Muhammad Naxshabiy

Муҳаммад Нахшабий
Шахсий маълумотлар
Дини	Ислом
Танилган соҳаси	шоир, файласуф

Муҳаммад Нахшабий (арабча: محمد نخشبي — Тўлиқ исми: Муҳаммад ибн Аҳмад Нахшабий (Х асрда яшаган) — Шоир, файласуф ва давлат арбоби.

Ҳаёти ва фаолияти

Муҳаммад Нахшабий Наср ибн Аҳмад Сомоний (914-943-йиллар) даврида Хуросон ва Мовароуннаҳрда фаолият олиб борган шоир, файласуф ва давлат арбоби. Ма'лумки, Сомонийлар даврида Бухоро йирик маданий ва илмий марказлардан бирига айланган. У қарматийларнинг диний-сиёсий та'лимотини қабул қилган ва унинг Мовароуннаҳрдаги раҳбарларидан бири бўлган. Исмоилийлик ва унинг бир тармоғи бўлган Қарматийлик та'лимоти ХИ асрда Шарқда кенг тарқалган. Мисрда Фотимийлар халифалиги ва Баҳрайндаги қарматийлар давлати уларнинг марказлари эди. Хуросон ва Мовароуннаҳрда ҳам қарматийларнинг кўплаб вакиллари бўлган. Чунки қарматийлик ерга жамоа эгалигини, умумий (қуллардан ташқари) тенглик ғояларини тарғиб қилар, деҳқонлар, ҳунармандлар ва зиёлилар орасида кенг тарқалганди. Аббосий халифалар сиёсатидан, мавжуд маҳаллий тартиблардан безган халқ озодлик ва тенгликка эришиш йўлини ана шу ҳаракатда кўради. Бу ҳаракат нуфузи шу даражага етадики, амирлар, вазирлар, ҳатто Наср ибн Аҳмад ҳам унга мойиллик билдиради. Бу ҳақда Низомулмулк ўзининг “Сиёсатнома” асарида шундай ёзади: “...Хуросон амири (Наср ибн Аҳмад) уни ўзига яқин тутарди. Муҳаммад Нахшабий ҳам ўз сўзини унга ўтказарди... Наср ибн Аҳмад уни ҳурматлар, бир лаҳза ҳам усиз туролмасди. Охири Муҳаммад Нахшабий Наср ибн Аҳмадни ўз мазҳабига да'ват этади. Ўзи вазирликка кўтарилади. Подшоҳ ҳам унинг айтганини қиларди”. Аммо қарматийлар мавқеи ва Муҳаммад Нахшабийнинг нуфузи ортиб борганидан ташвишга тушган айрим сарой а'ёнлари ва мутаассиб дин вакиллари фитна уюштирадилар. У ва унинг тарафдорларини шиаликда айблайдилар. Бундан фойдаланган валиаҳд Нуҳ ибн Наср ҳокимиятни қўлга олади. У ўз отасини зиндонга ташлайди. Халқ ва лашкар орасидаги қарматий мазҳаби кишиларнинг барчаси битта-битта тутиб ўлдирилади, мол-мулклари талон-тарож этилади. У ҳам ана шу қатли омда ҳалок бўлади.