Muhammad I al-Mustansir
Муҳаммад И ал-Мустансир (арабча: أبو عبد الله محمد المستنصر; тахминан 1228–1277) – Ифриқиядаги Ҳафсийлар сулоласининг иккинчи султони ва биринчи бўлиб халифа унвонига даъво қилган ҳукмдор. 1270-йилда Франсия қироли Лоуис ИХ томонидан бошланган Саккизинчи салиб юришини якунлаш мақсадида тинчлик шартномасини имзолаган. Дастлаб Сицилия қироллигининг вассали бўлган, бироқ қирол Манфред ҳокимиятдан ағдарилиб, унинг ўрнига Чарлес И тахтга чиққач, мустақил бўлган.
| Муҳаммад И ал-Мустансир | |
|---|---|
 Муҳаммад И ал-Мустансирнинг олтин динори | |
| Ифриқиянинг 2-султони | |
| Салтанат | тахминан 1249–1277 |
| Ўтмишдоши | Абу Закариё Яҳё |
| Давомчиси | Яҳё ИИ ал-Восиқ |
| Туғилиши | тахминан 1228 |
| Вафоти |
тахминан 1277 Ҳафсийлар султонлиги |
| Сулола | Ҳафсийлар |
| Отаси | Абу Закариё Яҳё |
| Дини | Ислом |
Он Ҳунтинг
1247-йилда Муҳаммад И ал-Мустансир овчиликка оид „Он Ҳунтинг“ (таржимаси „Овда“) номли асар ёзган. Бу китобда ўша даврда Шимолий Африкада қандай қилиб ов қилиниши батафсил ёритилган. Айниқса, салуки зотли итлар билан ов қилишга бағишланган боб жуда қизиқарли. Унда бу зотни қандай парвариш қилиш, унга қандай муносабатда бўлиш ва овда қандай фойдаланиш кераклиги ҳақида овчиларга аниқ кўрсатмалар берилган. Китобнинг бошқа бўлимлари эса лочин ва бургут каби йиртқич қушларни ўргатиш ва бошқариш, шунингдек, Бизерта яқинидаги унинг мулкларида қўлланилган бошқа ов услубларини ўз ичига олади. Бу асар ўз даврининг овчилик маданияти, ҳайвонларга муносабат ва аристократик турмуш тарзини ёритиб берган муҳим манба ҳисобланади.
Саккизинчи хафалик
Мамлук султони Байбарс Суриядаги салибчилар давлатларининг қолган қисмларига ҳужум қилган эди. 1256–1260-йилларда Венеция ва Геноа шаҳар-давлатлари ўзаро урушиб, Сурияда уларнинг назорати остида бўлган портлар заифлашган эди, Байбарс эса бу имкониятдан фойдаланиб қолди. 1265-йилга келиб, Байбарс Назарет, Ҳайфа, Торон ва Арсуф шаҳарларини эгаллади. Қуддус қироли унвонига эга бўлган Кипр қироли Ҳугҳ ИИИ Акко шаҳрини ҳимоя қилиш учун шу ерга келди. Бу орада Байбарс шимолга юриб, ўша вақтда мўғуллар назоратида бўлган Арманистонгача етиб борди.
Ушбу воқеалар натижасида Франсия қироли Лоуис ИХ 1267-йилда янги салиб юришларини бошлади. Бироқ унинг укаси Чарлес И (Неапол ва Сицилия қироли) уни аввал Тунисга ҳужум қилиши кераклигига ишонтирди, чунки Тунисни эгаллаш орқали улар Мисрга юриш қилиш учун қулай таянч ҳудудга эга бўлишарди. (Лоуис аввалги Бешинчи салиб юришида ва Мисрга қаратилган еттинчи юришда айнан Мисрда мағлуб бўлган эди). Шунингдек, Муҳаммад И ал-Мустансирнинг Испания давлати билан алоқалари туфайли уни насронийликка мойил деган миш-мишлар тарқалган эди. Шу боис, Чарлес И укасига ал-Мустансирни қўллаб-қувватлаган салиб юриши уни насронийликка оғдириши мумкин, деган таклифни берди. Натижада, Саккизинчи салиб юриши Тунисга қаратилди.
1270-йил июл ойида Франсия қироли Лоуис ИХ салибчилари билан бирга Шимолий Африка соҳилларига етиб келди. Бироқ ичимлик сувининг сифацизлиги туфайли қўшин орасида касалликлар тарқалди ва кўпчилик, жумладан, Лоуис ИХ нинг аҳволи ҳам оғирлашди. У ички касаллик туфайли Чарлес И келганидан бир кун ўтиб вафот этди. Унинг сўнгги сўзи „Қуддус“ бўлган эди. Чарлес И Лоуис ИХ нинг ўғли Пҳилипп ИИИ ни янги қирол деб эълон қилди, аммо Пҳилипп ҳали ёш бўлганлиги сабабли асл ҳокимият Чарлеснинг қўлида эди.
Касалликлар давом этаётганлиги сабабли 1270-йил 30-октябрда Тунис қамали тўхтатилди ва Муҳаммад И ал-Мустансир билан келишувга эришилди. Бу келишувга кўра, христианларга Тунисда эркин савдо қилиш ва шаҳар ичида роҳиблар ҳамда руҳонийлар учун яшаш имконияти кафолатланди. Гарчи юриш ҳарбий жиҳатдан муваффақияциз бўлган бўлса-да, бу келишув христианлар учун дипломатик жиҳатдан фойдали бўлди. Лоуис ИХ нинг ўлими ва салибчилар Тунисдан чиқиб кетгани ҳақидаги хабарни эшитгач, Миср султони Байбарс Лоуис билан жанг қилиш учун юбормоқчи бўлган мисрлик қўшинларини юбориш режасидан воз кечди[1].
Дипломатик муносабатлар
Тарихчи Ибн Халдуннинг ёзишича, Ҳафсийлар сулоласи Канем–Борну империяси билан дўстона муносабатларни сақлаб келган. 1257-йилда Канем ҳукмдори Муҳаммад И ал-Мустансирга дипломатик совға сифатида жирафа юборган. Бу ҳодиса икки давлат ўртасидаги алоқалар илиқ ва ўзаро ҳурматга асосланганини кўрсатади[2].
Манбалар
- ↑ Ал-Мақризи, Ал Селоук Лемеърефатт Деwалл ал-Мелоук, Дар ал-котоб, Cаиро 1997. п. 69/вол.2
- ↑ Мартин, Б.Г. (1969). "Канем, Борну, анд тҳе Фаззан: Нотес он тҳе Политиcал Ҳисторй оф а Траде Роуте". Тҳе Жоурнал оф Африcан Ҳисторй 10 (1): 19–20. дои:10.1017/С0021853700009257. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/180293. Қаралди: 8 Фебруарй 2021.Муҳаммад И ал-Мустансир]]
| Ўтмишдоши: Абу Закариё Яҳё |
Ҳафсийлар султонлигининг иккинчи султони тах.: 1249–1277 |
Вориси: Яҳё ИИ ал-Восиқ |