Muhammad al-Javod

Муҳаммад ал-Жавод (арабча: أبو إسحاق محمد بن هارون الرشيد‎‎) (тахминан 811-йил 8-апрел – 835-йил 29-ноябр) – ислом пайғамбари Муҳаммаднинг авлоди ва Ўн икки имомнинг тўққизинчи имоми. Отаси Али ар-Ризодан (вафоти: 818) кейин имом бўлган. Ал-Жавод (арабча: الجواد‎‎ – „сахий“) ва ат-Тақий (арабча: التقي‎‎ – „тақводор“) номлари билан ҳам танилган. Кўпчилик аввалги имомлар каби сиёсатдан четда бўлиб, диний таълимот билан шуғулланган ва Имомия шиалари жамоасининг ишларини вакиллар (вакил – wокала) тармоғи орқали бошқарган. Ал-Жаводнинг издошларига ёзган хатларидан иборат кенг ёзишмалари шиалик манбаларида сақланиб қолган. Шунингдек, у ҳақида кўплаб қисқа, мазмунли диний-ахлоқий сўзлар ҳам ривоят қилинган.

Муҳаммад ал-Жавод Ўн икки имомнинг тўққизинчи имоми
محمد الجواد
Унвони	ал-Тақий, ал-Жавод
Шахсий маълумотлар
Таваллуди	811-йил 8-апрел (ҳижрий 195-йилнинг Ражаб ойи 10-куни)
Вафоти	тахминан милодий 835-йил 29-ноябр (ҳижрий 220-йил Зулқаъда ойининг 29-куни Бағдод, Аббосийлар халифалиги
Ўлим сабаби	халифа ал-Му’тасим томонидан заҳарланган (аксарият шиалик манбаларига кўра)
Ал-Козимия масжид, Бағдод, Ироқ 33°22′48″Н 44°20′16.64″Э
Дини	Ислом, шиалик
Турмуш ўртоқ(лар)и	Самана Умму ал-Фадл бинти ал-Маъмун
Фарзандлари	Али ал-Ҳодий Мусо ал-Мубарқаъ Ҳакима
Ота-онаси	Али ар-Ризо Сабика (ёки Хайзурон)

Муҳаммад ал-Жавод 810/811-йилларда Мадинада туғилган. Ўн икки имомнинг саккизинчиси Али ар-Ризонинг ўғли бўлган. 817-йилда Аббосийлар халифаси ал-Маъмун (ҳ. 813–833) ар-Ризони Хуросонга чақириб, уни валиаҳд этиб тайинлади. Эҳтимол, бу қарор тез-тез содир бўлаётган шиа қўзғолонларини юмшатиш учун қабул қилинган эди. Бироқ бу тайинлов Ироқда кучли норозиликка сабаб бўлди ва ал-Маъмунни 818-йилда пойтахт шаҳар Бағдодга қайтишга ва шиалик тарафдорлигидан воз кечишга мажбур қилди. Бағдодга қайтаётганда ар-Ризо тўсатдан касалланиб, Тусда вафот этди. У, эҳтимол, ал-Маъмуннинг буйруғига кўра, мухолифат билан муроса қилиш жараёнида заҳарланган бўлиши мумкин. Ар-Ризо 818-йилда вафот этгач, унинг ягона ўғли Муҳаммад тахминан етти ёшида имомликни мерос қилиб олди. Бу ҳолат имомлик масаласида баҳсли бўлиб чиқди. Бироқ Ўн икки имом оқимига эътиқод қилувчиларнинг аксарияти Муҳаммад ал-Жаводнинг имом бўлишини тан олди. Уларнинг эътиқодича, имом мукаммал диний билимни ёши нечада бўлишидан қатъи назар, илоҳ орқали олади. Шу даврда баъзи кишилар имомлик учун Муҳаммаднинг амакиси Аҳмад ибн Мусо ал-Козимга юзландилар, бошқалар эса Воқифийлар оқимига қўшилдилар. Аммо шундай вазиятда ҳам бу можаролар шиалар жамоасида доимий бўлинишларга олиб келмади. Ўн икки имом манбаларида ёш ал-Жаводнинг имомлиги кўпинча Қур’онда болалигида пайғамбарлик вазифасини олган Исо ва Яҳё билан қиёсланган ҳолда асослаб берилади.

Номлари

Ўн икки имомнинг тўққизинчиси Муҳаммад ибн Али шиалик манбаларида вақти-вақти билан ат-Тоқий номи билан тилга олинади, лекин, асосан, ал-Жавод номи билан машҳур бўлиб, бу лақаб унга саховатлилиги сабабли берилган. Шиалик ҳадис манбаларида у Абу Жаъфар ас-Соний (арабча: أبو جعفر الثاني‎‎ – „иккинчи Абу Жаъфар“) сифатида зикр қилинади, чунки Абу Жаъфар номи унинг бобоси, Ўн икки имомнинг бешинчи имоми бўлган Муҳаммад ал-Боқирга (вафоти: 732) тегишли бўлган. Куняси Абу Али (арабча: أبو علي‎‎) бўлган. Шунингдек, замондошлари уни Ибн ар-Ризо (арабча: ابن الرضا‎‎) – „ар-Ризонинг ўғли“ деб ҳам атаганлар, чунки у Али ар-Ризонинг ягона фарзанди эди.

Ҳаволалар

• Ал-Жавадаин муқаддас зиёратгоҳи