Muhammad ibn Muqatil al-Akkiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Short description|Ifriqiya viloyat hokimi}}
{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                = Muhammad ibn Muqatil al-Akkiy <br> 
محمد بن مقاتل العكي
| tavallud_joyi         = Abbosiylar xalifaligi
| vafot joyi         = Abbosiylar xalifaligi
| monarx1            = [[Horun ar-Rashid]]
| lavozim             = Abbosiylar hokimi [[Ifriqiya]]da
| boshlanish davri    = 797
| tugash davri    = 799<br> (birinchi davr)
| oʻtmishdoshi        = [[Harsama ibn Ayan]]
| vorisi          = [[Tammam ibn Tamim at-Tamimiy]]
| monarx2            = [[Horun ar-Rashid]]
| lavozim_2             = Abbosiylar hokimi [[Ifriqiya]]da
| boshlanish davri_2               = 797 
| tugash davri_2 = 800<br> (ikkinchi davr)
| oʻtmishdoshi_2        = [[Tammam ibn Tamim at-Tamimiy]]
| vorisi_2          = [[Ibrohim ibn al-Aglab]]
| ota-onasi             = [[Muqatil ibn Hakim al-Akkiy]]
}}

'''Muhammad ibn Muqatil ibn Hakim al-Akkiy''' ({{Lang-ar|محمد بن مقاتل بن حكيم العكي}}) — [[Abbosiylar xalifaligi]] uchun viloyat hokimi bo‘lgan. 797-yilda [[Ifriqiya]]ga tayinlangan u 800-yilda [[Ag‘labiylar]] sulolasi barpo etilishidan avval ushbu viloyatning so‘nggi hokimi edi.

== Faoliyati ==
[[Muqatil ibn Hakim al-Akkiy]]ning o‘g‘li bo‘lib, u [[Abbosiylar inqilobi]] tarafdori edi{{Sfn|Crone|1980|pp=185–186}}. Muhammadning o‘zi esa xalifa [[Horun ar-Rashid]] ({{hukmronlik|786|809}})ning sutdosh ukasi bo‘lgan. 797-yilda Horun uni Ifriqiyaga [[Harsama ibn Ayan]]ning o‘rniga tayinladi. Oktyabr oxiri yoki noyabr boshlarida viloyat poytaxti [[Qayravon]]ga kelgach, uning boshqaruvi tez orada yomon muomalasi sababli muammolarga duch keldi va ''[[jund]]'' (mahalliy qo‘shin) bilan munosabatlari ham tezda taranglashdi. Oxir-oqibat Makhlad ibn Murra al-Azdiy boshchiligida, ''jund'' a’zolari va mahalliy [[barbarlar]] tomonidan qo‘llab-quvvatlangan qo‘zg‘olon boshlandi. Muhammad qo‘shin yuborib, isyonchilarni mag‘lub etdi va Makhladni o‘ldirdi{{Sfn|Ibn al-Athir|1987|p=312}}.

799-yil oktyabrida [[Tammam ibn Tamim at-Tamimiy]] boshchiligida [[Tunis]]da yangi qo‘zg‘olon boshlandi va tez orada katta qo‘llab-quvvatlovga ega bo‘ldi. Muhammad isyonchilar al-Qayravon tomonga yurish qilayotgan paytda ular bilan jang qildi, biroq mag‘lub bo‘lib shahar ichiga chekinishga majbur bo‘ldi. Tammam yurishni davom ettirib, al-Qayravonga kirdi. Isyonchilar Muhammadga Ifriqiyani tark etishi sharti bilan xavfsizlik kafolatini berdi. Kelishuvni qabul qilgan Muhammad ketdi va [[Tripoli]]ga yo‘l oldi{{Sfn|Ibn al-Athir|1987|p=312}}{{Sfn|Al-Yaqubiy|1883|p=497}}{{Sfn|Kennedy|1981|p=193}}.

Surgundan ko‘p o‘tmay Muhammad [[Zab]] hokimi [[Ibrohim ibn al-Aglab]]dan maktub oldi; unda Ibrohim Tammamni al-Qayravondan quvib chiqarganini bildirar va uni viloyatga qaytishga chorlar edi. Natijada Muhammad yana hokimligini tiklay oldi{{Sfn|Ibn al-Athir|1987|p=312}}{{Sfn|Kennedy|1981|p=193}}. Tez orada Tunisga qochgan Tammam Muhammadni ag‘darishga yana urinib ko‘rdi, biroq Ibrohim uni yana mag‘lub etdi va bo‘ysunishga majbur qildi{{Sfn|Ibn al-Athir|1987|p=312}}.

Muhammadning Ifriqiya ustidan tiklangan hukmronligi uzoq davom etmadi. Fuqarolar orasida davom etayotgan ommabop emasligi Ibrohimni Horun ar-Rashidga maktub yozib, Muhammaddan nafrat kuchli ekanini aytishiga va muayyan moliyaviy kafolatlar evaziga Ifriqiyaga hokim etib tayinlashni so‘rashiga olib keldi. Horun bu iltimosni qondirdi; Muhammad lavozimidan olindi va Ibrohim Ag‘labiylar sulolasining birinchi hokimi bo‘ldi{{Sfn|Ibn al-Athir|1987|p=313}}{{Sfn|Khalifah ibn Khayyat|1985|p=464}}{{Sfn|Kennedy|1981|p=193}}.

== Yana qarang ==
* [[Umar ibn Hafs Hazarmard]]
* [[Yazid ibn Hatim al-Muhallabiy]]
* [[Iso ibn Muso]]

== Izohlar ==
{{Manbalar|2}}

== Manbalar ==
* {{Slaves on Horses}}
* {{Kitob manbasi| last = Ibn al-Athir | first = Izz al-Din | authorlink = Ali ibn al-Athir | title = Al-Kamil fi al-Tarikh, Vol. 5. | publisher = Dar al-Ilmiyyah | language = Arabic | location = Beirut | year = 1987 }}
* {{Kitob manbasi| last = Kennedy | first = Hugh | authorlink = Hugh N. Kennedy | title = The Early Abbasid Caliphate: A Political History | publisher = Croom Helm | year = 1981 | isbn = 0-389-20018-2 | location = London | url = https://books.google.com/books?id=lyksAQAAIAAJ }}
* {{Kitob manbasi| last = Khalifah ibn Khayyat | authorlink = Khalifa ibn Khayyat | title = Tarikh Khalifah ibn Khayyat, 3rd ed | publisher = Dar Taybah | language = Arabic | year = 1985 | location = Al-Riyadh | editor-last = al-Umari | editor-first = Akram Diya }}
* {{Kitob manbasi| last = Al-Yaqubiy | first = Ahmad ibn Abu Yaqub | authorlink = Yaqubiy | title = Historiae, Vol. 2. | editor-last = Houtsma | editor-first = M. Th. | publisher = E. J. Brill | location = Leiden | year = 1883 | language = Arabic | url = https://books.google.com/books?id=6TpbAAAAQAAJ }}

{{Start box}}
{{Succession box|title=[[Ifriqiya hokimi]]|before=[[Harsama ibn Ayan]]|after=[[Tammam ibn Tamim at-Tamimiy]] (isyonchi)|years=797–799}}
{{Succession box|title=Ifriqiya hokimi|before=[[Tammam ibn Tamim at-Tamimiy]] (isyonchi)|after=[[Ibrohim ibn al-Aglab]]|years=800}}
{{S-end}}

[[Turkum:Ifriqiya Abbosiylar hokimlari]]
[[Turkum:8-asrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:9-asrda vafot etganlar]]
[[Turkum:8-asr arab shaxslari]]
[[Turkum:Ifriqiyadan chiqqan 8-asr kishilari]]