Modulning parchalanishi
Мавҳум алгебрада модулнинг парчаланиши модулни модулларнинг бевосита йиғиндиси сифатида ёзиш усулидир. Модулларни аниқлаш ёки тавсифлаш учун кўпинча парчаланиш турларидан қўлланади: масалан, ярим оддий модул оддий модулларга парчаланиши бўлган модулдир. Рингни ҳисобга олган ҳолда, ҳалқа устидаги модулларнинг парчаланиш турларидан узлуклиликни аниқлаш ёки тавсифлаш учун ҳам фойдаланиш мумкин: узук ярим оддий ҳисобланади, агар унинг устидаги ҳар бир модул ярим оддий модул бўлади.
Айрıлабилир модул икки нол бўлмаган субмодулларнинг тўғридан-тўғри йиғиндиси бўлмаган модулдир. Азумая теоремаси шуни кўрсатадики, агар модул маҳаллий эндоморфизм ҳалқалари бўлган модулларга парчаланишга эга бўлса, у ҳолда ажралмайдиган модулларга барча парчаланишлар бир-бирига эквивалент бўлади; Бунинг алоҳида ҳолати, айниқса, гуруҳ назариясида, Крулл-Шмидт теоремаси деб номланади.
Модул парчаланишининг алоҳида ҳолати ҳалқанинг парчаланишидир: масалан, ҳалқа ярим оддий бўлади, агар у бўлиниш ҳалқалари устидаги матрица ҳалқаларининг тўғридан-тўғри йиғиндиси (аслида маҳсулот) бўлади (бу кузатув шундай деб номланади). Артин-Веддерберн теоремаси).
Идемпотентлар ва парчаланишлар
Модулнинг тўғридан-тўғри тўғридан-тўғри йиғиндисини субмодулларга ажратиш модулнинг эндоморфизм ҳалқасида идентификация харитасини тўплайдиган ортогонал идемпотентларни бериш билан бир хилдир[1]. Ҳақиқатан ҳам, агар , кейин, ҳар бири учун , чизиқли эндоморфизм табиий проексия томонидан берилган, ундан кейин табиий инклюзия идемпотентдир . Улар бир-бирига аниқ ортогоналдир ( учун ) ва улар идентификация харитасини жамлайди. Булар:
эндоморфизмлар сифатида (бу ерда йиғинди яхши аниқланган, чунки у модулнинг ҳар бир элементида чекланган йиғинди). Аксинча, ортогонал идемпотентларнинг ҳар бир тўплами Шундай қилиб, фақат чексиз кўп ҳар бири учун нолга тенг ва олиш орқали тўғридан-тўғри йиғиндининг парчаланишини аниқланади тасвирлари бўлиш га тенг.
Бу факт аллақачон ҳалқанинг мумкин бўлган парчаланишига баъзи чекловлар қўяди: ҳалқа берилган , декомпозиция бор дейлик
нинг ўзи устидан чап модул сифатида, қаэрда чап субмодуллар; яъни, чап идеаллар . Ҳар бир эндоморфизм Р элементи билан тўғри кўпайтириш билан аниқланиши мумкин; шундай қилиб, қаерда нинг идемпотентлари ҳисобланади [2] .Идемпотент эндоморфизмларнинг йиғиндиси Р бирлигининг парчаланишига мос келади: , бу шартли равишда чекланган йиғинди; айниқса, чекли тўплам бўлиши керак.
Масалан, , бўлиниш ҳалқаси устидаги н -учун- н матрицалар ҳалқаси Д. Кейин н нусхасининг тўғридан-тўғри йиғиндисидир , устунлар; ҳар бир устун оддий чап Р -субмодул ёки, бошқача қилиб айтганда, минимал чап идеал[3].
Р ҳалқа бўлсин. Фараз қилайлик, унинг ўзидан чап модул сифатида парчаланиши (мажбурий равишда чекланган) мавжуд.
икки томонлама идеалларга айланади нинг Р . Юқоридаги каби, баъзи ортогонал идемпотентлар учун шу каби . бери идеалдир, ва ҳоказо учун . Кейин, ҳар бир и учун,
Яъни, марказда жойлашган; яъни улар марказий идемпотентлардир[4] .Шубҳасиз, аргумент тескари бўлиши мумкин ва шунинг учун тўғридан-тўғри йиғиндининг идеалларга бўлиниши ва бирлик 1 га тўғри келадиган ортогонал марказий идемпотентлар ўртасида бирма-бир мослик мавжуд. Шунингдек, ҳар бири ўзи — ўз-ўзидан ҳалқа томонидан берилган бирлик ва ҳалқа сифатида Р маҳсулот ҳалқасидир
Масалан, яна олинг . Бу ҳалқа оддий ҳалқадир; хусусан, у икки томонлама идеалларга нотривиал парчаланишга эга эмас.
Парчаланиш турлари
Тўғридан-тўғри йиғиндининг бир неча турлари ўрганилган:
- Ярим содда парчаланиш : оддий модулларнинг тўғридан-тўғри йиғиндиси.
- Ажралмайдиган парчаланиш : парчаланмайдиган модулларнинг тўғридан-тўғри йиғиндиси.
- Маҳаллий эндоморфизм ҳалқалари билан парчаланиш (қаранг. #Азумая теоремаси): эндоморфизм ҳалқалари маҳаллий ҳалқалар бўлган модулларнинг тўғридан-тўғри йиғиндиси (ҳар бир х элемент учун х ёки 1 — х бирлик бўлса, ҳалқа маҳаллий ҳисобланади).
- Кетма-кет парчаланиш : бир серияли модулларнинг тўғридан-тўғри йиғиндиси (агар пастки модуллар панжараси чекли занжир бўлса, модул бир қаторли ҳисобланади[5]) парчаланиши.
Оддий модул ажралмайдиган бўлгани учун, ярим оддий парчаланиш ажралмайдиган парчаланишдир (лекин аксинча эмас). Агар модулнинг эндоморфизм ҳалқаси маҳаллий бўлса, у ҳолда, хусусан, нотривиал идемпотентга эга бўлиши мумкин эмас чунки модул ажратилмайди. Шундай қилиб, маҳаллий эндоморфизм ҳалқалари билан парчаланиш ажралмас парчаланиш бўлади.
Тўғридан-тўғри йиғинди, агар у ажралмайдиган тўлдирувчини қабул қилса, максимал парчаланиш дейилади. Парчаланиш Агар М нинг ҳар бир максимал тўғридан-тўғри йиғиндиси Л учун кичик тўплам мавжуд бўлса, максимал тўғридан-тўғри йиғиндиларни тўлдирувчи дейилади. шу каби
- [6].
Икки парчаланиш бижеcтион мавжуд бўлса, эквивалент дейилади ҳар бири учун шундай , [6] .Агар модул максимал тўғридан-тўғри йиғиндиларни тўлдирувчи ажралмайдиган декомпозицияни қабул қилса, модулнинг ҳар қандай иккита ажралмайдиган парчаланиши эквивалент бўлади[7].
Азумая теоремаси
Энг оддий шаклда Азумая теоремасида айтилади[8].Сундай парчаланиш берилган Шундай қилиб, ҳар бирининг эндоморфизм ҳалқаси маҳаллий (шунинг учун парчаланиш ажралмас), М нинг ҳар бир парчаланмайдиган парчаланиши шу берилган парчаланишга тенг. Теореманинг аниқроқ версиясида айтилади[9].Бундай парчаланиш берилган, агар , кейин
- агар нол бўлмаса, Н ажралмайдиган тўғридан-тўғри йиғиндини ўз ичига олади,
- агар ажралмайди, унинг эндоморфизм ҳалқаси маҳаллий[10] ва берилган парчаланиш билан тўлдирилади:
- ва ҳоказо баъзилар учун ,
- Ҳар бирига , тўғридан-тўғри йиғиндилар мавжуд нинг ва нинг шу каби .
Чекланган узунликдаги ажратилмайдиган модулнинг эндоморфизм ҳалқаси локалдир (масалан, Фиттинг леммаси бўйича) ва шунинг учун Азумая теоремаси Крулл-Шмидт теоремасини исботлаш учун қўлланади. Дарҳақиқат, агар М чекланган узунликдаги модул бўлса, у ҳолда узунлик бўйича индуксия бўйича у чекланган парчаланмайдиган парчаланишга эга. , бу маҳаллий эндоморфизм ҳалқалари билан парчаланишдир. Айтайлик, бизга парчаланиб бўлмайдиган парчаланиш берилган . Кейин у биринчисига тенг бўлиши керак: шундай ва баъзи алмаштириш учун нинг . Аниқроғи, бери ажралмас, баъзилар учун . Кейин, бери ажралмас, ва ҳоказо; яъни ҳар бир суммани тўлдиради баъзиларининг тўғридан-тўғри йиғиндиси сифатида қабул қилиниши мумкин нинг қийматидир.
Яна бир илова қуйидаги баёнотдир (бу Капланскийнинг проектив модуллар ҳақидаги теоремасини исботлашнинг асосий босқичидир):
- Элемент берилган , тўғридан-тўғри йиғинди мавжуд нинг ва кичик тўплам шу каби ва .
Буни кўриш учун чекланган тўпламни танланг шу каби . Кейин, ёзиш , Азумая теоремаси бўйича, баъзи тўғридан-тўғри йиғиндилар билан нинг ва кейин, модул қонунига кўра, билан . Кейин, бери нинг бевосита йиғиндисидир , ёзишимиз мумкин ундан кейин , бу Ф чекли бўлгани учун, бу дегани баъзи Ж учун Азумая теоремасини такроран қўллаш орқали ҳисобланади.
Азумая теоремасини ўрнатишда, агар қўшимча равишда ҳар бир ҳисоблаш мумкин бўлса, қуйидаги такомиллаштириш мавжуд (дастлаб Кроули-Жонссон ва кейинчалик Уорфилд туфайли): га изоморфдир баъзи бир кичик тўплам учун [11] (Маълум маънода, бу Капланский теоремасининг кенгайтмаси ва теоремани исботлашда ишлатиладиган иккита лемма билан исботланган.), бу тахмин номаълум „ cоунтаблй генеред“ ни ўчириб қўйиш мумкин; яъни, бу яхшиланган версия жудаям тўғри.
Ҳалқанингнинг парчаланиши
Ҳалқанинг парчаланиши бўйича Артин-Веддерберн теоремаси деб номланувчи энг асосий, аммо муҳим кузатув бу: Р ҳалқаси берилганда, қуйидагилар эквивалентлигидир:
- Р — ярим оддий ҳалқа; яъни, ярим оддий чап модулдир.
- қаерда н -бй- н матрицалар ҳалқасини ва мусбат сонларни билдиради Р билан белгиланади (лекин с Р билан аниқланмайди).
- Р устидаги ҳар бир чап модул ярим оддий модулдир.
Биринчи иккитасининг эквивалентлигини кўриш учун эътибор беринг: агар қаерда ўзаро изоморф бўлмаган чап минимал идеаллар, демак, эндоморфизмлар ўнгдан ҳаракат қилади.
ҳар бири қаэрда бўлиниш ҳалқаси устидаги матрица ҳалқаси сифатида кўриш мумкин . (Бунинг акси шундаки, 2.нинг парчаланиши минимал чап идеалларга = оддий чап субмодулларга парчаланишга тенг бўлади.) Эквивалентлик 1. 3. чунки ҳар бир модул бўш модулнинг қисмидир ва ярим оддий модулнинг қисми аниқ ярим оддий модулдир.
Яна қаранг
- Соф инъэкцион модул
Манбалар
- ↑ Андерсон & Фуллер, Cоролларй 6.19. анд Cоролларй 6.20.
- ↑ Ҳере, тҳе эндоморпҳисм ринг ис тҳоугҳт оф ас аcтинг фром тҳе ригҳт; иф ит аcц фром тҳе лефт, тҳис идентифиcатион ис фор тҳе оппосите ринг оф Р.
- ↑ Проcесси, Ч.6., § 1.3.
- ↑ Андерсон & Фуллер, Пропосион 7.6.
- ↑ Андерсон & Фуллер, § 32.
- ↑ 6,0 6,1 Андерсон & Фуллер, § 12.
- ↑ Андерсон & Фуллер, Тҳеоррм 12.4.
- ↑ Фаcчини, Тҳеорем 2.12.
- ↑ Андерсон & Фуллер, Тҳеорем 12.6. анд Лемма 26.4.
- ↑ Фаcчини, Лемма 2.11.
- ↑ Фаcчини, Cоролларй 2.55.
- Андерсон, Франк W.; Фуллер, Кент Р. (1992), Рингс анд cатегориэс оф модулес, Градуате Техц ин Матҳематиcс, 13-жилд (2-нашр), Неw Ёрк: Спрингер-Верлаг, х+376-бет, дои:10.1007/978-1-4612-4418-9, ИСБН 0-387-97845-3, МР 1245487
- Франк W. Андерсон, Леcтурес он Нон-Cоммутативе Рингс (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-06-13 санасида архивланган), Университй оф Орегон, Фалл, 2002.
- Жаcобсон, Натҳан (2009), Басиc алгебра, 2-жилд (2нд-нашр), Довер, ИСБН 978-0-486-47187-7
- Й. Лам, Басс’с wорк ин ринг тҳеорй анд прожеcтиве модулес [МР 1732042]
- Cлаудио Проcеси (2007) Лиэ Гроупс: ан аппроач тҳроугҳ инварианц анд репресентатион, Спрингер, ИСБН 9780387260402.
- Р. Wарфиэлд: Эхчанге рингс анд деcомпоситионс оф модулес, Матҳ. Аннален 199(1972), 31-36.