Mu'mar ibn Rashid
Ушбу саҳифани Ма’мар ибн Рошид билан бирлаштириш таклиф этилади. (мунозара) |
Абу Урва Му’мар ибн Рошид (унинг отасининг куняси Рашид Абу Амр эди) Ал-Аздий, унинг мавлоси ал-Басрий (95 — 153 ҳижрий). Аҳли сунна вал жамоатга кўра, уламолардан ва ҳадис ровийларидан бири ҳисобланади. Басра аҳлидан бўлиб, у ерда туғилиб кейинчалик, Яманга кўчиб ўтди ва Санода яшаб, унинг аҳлидан бирига уйланди ва ўша ерда вафот этди[1].
Имоми Зуҳрий унинг сўзларига жуда масалада амал қилган ва ундан кўп ҳадис эшитган. Яманда кўплаб ҳалқаларга таълимот ва фатволар берган ва ундан содир бўлган кўплаб фатволардан кишилар кифояланишган. Замондош олимлар у кишининг ишончлилиги ҳақида ҳамфикр бўлишган[2].
У илм талабида юрган кезлари Ҳасан ал-Басрийнинг дафн маросимида қатнашади ўша пайт Му’мар ибн Рошид 14 ёшда бўлган[3],[4],[5]. Аҳмад ибн Ҳанбал у киши ҳақида: „У ўттиз ёшида Басрани тарк этди“ деган[1]. У Яманликлар орасида биринчилардан бўлиб ҳадис таснифлаган киши ҳисобланади[6].
Му’марнинг хотини Ҳалима разияллоҳу анҳунинг ривоятига кўра, у киши дуйнодан зоҳид эди: „ Маъан ибн Заида (у Му’марнинг хотинининг укаси эди) унга яхшилик қилиш учун беш юз динор юборди“. Яҳё ибн Му’ин айтди: „Му’марнинг синглисининг эри: Маъан ибн Заида синглиси Му’марнинг аёлига шафтоли юборди ва Му’мар уни билмасдан еб қўйди, билгач эса ўрнидан турди ва уни қайт қилиб ташлади“[4].
У Яманда йигирма йилдан ортиқ[7] яшаб, 58 ёшида вафот этган[8], ҳижрий 152 ёки ҳижрий 153 йили Рамазон ойида вафот этгани ва Ал-Воқидий, Халифа, Абу Убайд ва бошқалар уни дафн этишгани ҳақида маълумотлар келтирилган. Али ибн Ал-Мадиний ва Аҳмад ибн Ҳанбал Яҳё ибн Моин ва Абу Наим каби олимлар эса у кишини Ҳижрий 154-йилда вафот этганлигини айтишган[9].
Олимлар берган таърифлар
- Ибн Ҳиббон айтадилар : "У фақиҳ, ҳофиз ва тақводор эди "[10].
- Ал-Ижлий айтади: "Солиҳларнинг ишончлиси ва донишмандлардан эди "[1].
- Аҳмад ибн Ҳанбал деди: "Му’марга ҳеч кимни қиёсламанг, фақат уни сўровда бошлаётганини кўрасиз, у ўз даврининг илм учун талабчан кишиларидан бири эди "[5].
- Аббос Доурий айтади: "Яҳё ибн Му’ин ривояти билан: „Аз-Зуҳрийда ишончли кишилар Молик ибн Анас, Му’мар, Юнус, Оқил, Шуайб ибн Абу Ҳамза ва Ибн Уяйнадир.“ "[5].
- Абу Бакр ибн Абу Хайсама айтдилар : „Яҳё ибн Мўин розияллоҳу анҳудан ривоят қиладилар: Му’мар ва Юнуслар аз-Зуҳрий олимлари бўлиб, Муаммар аз-Зуҳрийда Ибн Уяйнадан кўра ишончлироқдир.“ "[5].
- Заҳабий айтадилар: "Имом далилдир[6]. У зот: "Исломнинг имоми, ҳофизи, шайхи[9]. Ва деди: „Ишончли олимлардан бири, у ўзлаштирган нарсаси сифатида унга тоқат қилинган машҳур неъматларга эга.“[11].
- Ва Ибн Журайж : „Сизга Му’мар бўлсин, чунки унинг даврида ундан илмлироқ одам бўлмаган“, деди[6].
- Абу Ҳотим Розий айтади: "Ровийлар занжири Му’мар учрашган ва улар ҳақида ёзган олти киши билан тугади. Му’мардан бошқа кимлар йиғилганини билмайман. Ҳижоздан: Аз-Зуҳрий ва Амр бин Динор, Куфадан: Абу. Ишоқ ва Ал-Аъмаш, Басра, Қатода ва Ямомадан: Яҳё ибн Абу Касир[12], дедилар[11].
- Ал- Фаллас : „Му’мар энг ҳалол одамлардан бири.“[13].
- Насоий айтади: "Му’мар содиқ ва ишончлидир. "[13].
- Муовия ибн Солиҳ айтдилар: "Яҳё ибн Му’ин: „Ишонч қилинг“, деди[14].
- Сомоний айтадилар: "У ишончли олимлардан эди[12].
- Аз-Заркалий айтади: " Фиқҳ, ҳадис ҳофизи, уста, ишончли. "[15].
Устоз ва шогиртлари
- Шайхлари ва улардан ривоят қилганлар :
Собит ал-Бананий, Қатода, Зуҳрий, Осим ал-Аҳвал, Айюб, Ал-Жод Абу Усмон, Зайд ибн Аслам, Солиҳ ибн Кайсон, Абдуллоҳ ибн Тавус, Жаъфар ибн Бурқон, Ал-Ҳакам ибн ривоят қилган. Ибон, Аш'ас ибн Абдуллоҳ Ал-Ҳадани , Исмоил ибн Умайя, Тумама ибн Абдуллоҳ ибн Анас, Баҳз ибн Ҳаким, Саммак ибн Ал-Фадл ва Абдуллоҳ ибн Усмон бин Хосим, Абдуллоҳ бин Умар Ал-Амри, Яҳё бин Абу Касир, Ҳаммам бин Мунаббиҳ, Ҳишом бин Урва , Муҳаммад бин Ал-Манкадр, Амр бин Динор, Ато Ал -Хуросоний, Абдул Карим Ал-Жазарий ва бошқалар[14].
- Шогирдлари ва ундан ривоят қилганлар :
Унинг шайхлари Яҳё ибн Абу Касир, Абу Ишоқ Ал-Субай, Айюб ва Амр ибн Динорлар, Саид ибн Абу Оруба, Ибон Ал-Аттор, Ибн Журайж, Имрон ал-Қаттон, Ҳишом ал-Диставийлар унинг шайхларидир., Салом ибн Абу Мути', Шу’ба ва Саврийлар унинг тенгдошлари : Ибн Уяйна , Ибн Ал-Муборак, Абдул-Аъла ибн Абдул-Аъло, Исо ибн Юнус ва Му’тамар ибн Сулаймон . , Язид ибн Зурай , Абд ал-Мажид бин Аби Равад , Абд ал-Ваҳид бин Зиёд, Ибн Алияҳ, Абу Суфён ал- Маамарий, Муҳаммад бин Жаафар Гҳандар , Абдур Раззоқ, Ҳишом бин Юсуф, Муҳаммад бин Тор, Абдуллоҳ бин Моаз, Муҳаммад бин Касир ал-Санъоний ва бошқалар[14].
Асарлари
Ибн ан-Надим ал-Мағозий ҳақида китоб ёзганини эслатиб ўтган[16]. Фуад Сезгин ушбу китобни Америка Қўшма Штатларида бир тадқиқотчи нашр этганига ишора қилиб, китобнинг тузилиши ва услубини ўзи айтганидек таърифлаб берди: „ Му’мар ибн Рашид ўз асарларини замондошлари сингари вақт асосида тартибга солмаган. Аксинча, у замонавийликка эътибор қаратиб, ишини об’эктив тартибда жойлаштирилган.“[2]. Ал- Каттаний ҳам ўзининг кенг қамровли суннат китоби борлигини таъкидлаган[17].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 معرفة الثقات — أبو الحسن أحمد بن عبد الله بن صالح العجلي الكوفي (طبعة دار الباز:ج1 ص435)
- ↑ 2,0 2,1 تطور كتابة السيرة النبوية — عمار عبودى محمد حسين نصار (طبعة الدار الثقافية العامة:ج1 ص79)
- ↑ الكاشف في معرفة من له رواية في الكتب الستة — شمس الدين أبو عبد الله محمد بن أحمد بن عثمان بن قَايْماز الذهبي (طبعة دار القبلة للثقافة الإسلامية:ج2 ص282)
- ↑ 4,0 4,1 إكمال تهذيب الكمال في أسماء الرجال — مغلطاي بن قليج بن عبد الله البكجري المصري الحكري الحنفي (طبعة دار الفاروق الحديثة:ج1 ص122)
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 تهذيب الكمال في أسماء الرجال — جمال الدين أبو الحجاج يوسف بن عبد الرحمن المزي (طبعة مؤسسة الرسالة:ج28 ص303)
- ↑ 6,0 6,1 6,2 تذكرة الحفاظ — شمس الدين أبو عبد الله محمد بن أحمد بن عثمان بن قَايْماز الذهبي (طبعة دار الكتب العلمية:ج1 ص142)
- ↑ تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام — شمس الدين أبو عبد الله محمد بن أحمد بن عثمان بن قَايْماز الذهبي (طبعة دار الغرب الإسلامي:ج4 ص223)
- ↑ الهداية والإرشاد في معرفة أهل الثقة والسداد — أحمد بن محمد بن الحسين بن الحسن، أبو نصر البخاري الكلاباذي (طبعة دار المعرفة:ج1 ص429)
- ↑ 9,0 9,1 سير أعلام النبلاء — شمس الدين أبو عبد الله محمد بن أحمد بن عثمان بن قَايْماز الذهبي (طبعة مؤسسة الرسالة:ج7 ص5)
- ↑ الثقات — ابن حبان، محمد بن حبان بن أحمد بن حبان بن معاذ بن مَعْبدَ، التميمي، أبو حاتم، الدارمي، البُستي. (طبعة دائرة المعارف العثمانية بحيدر آباد الدكن الهند:ج7 ص484)
- ↑ 11,0 11,1 ميزان الاعتدال في نقد الرجال — شمس الدين أبو عبد الله محمد بن أحمد بن عثمان بن قَايْماز الذهبي (طبعة دار المعرفة:ج2 ص609)
- ↑ 12,0 12,1 الأنساب — السمعاني، عبد الكريم بن محمد بن منصور التميمي السمعاني المروزي (طبعة دار إحياء التراث العربي:ج4 ص10)
- ↑ 13,0 13,1 التكميل في الجرح والتعديل ومعرفة الثقات والضعفاء والمجاهيل — ابن كثير أبو الفداء إسماعيل بن عمر بن كثير القرشي البصري الدمشقي (طبعة مركز النعمان للبحوث والدراسات الإسلامية:ج1 ص112)
- ↑ 14,0 14,1 14,2 تهذيب التهذيب — أبو الفضل أحمد بن علي بن محمد بن أحمد بن حجر العسقلاني (طبعة دار إحياء التراث العربي:ج4 ص54)
- ↑ الأعلام — خير الدين الزركلي (طبعة دار العلم للملايين:ج7 ص272)
- ↑ الفهرست — ابن النديم، أبو الفرج محمد بن إسحاق بن محمد الوراق البغدادي المعتزلي الشيعي المعروف بابن النديم (طبعة دار المعرفة:ج1 ص123)
- ↑ الرسالة المستطرفة لبيان مشهور كتب السنة المشرفة — أبو عبد الله محمد بن أبي الفيض جعفر بن إدريس الحسني الإدريسي الشهير بـ الكتاني (طبعة دار البشائر الإسلامية:ج1 ص9)