Moshe Katz
| Моше Катз | |
|---|---|
| Таваллуди | 1864 |
| Вафоти | 1941 (ёши 76–77) |
Моше Катз (1864–1941) америкалик яҳудий муҳаррир ва фаол эди. У асрнинг бошида Ню-Ёркдаги яҳудий анархистик доирасининг марказий арбоби бўлиб, Озодлик кашшофлари билан қатнашган ва нутқ сўзлаган. У 1890–йилларда яҳудий тилидаги анархистик газета Фрае Арбетер Штимега қисқача муҳаррирлик қилган ва бошқа Яҳудий тилидаги даврий нашрларга ўз ҳиссасини қўшган. Катз бир нечта анархистик классикаларни Яҳудий тилига таржима қилди: Нонни забт этиш, Морибунд жамияти ва анархия ва Анархистнинг қамоқхона хотиралари шулар жумласидандир. Моше Катз 1903–йилда яҳудийларга қарши Кишинев погромидан кейин меҳнат сионизми томон ўсди ва 1914–йилдан бошлаб йигирма йил давомида яҳудий кундалик журнали "Ди Йиддише велт" (Яҳудий дунёси)ни нашр қилиш ва таҳрирлаш учун Филаделфияга кўчиб ўтди. Катз Ню-Ёркдаги адабий алоқаларини Филаделфия газетасига Ню-Ёркдаги Яҳудий даврий нашрлари билан рақобатлашадиган мазмун билан олиб келди.
Ҳаёти
Моше Катз 1864–йилда туғилган[1]. У Ню-Ёркдаги Озодлик кашшофлари, мамлакатдаги биринчи яҳудий анархистик гуруҳининг таниқли аъзоси[2] эди. У шунингдек, 1890–йиллар бошида Фрае Арбетер Штиме асосчиларидан бири эди[1]. Катз унинг биринчи муҳарририни танлашда ва маблағ йиғиш бўйича маъруза сафарида қатнашди[3]. Унинг шахсий маърузаларига кўп ташриф буюрган[4]. Таниқли яҳудий анархист сифатида Катз Филаделфия Озодлик рицарларининг якшанба кунги анархистик форумларида[5] ва 1891–йилда Ню-Ёркдаги Ём Киппур балида[6] маъруза қилишга таклиф қилинди. 1892–йилда Девид Эделштадт вафот этганидан кейин Катз ва Хиллел Солотарофф Фрае Арбетер Штиме журналини таҳрир қилдилар[7].
Катз бир йилдан кам давом этган Америка анархистик журнали Варҳайт (Ҳақиқат) асл Яҳудий тилидаги таҳририят кенгашида ишлаган[1][8].Моше Катз Дер Ворwарц социалистик ҳафталик журналининг адабий муҳаррири бўлган ва 1890–йилларнинг ўрталарида Фрае Арбетер Штиме учун ҳаитусни тўлдирадиган Ди Фрае Гезелшафт[4] ойлик Яҳудий маданий журналига ҳисса қўшган[1]. Катз 1902–йилда ташкил этилган Ню-Ёркдаги Яҳудий газета ёзувчилар уюшмасининг хазиначиси эди[9].Моше Катз бир нечта анархистик китобларни яҳудий тилига таржима қилган: Питер Кропоткиннинг „Нонни забт этиш“ (1906), Жан Гравнинг „Морибунд жамияти ва анархия“ (1894) ва Александр Беркманнинг „Анархистнинг қамоқхона хотиралари“ (1920 ва 1921, икки жилд). Кропоткин ва Беркман таржималари Авраам Фрумкин билан қилинган[1][7].
Катз 1903–йилги яҳудийларга қарши Кишинев погромидан кейин меҳнат сионизмига қайтди[10] . Тарихчи Мюррей Фридман Катз миллатчилик ва консерватив, партиявий бўлмаган қарашларга ўтган сари сионизм учун ўзининг фалсафий анархизмини ортда қолдирганини ёзган. Катз Филаделфияга Ню-Ёрк нашри билан рақобатлаша оладиган кучли Яҳудий нашрини яратиш учун олиб келинган. У 1914–йил феврал ойидан бошлаб кундалик газета бўлган Ди Йиддише велт (Яҳудий дунёси[4])ни таҳрир қилди. Филаделфияга кўчиб ўтган саноқли таниқли Ню-Ёрк яҳудийларидан бири сифатида у адабий ва журналистик дунёдан турли хил муносабатлар олиб келди. ёзувчи Шмуэл Нигер ва шоир Моррис Росенфелд каби таниқли шахсларнинг асл ёзуви. Ди Йиддише велт Ню-Ёрк Яҳудий даврий нашрлари[11]нинг кучли тенгдоши эди ва Катз маҳаллий миқёсда „адабий қалам капитани“ сифатида ҳурматга сазовор бўлган[12]. Ню-Ёрк Йиддиш даврий нашрларидан фарқли ўлароқ, Ди Йиддише велт мафкуравий мойилликка эга эмас эди ва яҳудий ўқувчиларини кенг жалб қилиш учун мўлжалланган эди.Моше Катз Филаделфиядаги яҳудий муҳожирлар жамиятининг бошқа жойларда ёритилмаган жиҳатларини қамраб олган[12].
Рус инқилобидан кейин Катз яҳудийларнинг қандай яшаётганини кўриш учун Россия ва Украинага саёҳат қилди. Унинг саёҳатдаги шериги Исроил Фридландер ўлдирилди ва Катз ҳам украиналик погромистлардан зўрға қочиб қутулди. Филаделфияга қайтиб, у 1934–йилгача Ди Йиддише велтни таҳрир қилишни давом эттирди, у муҳаррир сифатида алмаштирилди. Газета Буюк Депрессия давридан омон қолган бўлса-да, 1941-йилда[12], Катзнинг ўзи жон таслим қилган йили[1] ёпилди.
Таржималари
- דיא אנארכיטסטישע געזעלשאפט (1894 Йиддиш транслатион оф Жеан Гравеъс Морибунд Соcиэтй анд Анарчй)
- ברויט און פרייהייט (1906 Йиддиш транслатион оф Петер Кропоткинъс Cонқуэст оф Бреад)
- געפענגיס־עראינערונגען פון אן אנארכיסט (1920-1921 Йиддиш транслатион оф Алехандер Беркманъс Присон Мемоирс оф ан Анарчист)
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Фалк 2008.
- ↑ Аврич 1988, с. 180.
- ↑ Аврич 1988, сс. 183–184.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Wеинстеин & Wолфтҳал 2018, с. 62.
- ↑ Аврич 1988, с. 178.
- ↑ Аврич 1988, с. 181.
- ↑ 7,0 7,1 Аврич 1988, с. 185.
- ↑ Аврич 1988, с. 179.
- ↑ Аврич 1988, сс. 186–187.
- ↑ {{Cите боок |ласт1=Ҳоwе |фирст1=Ирвинг |титле=Wорлд оф оур Фатҳерс |дате=1989 |урл=ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/wорлдофоурфатҳер00ҳоwе/ |лангуаге=эн [[|исбн=978-0-8052-0928-0 |публишер=Счоcкен Боокс |лоcатион=Неw Ёрк |п=294 }}
- ↑ Фриэдман 1983, с. 86.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 Фриэдман 1983, с. 87.
Адабиётлар
- Аврич, Паул „Жеwиш Анарчисм ин тҳе Унитед Статес“, . Анарчист Портраиц. Принcетон, Н.Ж.: Принcетон Университй Пресс, 1988 — 176–199-бет. ИСБН 978-0-691-04753-9. ОCЛC 17727270.
- Эмма Голдман: А Доcументарй Ҳисторй оф тҳе Америcан Еарс, Вол. 2: Макинг Спеэч Фреэ, 1902–1909. Университй оф Иллиноис Пресс, 2008. ИСБН 978-0-252-07543-8.
- Фриэдман, Муррай. Жеwиш Лифе ин Пҳиладелпҳиа, 1830-1940. Институте фор тҳе Студй оф Ҳуман Иссуэс, 1983 — 86–87-бет. ИСБН 978-0-89727-050-2.
- Wеинстеин, Бернард; Wолфтҳал, Мауриcе „Тҳе Жеwиш Унионс ин Америcа: Пагес оф Ҳисторй анд Мемориэс“, . Тҳе Жеwиш Унионс ин Америcа, Пагес оф Ҳисторй анд Мемориэс. Опен Боок Публишерс, 2018 — 13–316-бет. ИСБН 978-1-78374-353-7.