Ziyosfera

Muhammad Lütfiy

Меҳмет Лüтфий Будак, Ҳожа Муҳаммад Лüтфий Эффенди ёки Алварли Эфе („Алвардан чиққан Эфе“ маъносида) (1868–1956) турк имоми, сўфий ва шоир бўлиб, Нақшбандия ва Қодирия сўфий тариқатларида шайх бўлган.

Ҳаёти

Муҳаммад Лутфий Эрзурум вилоятининг Пасинлер (Ҳасанкале) туманига қарашли Кıндиги (Алтıнбаşак) қишлоғида туғилган. Расмий ҳужжатларга кўра туғилган йили 1854, ўғли Ҳажи Сейфеддин ривоятига кўра эса 1868-йилда туғилган[1]. Отасининг исми Ҳожа Ҳусейин, онасининг исми эса Ҳатиcе эди. У онаси томондан саййид (Муҳаммад авлоди) эди[2]. 1890-йилда Ҳасанкаледаги Сивасли масжидида имомлик фаолиятини бошлаган. Ўша йили у отаси билан бирга Битлисда истиқомат қилган Нақшбандия шайхи Муҳаммад Куфравийни биринчи марта зиёрат қилади[3]. Беш йилдан сўнг у Муҳаммад Куфравийдан Нақшбандия халифалигини олди[2]. У Қодирия сўфий тариқатида таълим бериш учун шайх Нур Ҳамзадан ижаза олади[4].

Биринчи жаҳон уруши даврида 1916-йилда руслар Эрзурумни ишғол қилган пайтда у Динарком қишлоғида имом эди. Терcаннинг Яви қишлоғидаги масжид имоми бўлиб ишлаганида, у қишлоқ аҳолиси орасидан тузган милиция жамоаси билан урушда қатнашди[5]. Уруш тугаб, рус босқини якунлангач, у Ҳасанкаледаги Алвар қишлоғида имомлик фаолиятини бошлади. У бу ерда 1939-йилгача истиқомат қилди[6]. У Алварни тарк этганидан кейин унинг ўрнига келган имом Рамиз – Фетҳуллаҳ Гüленнинг отаси эди[7]. Гüленнинг айтишича, Алварли Эфе вафот этганида у 16 ёшда бўлган[8]. У 1947, 1949 ва 1950-йилларда Макка зиёратини адо этган. Муҳаммад беш марта уйланган. Ўғилларидан фақат Ҳажи Сейфеддин ундан кейин яшаб қолган. У 1956-йил 12-мартда Эрзурумда вафот этган. Қабри Алварда жойлашган[9].

Онасининг тили турк тили бўлиб, у араб, форс ва курд тилларида ҳам шеърлар ёзган[10]. Вафотидан сўнг унинг шеърлари ўғли томонидан Ҳуласатъул-Ҳақойиқ („Ҳақиқатлар хулосаси“) номи билан нашр этилган[11].

Манбалар

  1. ↑ Кутлу, Ҳüсейин; Эфе Ҳазретлери Алвар İмамı Муҳаммед Лüтфи Эффенди, Суфи Китап, İстанбул 2013, 2. Баскı ИСБН 978-605-5215-26-2 п. 51
  2. ↑ 2,0 2,1 Кутлу, Ҳüсейин; ибид. п. 52
  3. ↑ Кüфреви, Ваҳеддин; Пир Муҳаммед Кüфреви, Кайнак Яйıнларı, İзмир 2013, ИСБН 978-605-4770-56-4 п. 166
  4. ↑ Кутлу, Ҳüсейин; ибид. п. 67
  5. ↑ Кутлу, Ҳüсейин; ибид. п. 68
  6. ↑ Кутлу, Ҳüсейин; ибид. п. 81
  7. ↑ Üнал, Али; М. Фетҳуллаҳ Гüлен Бир Портре Денемеси, Нил Яйıнларı, İстанбул 2002, ИСБН 975-315-149-7 п. 491
  8. ↑ Кüфреви, Ваҳеддин; ибид. п. 174
  9. ↑ Кутлу, Ҳüсейин; ибид. п. 88
  10. ↑ Кутлу, Ҳüсейин; ибид. п. 77
  11. ↑ Ҳаcе Муҳаммед Лüтфи, Ҳуласатъул Ҳакайıк, Дамла Яйıневи, İстанбул 2006, ИСБН 9753818049

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi