Muhammad ibn al-Musayyab
Абу ад-Даввад Муҳаммад ибн ал-Мусайяб (996-йилда вафот этган) — Уқайлийлар сулоласидан бўлган тах. 990–991/2-йилларда ҳукмронлик қилган илк Мосул амири.
| Муҳаммад ибн ал-Мусайяб | |
|---|---|
| Мосул амири | |
| Салтанат | 990–991/2 |
| Ўтмишдоши | Абу Тоҳир Иброҳим ибн Носир ад-Давла ва Абу Абдуллоҳ ал-Ҳусайн ибн Носир ад-Давла |
| Давомчиси | Абу Жафар ал-Ҳажжаж |
| Вафоти | 996 |
| Сулола | Уқайлийлар |
| Отаси | ал-Мусайяб |
Ҳаёти
Муҳаммад ва Уқайлийлар сулоласи Бану Уқайлга мансуб бўлиб, улар дастлаб Мосулнинг Ҳамдоний амирларининг мижози бўлган шимолий араб қабиласи эди[1]. Бувайҳийлар 970-йилларнинг охирида Ҳамдонийлардан Мосул ва Юқори Месопотамиянинг катта қисмини тортиб олдилар[2]. Бу жараён Уқайл ҳукмрон оиласининг мавқеини мустаҳкамлади, чунки буйид амири Адуд ад-Давла уларга таянч бўлиб, қабила ичида тартиб-интизомни сақлаш мас’улиятини юклади[3].
980-йилларда буйидлар ҳукмронлигига курд сардори Бадҳ ибн Дустак қаршилик кўрсатди[2]. Бағдоддан кўмак ололмаган маҳаллий буйид ҳокими ёрдам сўраб Уқайл ва Бану Нумайрга мурожаат қилди[4]. Бу араб қабилаларини янада қудратли қилди ва 989-йилда буйид амири Баҳо ад-Давла Ҳамдоний ака-ука Абу Тоҳир Иброҳим ибн Носир ад-Давла ҳамда Абу Абдуллоҳ ал-Ҳусайн ибн Носир ад-Давлани Мосулга юборди; уларнинг маҳаллий алоқалари Бадҳга қарши мухолифатни сафарбар этади ва араб қабилаларини жиловлаб туради, деган умид бўлган[2][5].
Ҳамдонийлар маҳаллий аҳоли томонидан чиндан ҳам катта иштиёқ билан кутиб олинди; шу даражада-ки, улар қўзғолон кўтариб, Мосулдан буйид ҳокимини қувиб чиқардилар[6]. Уқайл Ҳамдонийларни қўллаб-қувватлади ва эвазига Жазират ибн Умар, Нисибис ҳамда Балад (Мосулнинг шимолида) шаҳарларини назорат қилиш ҳуқуқини олди[6][7]. Беқарорликдан фойдаланиб, Бадҳ кейинги йили Мосулга ҳужум қилди, бироқ Балад яқинидаги жангда сон жиҳатдан камроқ бўлган Уқайл қўшинлари томонидан мағлуб этилиб ўлдирилди[6]. Шундан сўнг Амида минтақасида Ҳамдонийларнинг қарши ҳужуми бўлди, аммо у муваффақият келтирмади. Ал-Ҳусайн асирга олинди ва озод этилгач Фотимийлар ҳузурида паноҳ топди, Иброҳим эса Уқайлийлар қўл остидаги Нисибисга қочди; у ерда Муҳаммад Иброҳим ва унинг ўғли Алини асир олиб, уларни ўлдирди[6][8]. Шу пайтнинг ўзида Муҳаммад ўзининг асосий бадавий рақибини — Бану Нумайр етакчисини ҳам четлатиб, Мосул ва унинг вилояти устидан назоратни қўлга киритди[9].
Бироқ 991/2-йилда Уқайл Абу Жафар ал-Ҳажжаж бошчилигидаги буйид қўшинидан енгилди ва кейинги йили тузилган тинчлик битими билан улар яна буйидларнинг олий ҳокимиятини тан олишга мажбур бўлдилар. Улар Мосул атрофидаги туманлар устидан назоратни сақлаб қолдилар, аммо шаҳарнинг ўзи буйид ҳокими сифатида ал-Ҳажжажнинг қароргоҳига айланди ва Мосулдан воз кечилди[10][9].
Муҳаммад 996-йилда вафот этди ва ундан кейин унинг ака-укалари Али ва ал-Муқаллад ўртасида ворислик кураши бошланди; натижада ҳокимият бўлишиб олинди ва бу Уқайлий амирлигини заифлаштирди, гарчи айни шу даврда бувайҳийлар Мосулдан бутунлай қувиб чиқарилган бўлса ҳам[11][12].
Манбалар
- ↑ Босwортҳ 2000, с. 786.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Кеннедй 2004, с. 272.
- ↑ Кеннедй 2004, с. 290.
- ↑ Буссе 2004, с. 72.
- ↑ Буссе 2004, сс. 72–73.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Буссе 2004, с. 73.
- ↑ Кеннедй 2004, с. 295.
- ↑ Кеннедй 2004, сс. 273, 295–296.
- ↑ 9,0 9,1 Кеннедй 2004, сс. 295–296.
- ↑ Буссе 2004, сс. 73, 80.
- ↑ Буссе 2004, сс. 74, 80.
- ↑ Кеннедй 2004, с. 296.
Адабиётлар
- Босwортҳ, C. Э. (2000). "ʿУḳайлидс". ин Беарман, П. Ж.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме Х: Т–У (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. 786–787 б. дои:10.1163/1573-3912_ислам_CОМ_1274. ИСБН 978-90-04-11211-7. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/сеарч?с.қ=%CА%БФУ%Э1%Б8%Б3айлидс&с.ф.с2_парент=с.ф.боок.энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2&сеарч-го=Сеарч.
- Буссе, Ҳериберт. Чалиф унд Гросскöниг - Диэ Буйиден им Ирак (945-1055) (Герман). Wüрзбург: Эргон Верлаг, 2004. ИСБН 3-89913-005-7.
- Кеннедй, Ҳугҳ. Тҳе Пропҳет анд тҳе Аге оф тҳе Cалипҳатес: Тҳе Исламиc Неар Эаст фром тҳе 6тҳ то тҳе 11тҳ Cентурй, Сеcонд, Ҳарлоw: Лонгман, 2004. ИСБН 978-0-582-40525-7.
| Олдингиси | Мосул амири тах. 990–991/2 |
Кейингиси |