Monoplegiya
Моноплегия – одатда қўлнинг фалажланиши ҳисобланади. Моноплегик беморларда кенг тарқалган аломатлар бу – ҳасталик ва зарарланган экстремитетдаги оғриқ ҳисобланади. Моноплегия – бу фалажланишнинг бир тури бўлиб, уни гемиплегия деб ҳам аташ мумкин. Гемиплегияда тананинг ярим қисми шол бўлса, моноплегияда эса битта қўл, оёқ ёки тананинг маълум бир қисми зарарланади. Юқори бўғиннинг моноплегияси баъзан брахиал моноплегия, пастки бўғиннинг моноплегияси эса крурал моноплегия деб аталади. Қуйи экстремитетлардаги моноплегия юқори экстремитетлардаги каби кенг тарқалган ҳолат эмас. Монопарез ҳам шунга ўхшаш, аммо унчалик оғир бўлмаган ҳолатдир, чунки фақат битта қўл ёки оёқ шол бўлмайди. Параплегия ёки квадриплегияга олиб келадиган кўплаб ҳолатлар моноплегия сифатида бошланади. Шундай қилиб, умуртқа поғонаси фалажланиши ташхиси ҳам кўриб чиқилиши керак. Бундан ташқари, гемиплегияга олиб келадиган кўп марталик мия касалликлари моноплегия сифатида бошланиши ҳам мумкин[1]. Моноплегия кўпинча серебрал фалажнинг энг енгил шакли ҳисобланади.
| Моноплегия | |
|---|---|
 | |
| Сабаблари | Строк, мия палсиаси, зарарланган а'зога то'г'ридан-то'г'ри жисмоний жароҳат, марказий асаб массасининг шикастланиши, о'симлик, ҳематома ёки абсесс, мигрен, эпилепсия, бош ёки умуртқа травмаси, брахиал неврит, янги туг'илганларнинг брахиал плексус парализи, Броwн-Сéқуард синдроми, периферик неуропатия, плексопатия, травматик перонеал неуропатиялар, перонеал неуропатия, паралитик полиомиелит, орқа мушак атрофияси, тутқаноқ |
| Хавф омиллари | Гемиплегия, параплегия, квадриплегия |
Кўрсаткичлари ва аломатлари
Моноплегия билан боғлиқ бир қатор аломатлар мавжуд. Қўлларнинг ёки оёқларнинг қотиб қолиши, спастиклик, тутқаноқ, фалажланиш, зарарланган экстремитетдаги оғриқ, бош оғриғи ва елка оғриғи моноплегия аломатлари ҳисобланади. Моноплегия билан оғриган беморлар одатда заифлик ва ҳиссиёт йўқолиши аломатларини таъсирланган экстремитетда, кўп ҳолларда қўлда оғриқни ҳис қилишади. Бу аломатларга қарамай, шол бўлган бемор қўл ҳамда оёғи кучли зарбага дуч кеади .Сурункали прогрессив брахиал моноплегия кам учралса-да, сирингомиелия ва бўғин, бўғинининг ўсмалари ёки брахиал плексус сабаб бўлиши мумкин. Брахиал плекс фалажнинг бошланиши одатда портловчи бўлиб, оғриқ бошланиш жараёнида кузатилади. Оғриқ қўлтиққача кенгаяди. Оғриқ кенгроқ тарқалиши мумкин ёки фақатгина қўлнинг пастки қисми билан чекланиши ҳам мумкин. Оғриқ кучли бўлиб, кўпинча ўткир, уриш ёки оғриқ сифатида тавсифланади. Оғриқнинг давомийлиги доимий бўлиб, бир неча соатдан 3 ҳафтагача ўзгариб туради[2]. Оғриқ камайиши билан ҳолсизлик пайдо бўлади. Бундан ташқари, битта оёқнинг сурункали прогрессив заифлиги лумбар плексуснинг умуртқа мия ўсмасига зарар беради. Лумбар плекс фалажининг биринчи аломати кўпинча иситма бўлиб, ундан кейин битта ёки иккала оёғида ҳам оғриқ пайдо бўлади. Оғриқ тўсатдан бошланади ва феморал ёки искиатик тарқалишда пайдо бўлиши мумкин[2]. Бундан ташқари, фақат битта оёқ ёки қўлни таъсир қиладиган умуртқа мушаклари атрофининг мономер шакли, прогрессив заифлик сезги йўқотиш билан бирга бўлмаганида кўриб чиқилиши керак[1].
Сабаблари
Моноплегиянинг баъзи потенциал сабаблари қуйида келтирилган.
- Бош мия фалажи
- Зарарланган оёққа тўғридан тўғри жисмоний жароҳат
- Марказий асаб массасининг шикастланиши, масалан, гематома ёки абсесс[3]
- Асоратли мигрен[3]
- Эпилепсия [3]
- Бош ёки умуртқа поғонаси шикастланиши[3]
- Ирсий елка асаб толаси яллиғланиши[3]
- Босимга таъсирчан ирсий нейропатия
- Чақалоқларда елка чигали фалажи[3]
- Нейропатия [3]
- Плексопатия[3]
- Травматик неуропатиялар[3]
- Ваксина билан боғлиқ паралитик полиомиелит[3]
- Гемипаретик хуружлар[3]
- Мономер орқа мия мушаклари атрофияси[3]
- Инсулт[3]
Хусусан, оёқлардаги моноплегия одатда Броwн Сеқуард синдроми ва ўртадаги фронтопариэтал кортексдаги гематомалар туфайли юзага келади, бу эса бундай танқисликни келтириб чиқариши мумкин, аммо бу жуда кам учрайдиган ҳодисадир.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Феничел, Гералд. Cлиниcал Педиатриc Неурологй: а сигнс анд сймптомс аппроач. Пҳиладелпҳиа, ПА: Саундерс/Элсевиэр, 2009 — 285-бет.
- ↑ 2,0 2,1 Феничел, Гералд. Cлиниcал Педиатриc Неурологй: а сигнс анд сймптомс аппроач. Пҳиладелпҳиа, ПА: Саундерс/Элсевиэр, 2009 — 286-бет.
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 "Ассессмент оф аcуте мотор дефиcит ин тҳе педиатриc эмергенcй роом". Жорнал де Педиатриа 93 (Суппл 1): 26–35. Новембер 2017. дои:10.1016/ж.жпед.2017.06.003. ПМИД 28756061.