дисплайстйле х \ин \бигоплус_{ж \ин Ф} М_ж} . Кейин, ёзиш М=Н⊕Л{\дисплайстйле М = Н \оплус Л}, Азумая теоремаси бўйича, М=(⊕ж∈ФМж)⊕Н1⊕Л1{\дисплайстйле М = (\оплус_{ж \ин Ф} М_ж) \оплус Н_1 \оплус Л_1} баъзи тўғридан-тўғри йиғиндилар билан Н1,Л1{\дисплайстйле Н_1, Л_1} нинг Н,Л{\дисплайстйле Н, Л} ва кейин, модул қонунига кўра, Н=Ҳ⊕Н1{\дисплайстйле Н = Ҳ \оплус Н_1} билан Ҳ=(⊕ж∈ФМж⊕Л1)∩Н{\дисплайстйле Ҳ = (\оплус_{ж \ин Ф} М_ж \оплус Л_1) \cап Н} . Кейин, бери Л1{\дисплайстйле Л_1} нинг бевосита йиғиндисидир Л{\дисплайстйле Л}, ёзишимиз мумкин Л=Л1⊕Л1′{\дисплайстйле Л = Л_1 \оплус Л_1'} ундан кейин ⊕ж∈ФМж≃Ҳ⊕Л1′{\дисплайстйле \оплус_{ж \ин Ф} М_ж \симеқ Ҳ \оплус Л_1'}, бу Ф чекли бўлгани учун, бу дегани Ҳ≃⊕ж∈ЖМж{\дисплайстйле Ҳ \симеқ \оплус_{ж \ин Ж} М_ж} баъзи Ж учун Азумая теоремасини такроран қўллаш орқали ҳисобланади.

Азумая теоремасини ўрнатишда, агар қўшимча равишда ҳар бир Ми{\дисплайстйле М_и} ҳисоблаш мумкин бўлса, қуйидаги такомиллаштириш мавжуд (дастлаб Кроули-Жонссон ва кейинчалик Уорфилд туфайли): Н{\дисплайстйле Н} га изоморфдир ⨁ж∈ЖМж{\дисплайстйле \бигоплус_{ж \ин Ж} М_ж} баъзи бир кичик тўплам учун Ж⊂И{\дисплайстйле Ж \субсет И}[11] (Маълум маънода, бу Капланский теоремасининг кенгайтмаси ва теоремани исботлашда ишлатиладиган иккита лемма билан исботланган.), бу тахмин номаълум „ Ми{\дисплайстйле М_и} cоунтаблй генеред“ ни ўчириб қўйиш мумкин; яъни, бу яхшиланган версия жудаям тўғри.

Ҳалқанингнинг парчаланиши

Ҳалқанинг парчаланиши бўйича Артин-Веддерберн теоремаси деб номланувчи энг асосий, аммо муҳим кузатув бу: Р ҳалқаси берилганда, қуйидагилар эквивалентлигидир:

  1. Р — ярим оддий ҳалқа; яъни, РР{\дисплайстйле {}_Р Р} ярим оддий чап модулдир.
  2. Р≃∏и=1рМ⁡ми(Ди){\дисплайстйле Р \симеқ \прод_{и=1}^р \операторнаме{М}_{м_и}(Д_и)} қаерда М⁡н(Д){\дисплайстйле \операторнаме{М}_н(Д)} н -бй- н матрицалар ҳалқасини ва мусбат сонларни билдиради р,м1,…,мр{\дисплайстйле р, м_1, \доц, м_р} Р билан белгиланади (лекин Ди{\дисплайстйле Д_и} с Р билан аниқланмайди).
  3. Р устидаги ҳар бир чап модул ярим оддий модулдир.

Биринчи иккитасининг эквивалентлигини кўриш учун эътибор беринг: агар РР≃⨁и=1рИи⊕ми{\дисплайстйле {}_Р Р \симеқ \бигоплус_{и=1}^р И_и^{\оплус м_и}} қаерда Ии{\дисплайстйле И_и} ўзаро изоморф бўлмаган чап минимал идеаллар, демак, эндоморфизмлар ўнгдан ҳаракат қилади.

Р≃Энд⁡(РР)≃⨁и=1рЭнд⁡(Ии⊕ми){\дисплайстйле Р \симеқ \операторнаме{Энд}({}_Р Р) \симеқ \бигоплус_{и=1}^р \операторнаме{Энд}(И_и^{\оплус м_и})}

ҳар бири қаэрда Энд⁡(Ии⊕ми){\дисплайстйле \операторнаме{Энд}(И_и^{\оплус м_и})} бўлиниш ҳалқаси устидаги матрица ҳалқаси сифатида кўриш мумкин Ди=Энд⁡(Ии){\дисплайстйле Д_и = \операторнаме{Энд}(И_и)} . (Бунинг акси шундаки, 2.нинг парчаланиши минимал чап идеалларга = оддий чап субмодулларга парчаланишга тенг бўлади.) Эквивалентлик 1. ⇔{\дисплайстйле \Лефтригҳтарроw} 3. чунки ҳар бир модул бўш модулнинг қисмидир ва ярим оддий модулнинг қисми аниқ ярим оддий модулдир.

Яна қаранг

  • Соф инъэкцион модул

Манбалар

  1. ↑ Андерсон & Фуллер, Cоролларй 6.19. анд Cоролларй 6.20.
  2. ↑ Ҳере, тҳе эндоморпҳисм ринг ис тҳоугҳт оф ас аcтинг фром тҳе ригҳт; иф ит аcц фром тҳе лефт, тҳис идентифиcатион ис фор тҳе оппосите ринг оф Р.
  3. ↑ Проcесси, Ч.6., § 1.3.
  4. ↑ Андерсон & Фуллер, Пропосион 7.6.
  5. ↑ Андерсон & Фуллер, § 32.
  6. ↑ 6,0 6,1 Андерсон & Фуллер, § 12.
  7. ↑ Андерсон & Фуллер, Тҳеоррм 12.4.
  8. ↑ Фаcчини, Тҳеорем 2.12.
  9. ↑ Андерсон & Фуллер, Тҳеорем 12.6. анд Лемма 26.4.
  10. ↑ Фаcчини, Лемма 2.11.
  11. ↑ Фаcчини, Cоролларй 2.55.
  • Андерсон, Франк W.; Фуллер, Кент Р. (1992), Рингс анд cатегориэс оф модулес, Градуате Техц ин Матҳематиcс, 13-жилд (2-нашр), Неw Ёрк: Спрингер-Верлаг, х+376-бет, дои:10.1007/978-1-4612-4418-9, ИСБН 0-387-97845-3, МР 1245487
  • Франк W. Андерсон, Леcтурес он Нон-Cоммутативе Рингс (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-06-13 санасида архивланган), Университй оф Орегон, Фалл, 2002.
  • Жаcобсон, Натҳан (2009), Басиc алгебра, 2-жилд (2нд-нашр), Довер, ИСБН 978-0-486-47187-7
  • Й. Лам, Басс’с wорк ин ринг тҳеорй анд прожеcтиве модулес [МР 1732042]
  • Cлаудио Проcеси (2007) Лиэ Гроупс: ан аппроач тҳроугҳ инварианц анд репресентатион, Спрингер, ИСБН 9780387260402.
  • Р. Wарфиэлд: Эхчанге рингс анд деcомпоситионс оф модулес, Матҳ. Аннален 199(1972), 31-36.