Wolfgang Amadeus Mozart
Волфганг Амадей Монцарт (немисча: Wолфганг Амадеус Мозарт; 1756-йил 27-январ – 1791-йил 5-декабр) Классик даврнинг нуфузли бастакори. Қисқа умр кўришига қарамай, ўз даврининг деярли барча Ғарб классик жанрларини ифодаловчи 800 дан ортиқ асарларни яратди. Ушбу композицияларнинг аксарияти симфоник, консерт, камера, опера ва хор репертуарининг чўққилари сифатида тан олинган. Моцарт Ғарб мусиқаси тарихидаги энг буюк бастакорлардан бири сифатида эътироф этилган[1], унинг мусиқаси ўзининг „мелодик гўзаллиги, нафислиги, уйғунлик ва текстурага бойлиги“ билан ҳайратга солади[2].
| Волфганг Амадей Моцарт | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
27-январ 1756-йил |
| Вафоти |
5-декабр 1791-йил (35 ёшда) Вена |
| Отаси | Леополд Моцарт |
| Онаси | Анна Мария Моцарт |
Залсбургда таваллуд топган, кейин Муқаддас Рим империясида ва ҳозирги Австрияда болалик вақтлари ўтган. Моцарт болалигиданоқ ажойиб қобилиятини намоён этди. Беш ёшида у пианино ва скрипка чалишни яхши билган, мусиқа басталашни бошлаган ва Европа қироллиги олдида чиқиш қилган. Отаси уни Европа бўйлаб катта гастрол сафарларига, сўнгра Италияга уч маротаба саёҳатга олиб борди. 17 ёшида у Залсбург судида мусиқачи бўлган, аммо бунга қониқмасдан, яхшироқ лавозим излаб саёҳат қилган.
1781-йилда Венага ташриф буюрганида, Моцарт Залсбургдаги лавозимидан четлаштирилди. У Вена шаҳрида қолди, у ерда катта шон-шуҳратга эришди, аммо молиявий жиҳатдан қийин аҳволда эди. У ерда ўқишнинг сўнгги йилларида у ўзининг кўплаб машҳур симфониялари, консертлари ва операларини яратди.
Ҳаёти ва фаолияти

Оиласи ва болалиги
Волфганг Амадей Моцарт 1756-йил 27-январда Залсбургдаги Гетреидегассе 9- да Леополд Моцарт (1719-1787) ва Анна Мариа (1720-1778) оиласида дунёга келган. Залсбург Муқаддас Рим империясидаги (ҳозирги Австрияда) черков князлиги бўлган Залсбург архиепископлигининг пойтахти эди. Моцарт оиладаги етти фарзанднинг энг кичиги эди, улардан беш нафари гўдаклигида вафот этган. Унинг опаси Мария Анна Моцарт (1751-1829) эди. Моцарт туғилган кунининг эртасига, Залсбургдаги Авлиё Руперт черковида чўқинтирилган. Чўқинтириш ёзуви унинг исмини лотинлаштирилган шаклда, Жоаннес Чрйсостом Wолфгангус Тҳеопҳилус Мозарт сифатида берилган. У одатда ўзини „Wолфганг Амадè Мозарт“[3] деб атаган, лекин унинг исми кўп вариантларга эга эди.

Дастлабки йилларида Волфгангнинг отаси унинг ягона устози эди. Мусиқа билан бир қаторда, у ўз фарзандларига тил ва илмий фанларни ҳам ўргатган. Биограф Сулаймоннинг таъкидлашича, Леополд ўз фарзандларига садоқатли ўқитувчи бўлган бўлса-да, Моцарт ўзи ўргатган нарсадан ҳам кўпроқ тараққиётга интилгани ҳақида далиллар мавжуд. Унинг биринчи сиёҳ сачраган композицияси ва скрипкадаги саъй-ҳаракатлари отасининг ташаббуси эди[3], у ўғлининг мусиқий истеъдоди яққол намоён бўлгач, бастакорликдан воз кечди[4].

Оилавий саёҳатларнинг шароитлари оғир эди[5]. Улар зодагонлардан таклифномалар ва товон пулини кутишлари керак эди. Аввал Леополд (Лондон, 1764йил-ёзи)[5], кейин иккала фарзанди (Гаага, 1765-йил кузи) уйдан узоқда, ҳалокатли касалликларга чидашди[5]. 1767-йил охирида оила яна Вена шаҳрига жўнади ва у ерда 1768-йил декабригача истиқомат қилди.
1773-77: Залсбург судида ишга жойлашиш
Ниҳоят, 1773-йил 13-мартда отаси билан Италиядан қайтиб келганидан сўнг, Моцарт Залсбург ҳукмдори, Принcе-Арчбишоп Ҳиэронймус Cоллоредо томонидан сарой мусиқачиси сифатида ишга қабул қилинди. Бастакорнинг Залсбургда кўплаб дўстлари ва мухлислари бор эди[4] ва симфониялар, сонаталар, торли квартетлар, масслар, серенадалар ва бир нечта кичик опералар каби кўплаб жанрларда ишлаш имкониятига эга эди. 1775-йилнинг апрел-декабр ойлари орасида Моцарт скрипка консертларига иштиёқни кучайтирди ва бешта серияни (ўзи ёзган ягона консертлар) яратди, уларнинг мусиқий нафислиги тобора ортиб борди. Охирги учтаси — К.<спан тйпеоф="мw:Энтитй" ид="мwзА"> </спан>216, К.<спан тйпеоф="мw:Энтитй" ид="мwзг"> </спан>218, К.<спан тйпеоф="мw:Энтитй" ид="мw0А"> </спан>219 — ҳозир репертуарнинг асосий қисмидир. 1776-йилда у ўз саъй-ҳаракатларини пианино консертларида намоён қилди ва Э ♭ К концерти билан якунланди. 1777-йил бошидаги 271-сонли асар танқидчилар томонидан буюк иш деб ҳисобланади[4].
Ушбу бадиий муваффақиятларга қарамай, Моцарт Залсбургдан тобора кўпроқ норози бўлиб, бошқа жойда ўз ўрнини топиш учун ҳаракатларини икки баравар оширди. Бунинг сабабларидан бири унинг кам маоши, йилига 150 флорин эди[4]; Моцарт опералар ёзишни орзу қилар эди ва Залсбург бу имкониятни камдан-кам ҳоллардагина тақдим этди. Вазият 1775-йилда суд театри ёпилганда ёмонлашди, айниқса Залсбургдаги бошқа театр биринчи навбатда труппаларга ташриф буюриш учун ажратилган эди[4].
1777-78: Парижга саёҳат
1777-йил августда Моцарт Залсбургдаги лавозимидан истеъфога чиқди[5] ва 23-сентябрда яна иш қидириш учун Аугсбург, Маннҳеим, Париж ва Мюнхенга ташриф буюрди[6].
Моцарт ўша пайтдаги Европанинг энг яхши деб ҳисобланадиган Маннҳеимдаги машҳур оркестр аъзолари билан танишди. У мусиқачи оиланинг тўрт қизидан бири Алойсиа Wеберни севиб қолди. Маннҳеимда ишга жойлашиш истиқболлари бор эди, лекин улар ҳеч нарсага эришмади[7] ва Моцарт қидирувни давом эттириш учун 1778-йил 14-мартда[3] Парижга жўнаб кетди. Унинг Париждан келган мактубларидан бирида Версалда органчи бўлиш лавозимга таклиф қилинганди, аммо Моцарт бундай тайинланишдан манфаатдор эмас эди[4]. У қарзга ботиб, қимматбаҳо нарсаларни гаровга берди[5]. Моцартнинг онаси касал бўлиб ётиб, 3-куни вафот этганида, энг ночорлик ҳолати юз берди, Ҳаллиwеллнинг сўзларига кўра 1778-йил июл[8] эҳтимол, маблағ йўқлиги сабабли шифокорни чақиришда кечикишлар бўлган[5]. Моцарт Мелчиор Гримм билан Марқуисе д'Éпинай қароргоҳида, 5 руэ де ла Чауссéэ-д’Антин уйида яшаб қолди.
Моцарт Парижда бўлганида, отаси унга Залсбургда иш топиш имкониятларини қидирди[5]. Маҳаллий зодагонларнинг кўмаги билан Моцартга сарой органисти ва консертмейстери лавозимини таклиф қилишди. Йиллик иш ҳақи 450 флорин эди[4], лекин у бу таклифни қабул қилишни истамади[5]. Бу вақтга келиб Гримм ва Моцарт ўртасидаги муносабатлар совуқлашди ва Моцарт у ердан кўчиб кетди. 1778-йил сентябр ойида Париждан Страсбургга жўнаб кетганидан сўнг, у Маннҳеим ва Мюнхенда қолди. Мюнхенда у яна Алойсиа билан учрашди, у жуда муваффақиятли қўшиқчи эди, лекин энди унга қизиқмасди[6]. Моцарт ниҳоят 1779-йил 15-январда Залсбургга қайтиб келди ва ўзининг янги лавозимига тайинланди[9].
Моцартнинг Париж сафари чоғида ёзган энг машҳур асарлар қаторига А минор пианино сонатаси К. 310/300д, „Париж“ симфонияси (№. 31), 1778-йил 12- ва 18- июнда Парижда ижро этилган[3] ва До-мажорда флейта ва арфа учун консерт, К. 299/297c[10] асарлари киради.
Манбалар
- ↑ Буч 2017.
- ↑ Эисен & Садиэ 2001.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Деуцч 1965.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Соломон 1995.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Ҳаллиwелл 1998.
- ↑ 6,0 6,1 Садиэ 1998.
- ↑ Дребес. „Диэ 'Маннҳеимер Счуле'—эин Зентрум дер ворклассисчен Мусик унд Мозарт“ (де). гералд-дребес.ч (1992). 2015-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Аберт 2007.
- ↑ Ҳистоире де ла мусиқуэ оccидентале Жеан Массин: . Парис: Фаярд, 1983 — 613-бет. „Ҳе wроте дуринг тҳат период тҳат, wҳеневер ҳе ор сомеоне элсе плаед оне оф ҳис cомпоситионс, ит wас ас иф тҳе табле анд чаирс wере тҳе онлй листенерс.“
- ↑ Эинстеин 1965.
Ҳаволалар
- Салзбург Мозартеум фондининг бош саҳифаси
- Wолфганг Амадеус Мозарт ИМДбда
- Рақамли ҳужжатлар
- Wоркс бй Wолфганг Амадеус Мозарт ат Прожеcт Гутенберг
- Wоркс бй ор абоут Wолфганг Амадеус Мозарт ат Интернет Арчиве
- Wоркс бй Wолфганг Амадеус Мозарт ат ЛибриВох (публиc домаин аудиобоокс)
- "Мозарт" Титлес; Мозарт ас аутҳор ат Гоогле Боокс
- Дигитал Мозарт Эдитион Арчивед 18 Фебруарй 2017 ат тҳе Wайбаcк Мачине (Интернатионале Стифтунг Мозартеум)
- „Мозарт“ титлес фром Галлиcа (франсузча)
- Фром тҳе Бритиш Либрарй
- Мозартъс Тҳематиc Cаталогуэ (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-09-07 санасида архивланган)
- Мозартъс Мусиcал Диарй (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-06-24 санасида архивланган)
- Баcкгроунд информатион он Мозарт анд тҳе Тҳематиc Cаталогуэ (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-04-14 санасида архивланган)
- Леттерс оф Леополд Мозарт унд Wолфганг Амадеус Мозарт (олмонча) (Баден Стате Либрарй)
- Ноталар варақаси
- Неуэ Моцарт-Аусгабе (Интернатионале Стифтунг Мозартеум) дан тўлиқ ноталар (партиялар)
- Моцарт Мюнхен рақамлаштириш марказидан (МДЗ) баллар
- Рочестер университетидан Моцарт унвонлари
- Фреэ сcорес бй Wолфганг Амадеус Мозарт бепул қўшиқлар
- Фреэ сcорес бй Wолфганг Амадеус Мозарт
- Cанторион.орг сайтидан Моцарт асарларининг бепул нота ёзувлари
- Тҳе
- Wолфганг Амадеус Мозарт