Muhammad al-Dibaj

Муҳаммад ибн Жаъфар ас-Содиқ ал-Дибаж(арабча: محمد بن جعفر الصادق), 815-йилда Аббосийлар халифалигига қарши муваффақияциз қўзғолонга бошчилик қилган олтинчи шиа имоми Жаъфар ас-Содиқнинг ўғли эди.

Ҳаёти

Муҳаммад Жаъфар ас-Содиқнинг тўртинчи ва энг кенжа ўғли эди. 765-йилда ас-Содиқ аниқ ворис тайинламай вафот этгач, унинг издошлари турли гуруҳларга бўлиниб кетди. Баъзилари ас-Содиқнинг Маҳди сифатида қайтишига ишонишди, бошқалари эса ас-Содиқнинг ўғиллари Абдуллоҳ ал-Афтоҳ, Мусо ал-Козим ва Муҳаммад ал-Дибожга эргашдилар. Кейинчалик ўн икки шиалик томонидан еттинчи имом деб тан олинган Мусо ал-Козим, айниқса ал-Афтоҳ отасидан атиги етмиш кун ўтиб вафот этганидан сўнг, отасининг кўпчилик издошларини ўзига тезда жалб қилди. Ал-Диба

жнинг эргашувчилари ўз етакчилари Яя ибн Аби Шумайт ёки Сумайт номи билан Шумайтия ёки Сумайтия мазҳаби сифатида танилди.

Ал-Дибажнинг таълимотлари ноаниқ бўлса-да, камида битта манбада у Зайдий услубидаги имомликни қўллаб-қувватлагани кўринади. Шу боис у 815-йилда Маккада аббосийлар халифаси ал-Маъмунга қарши қўзғолон кўтариб, ўзини мўминлар амири деб эълон қилди ва Мадина аҳолисидан садоқат олди. Охир-оқибат, у мағлубиятга учраб асирга тушди. Ал-Маъмун унга яхши муносабатда бўлиб, уни Хуросондаги саройига аъзо қилиб олди. Ал-Дибаж кўп ўтмай, 818-йилда вафот этди ва Эроннинг Бастам шаҳри яқинида дафн этилди. Аббосий халифа Ал-Маъмуннинг ўзи дафн маросими тугагунча ҳозир бўлиб, жаноза намозини ўқиди.

Авлодлари

Исмоил ва Жаъфар:

Улар оталарининг дафн маросимида қатнашганлар.

Яҳё:

Ал-Маъмуннинг айтишича, Яҳё отаси ўлган пайтда Мисрдаги бир жойда эди. У Аббосий халифага қарши бўлган бўлиши мумкин.

Али:

Ал-Ҳорисий деб танилган. Отасининг оиласи Мадинадан сургун қилинганидан бери у Шерозда доимий равишда яшаган. Унинг етти авлодлари Шерозда яшайди, кўпаяди ва баъзилари Маҳмуд Ғазнавий Ҳиндистонга юриш қилганда аскарлар сафида бўлгани маълум.

Ал-Қосим:

Ал-Дибожнинг Ал-Қосим исмли ўғли бор эди, унинг ўз навбатида учта боласи бор эди. Ал-Қосим ва унинг оиласи ал-Дибожнинг исёнининг муваффақияциз бўлганидан кейин Мисрга яшашга кетишди ва Мисрда қайта жойлашган биринчи Алилар (шиа) оилалари орасида бўлишди. ХИИ асрда Фотимлар халифатининг ҳукмронлиги даврида уларнинг хотирасига муқаддас жойлар қурилган: ал-Қосим Абу Тоййибнинг Машҳад ва Яҳё ал-Шабиҳнинг Машҳад.

Мерос ва қабр:

Ал-Дибожнинг издошлари, Шумайтийя ёки Сумайтийя, Имомат унинг оиласи билан қолишига ва Маҳдий унинг оиласи орасидан келиб чиқишига ишонишган.