Monero
Монеро — бу марказлашмаган, блокчейнга асосланган криптовалюта бо'либ, транзакцияларнинг махфийлиги ва кузатилмаслигини та'минлашга қаратилган. 2014 йилда ишга туширилган Монеро CрйптоНоте протоколи ва илг'ор шифрлаш технологияларидан фойдаланади. У транзаксия иштирокчиларини анонимлаштиради ва ташқи кузатувчилардан транзаксия суммаларини яширади.[2][3]
| Монеро | |
| Чиқарилган сана | 18.04.2014 |
|---|---|
| Сўнгги версияси | 0.18.3.4 'Флуорине Ферми' / 20.08.2024[1] |
| Операцион тизим | Миcрософт Wиндоwс, Линух, маcОС |
| Ёзилган тил(лар)и | Инглиз |
| Жанр | криптовалюта, маълумотларни узатиш протоколи, лойиҳа, блокчейн, тўлов тизими ва крипто актив |
| Вебсайт: | ҳттпс://www.гетмонеро.орг/ру/индех.ҳтмл |
Тарихи
Монеро 2014-йил 18-апрелда БитМонеро номи билан ишга туширилган. Бит Битcоин га ишора қилади, Монеро эса Эсперанто тилида танга деган ма'нони англатади. Дастлабки кунларда ишлаб чиқиш гуруҳи лойиҳанинг бошқарув модели ва техник ривожланиши бўйича консенсусга эриша олмади. Ушбу келишмовчилик лойиҳа номининг Монеро деб қисқартирилишига олиб келди, у очиқ манбали, жамият томонидан бошқариладиган криптовалютага айланди.
Монеро Битcоин ва бошқа дастлабки криптовалюталарнинг чекловларини бартараф этиш мақсадида яратилган. Айниқса, Битcоин транзаксияларининг кузатилиши ва очиқлиги сабабли, Монеро махфийликни кучайтиришга э’тибор қаратган. Монеро CрйптоНоте протоколи асосида яратилган бўлиб, бу протокол шахсий ма’лумотларнинг хавфсизлигини ва кузатилмаслигини та’минлайди. Лойиҳанинг ҳозирги ривожланиши кўплаб мутахассислар ва дастурчилар жамиятининг қўшган ҳиссаси билан давом этмоқда.[4]
Техник Тафсилотлари
Монеро ўзининг технологик ечимлари билан бошқа рақобатчиларидан ажралиб туради. Қуйида унинг асосий техник хусусиятлари билан танишамиз:
- CрйптоНоте протоколи: Монеро CрйптоНоте протоколидан фойдаланади, бу эса Битcоин блокчейнининг очиқ транзаксия тузилмасидан фарқ қилади. Ушбу протокол махфийликни ошириш ва транзаксияларни кузатилмас ҳолатга келтириш учун ишлаб чиқилган.[5]
- Узук имзолари (Ринг Сигнатурес): Монерода амалга оширилган транзаксиялар Ринг Сигнатурес деб номланувчи технология орқали шифрланади. Бу технология ёрдамида транзаксияда иштирок этувчи ҳар бир фойдаланувчи аноним қолади, чунки транзаксияни қайси калит (фойдаланувчи) тасдиқлагани аниқ бўлмайди.[6]
- Яширин манзиллар (Стеалтҳ Аддрессес): Ҳар бир транзаксия учун ноёб манзил (стеалтҳ аддресс) яратилади. Бу функсионал имконият орқали транзаксияни юборувчи ва қабул қилувчи томонларнинг ҳақиқий манзиллари сир сақланади.[7]
- Махфий Транзаксиялари (Ринг CТ): Транзаксия суммасини яшириш учун РингCТ технологияси қўлланилади. Бу тизим орқали транзаксияда қанча маблағ юборилгани фақатгина иштирокчи томонларга ма’лум бўлади.[8]
- Майнинг: Монеро майнинги оддий компютерлар учун қулай тарзда ишлаб чиқилган. У РандомХ алгоритмидан фойдаланади, бу эса махсус АСИC қурилмаларга нисбатан одатий процессорлар ва график карталар учун самарали ишлайди. Бу хусусият майнингни марказлаштиришдан сақлайди.[9]
- Динамик блок ҳажми: Монеро блок ҳажми динамик бўлиб, тармоқ юкланишига қараб ўзгаради. Бу тизим орқали транзаксияларнинг кўп бўлган вақтларда блоклар автоматик равишда кенгаяди ва тармоқнинг ўз вақтида ишлаши та’минланади.[10]
Монеронинг техник ечимлари уни нафақат махфий ва хавфсиз, балки қулай ва марказлашмаган молиявий тизим сифатида ҳам ажратиб туради.
Манбалар
- ↑ „'Монеро ГУИ 0.18.3.4 'Флуорине Ферми' релеасед“. гетмонеро.орг. 2024-йил 4-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-ноябр 2024-йил.
- ↑ „'Приваcй cоин' Монеро офферс неар тотал анонймитй“ (эн). реутерс.cом. Қаралди: 28-ноябр 2024-йил.
- ↑ „Интродуcтион то Монеро анд ҳоw ит’с дифферент“ (эн). мауи.ҳаwаии.эду. Қаралди: 28-ноябр 2024-йил.
- ↑ „Краткая история“ (ру). гетмонеро.орг. Қаралди: 28-ноябр 2024-йил.
- ↑ „CрйптоНоте“ (ру). ру.wикипедиа.орг. Қаралди: 28-ноябр 2024-йил.
- ↑ „Кольцевая подпись“ (ру). Монеропедиа. Қаралди: 28-ноябр 2024-йил.
- ↑ „Скрытый адрес“ (ру). Монеропедиа. Қаралди: 28-ноябр 2024-йил.
- ↑ „Ринг CТ“ (ру). Монеропедиа. Қаралди: 28-ноябр 2024-йил.
- ↑ „Майнинг“ (ру). Монеропедиа. 2025-йил 22-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-ноябр 2024-йил.
- ↑ „Масштабируемость“ (ру). Монеропедиа. Қаралди: 28-ноябр 2024-йил.