Muʼta jangi
Му'та жанги (арабча: مَعْرَكَة مُؤْتَة ёки арабча: غَزْوَة مُؤْتَة Гҳазwаҳ Муʿтаҳ) 629-йил сентабрда (1 Жумада ул-аввал 8- ҳижрий), [1] Муҳаммад қўшинлари билан Византия империяси қўшини ва уларнинг Ғасоний мустамлакари ўртасида бўлиб ўтган. У Иордан дарёсининг шарқидаги Му'та қишлог'ида ва Қорақ губернаторлигидаги Қорак қишлог'ида бо'либ о'тди.
| Муъта жанги | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||
| Кучлар | |||||||
| 100000(Ал-ВАқиди) | 3000 | ||||||
Ислом тарихий манбаларида бу жанг одатда мусулмонларнинг Ғасонийлар бошлиғидан элчининг жонига қасд қилишга уриниши сифатида тасвирланган. Византия манбаларига ко'ра, мусулмонлар ҳужумни байрам куни бошлашни режалаштиришган. Маҳаллий Византия Викарийси уларнинг режаларини билиб, қал'аларнинг ҳарбийларини йиг'ди. Душман қўшинларининг кўплигини кўрган мусулмонлар жанубга чекиниб, Муъта қишлоғида жанг бошланди ва Ғасонийлар бошлиғидан жазо талаб қилмай,тор-мор этилди.[2] [3] [1] Мусулмон манбаларига кўра, уларнинг уч нафар етакчиси ўлдирилгандан сўнг, байроқдорлик Холид ибн ал-Волидга берилган ва у қолган қўшинни сақлаб қолишга муваффақ бўлган. [3]
Уч йилдан со'нг мусулмонлар Усома ибн Зайднинг бошчилигида Византия қо'шинларини маг'луб этиш учун қайтиб келишди.
Тарих
Византияликлар 629-йил июл ойида император Гераклий ва сосонийлар генерали Шаҳрбараз ўртасидаги тинчлик келишувидан сўнг ҳудудни қайта ишғол қилишди. [1]. [1]
Бу орада Муҳаммад Босра ҳукмдори ҳузурига элчисини юборган эди. [4]Элчи Босрага кетаётиб, Ғасоний амалдори Шураҳбил ибн Амрнинг буйруғи билан Муъта қишлоғида қатл этилган. [4]
Армияларни сафарбар қилиш
Муҳаммад 3000 аскарини 7 (ҳижрий) Жумада ул-аввал ойида 629 (милодий)да г'ассонийлар томонидан о'з элчисини о'лдирган қабилаларга ҳужум қилиш ва жазолаш учун тезкор қо'шин учун жо'натди. [4] Қо'шинга Зайд ибн Ҳориса бошчилик қилди; Иккинчи қо'мондон Жа'фар ибн Абу Толиб, учинчиси эса Абдуллоҳ ибн Равоҳа эди. Мусулмон қо'шинлари Иорданиянинг шарқидаги ҳудудга етиб келиб, Византия қо'шинининг катталигидан хабардор бо'лгач, улар кутиб туришни ва Мадинадан қо'шимча кучларни жо'натишни хоҳладилар. Абдуллоҳ ибн Равоҳа уларга шаҳид бо'лиш истагини эслатиб, о'злари хоҳлаган нарса кутаётган пайтда кутиш ҳаракатларини шубҳа остига олдилар ва улар кутиб турган қо'шин томон юришда давом этдилар.
Жанг
Мусулмонлар Мушариф қишлог'и ёнидаги қароргоҳида византияликлар билан жанг қилдилар ва кейин Му'та томон чекиндилар. Бу ерда икки қо'шин жанг қилди. Ба'зи мусулмон манбалари жанг икки баландлик орасидаги водийда бо'либ о'тганлиги, бу эса Византияликларнинг сон жиҳатдан устунлигини инкор этгани ҳақида хабар беради. Жанг чоғида мусулмонларнинг учала бошлиқлари ҳам қўшин қўмондонлигини ўз қўлига олишлари билан бирин-кетин шаҳид бо'лдилар: аввал Зайд, кейин Жа’фар, кейин Абдуллоҳ. Абдуллоҳ вафотидан кейин мусулмон аскарлари маг'лубият хавфи остида эди. Собит ибн Ақром мусулмон қўшинларининг ночор аҳволини кўриб, байроқни олиб, сафдошларини тўплади ва шу тариқа қўшинни бутунлай ҳалокатдан қутқарди. Жангдан кейин ибн Ақром Холид ибн Валиддан бошчилик қилишни сўрашдан олдин байроқни олди.[5]
Мусулмонларнинг ё'қотишлари
Ўлдирилган мусулмонлардан тўрт нафари муҳожирлар (Маккадан Мадинага ҳижрат қилган илк мусулмонлар) ва саккиз нафари ансорийлар (Мадинага илк мусулмонликка ўтган). Манбаларда о'лдирилган мусулмонлар: Зайд ибн Ҳориса, Жа'фар ибн Абу Толиб, Абдуллоҳ ибн Равоҳа, Мас'уд ибн ал-Асвад, Ваҳб ибн Са'д, Аббод ибн Қайс, Амр ибн Са'д, Ҳорис ибн. Но''мон, Сурақа ибн Амр, Абу Кулайб ибн Амр, Жобир ибн Амр ва Амир ибн Са'д.
Бригҳам Ёунг университетининг исломшунослик профессори Даниэл C. Петерсон раҳбарлар орасидаги қурбонлар нисбати оддий аскарлар кўрган йўқотишларга нисбатан юқори, деб ҳисоблайди. [6] Корнелдаги Яқин Шарқ тадқиқотлари профессори Девид Пауэрс ҳам мусулмон тарихчилари томонидан қайд этилган кичик қурбонлар ҳақида бу қизиқувчанликни эслатиб о'тади. [7]
Оқибат
Мусулмон қо'шинлари Мадинага етиб келганидан со'нг, улар чекинишлари учун ҳақоратланган ва қочишда айбланган. [7] Амр ибн Ҳишомнинг (Абу Жаҳл) укаси Салама ибн Ҳишом о'зини тушунтирмаслик учун масжидга бормай, уйда намоз о'қиганлиги хабар қилинган. Муҳаммад яна Византия билан жанг қилиш учун қайтиб келишларини айтиб, уларга тўхташларини буюрди. [7] Ваттнинг сўзларига кўра, бу маълумотларнинг аксарияти Холидни ва унинг Мадинага қайтиш қарорини қоралаш, шунингдек, оила аъзоларининг ролини улуғлаш учун қилинган.[2] Ҳижрий учинчи асрга қадар сунний мусулмон тарихчилари Муҳаммад Холидга “Аллоҳнинг қиличи” маъносидаги “Сайфулла” унвонини берганлигини айтишган. [7]
Бугун жангда ҳалок бўлган мусулмонлар шаҳид (шуҳадў) ҳисобланадилар. Кейинчалик уларнинг қабри устида Му'тада мақбара қурилган. [3]
Тарихшунослик
Ал-Воқидий (вафоти 823 й.) ва Ибн Ишоқ (767 й. вафот этган) маълумотларига кўра, мусулмонларга душманнинг 100 000 ёки 200 000 аскарлари Балқада қароргоҳ қурганлиги ҳақида хабар берилган. [8].
Манба
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Каэги 1992.
- ↑ 2,0 2,1 W, Монтгомерй Wатт. Муҳаммад ат Медина. Охфорд Университй Пресс, 1956 — 54–55, 342-бет. ИСБН 978-0-353-30668-4. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "wатт" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ 3,0 3,1 3,2 Буҳл 1993.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Эл Ҳареир & М'Бае 2011.
- ↑ Жафар ал-Тайяр, Ал-Ислам.орг
- ↑ Петерсон 2007.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Поwерс 2009.
- ↑ Ҳайкал 1976.
Адабиётлар
- Доннер, Фред М.. Тҳе Эарлй Исламиc Cонқуэсц. Принcетон Университй Пресс, 1981.
- Эл Ҳареир, Идрис. Тҳе Дифферент Аспеcц оф Ислам Cултуре: Волуме 3, Тҳе Спреад оф Ислам тҳроугҳоут тҳе Wорлд. УНЕСCО публишинг, 2011.
- Буҳл, Ф. (1993). "Муʾта". ин Ҳ. А. Р. Гибб. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. 7 (Сеcонд нашри). БРИЛЛ. п. 756. ИСБН 9789004094192.
- Ҳалдон, Жоҳн. Моней, Поwер анд Политиcс ин Эарлй Исламиc Сйриа. Ашгате Публишинг, 2010.
- Ҳайкал, Муҳаммад. Тҳе Лифе оф Муҳаммад. Исламиc Боок Труст, 1976.
- Каэги, Wалтер Э.. Бйзантиум анд тҳе Эарлй Исламиc Cонқуэсц. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1992. ИСБН 978-0521411721.
- Каэги, Wалтер Э.. Муслим Эхпансион анд Бйзантине Cоллапсе ин Нортҳ Африcа. Cамбридге Университй Пресс, 2010. ИСБН 978-0-521-19677-2.
- Петерс, Франcис Э.. Муҳаммад анд тҳе Оригинс оф Ислам. Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, 1994.
- Петерсон, Даниэл C.. Муҳаммад, Пропҳет оф Год. Wм. Б. Ээрдманс Публишинг Cо., 2007.
- Поwерс, Давид С.. Муҳаммад Ис Нот тҳе Фатҳер оф Анй оф Ёур Мен: Тҳе Макинг оф тҳе Ласт Пропҳет. Университй оф Пеннсйлваниа Пресс, 2009. ИСБН 9780812205572.
- А Глобал Чронологй оф Cонфлиcт Туcкер: . АБC-CЛИО, 2010.