Muhammadjon Qosimov
Муҳаммаджон Қосимов (тожикча: Муҳаммадҷон Қосимов; 1907-йил 9-май, Риштон, Россия империяси — 1971-йил 5-июл, Душанбе, Тожикистон ССР) — совет ва тожик театри ҳамда кино актёри, театр режиссёри, СССР халқ артисти (1941)[1], КПСС аъзоси (1948)[2][3][4].
| Муҳаммаджон Қосимов | |
|---|---|
| тожикча: Муҳаммадҷон Қосимов | |
| Файл:Муҳаммаджон Қосимов фотоси.жпг | |
| Таваллуди |
9-май 1907-йил |
| Вафоти |
5-июл 1971-йил (64 ёшда) Душанбе, Тожикистон ССР |
| Фуқаролиги |
|
| Касби | театр ва кино актёри, театр режиссёри |
| Фаолият йиллари | 1929—1971 |
| Партияси | КПСС |
| Унвони |
|
| Турмуш ўртоғи | Мушаррафа Қосимова (1918-йил 19-декабр — 2019-йил 2-апрел) |
| Болалари |
Фаррух Қосимов (1948-йил 17-сентябр — 2010-йил 7-феврал) Хуррам Қосимов (1951-йил 26-май) |
| Мукофотлари |
|
Таржимайи ҳоли
Муҳаммаджон Қосимов 1907-йил 9-май куни Риштон қишлоғи (ҳозирги Фарғона вилоятидаги Риштон шаҳри) хаттот оиласида таваллуд топган. Миллати тожик. 8 ёшиданоқ Қуръонни ёд олган. 9 ёшида отаси вафот этади ва онаси Қосимовни этикдўзга шогирдликка беришга мажбур бўлади. Сўнгра онаси ўғлини саводли бўлиши учун уни эски усулда ўқитадиган мактабга беради. Мактабдаги таълими туфайли Ҳофиз Шерозий, Саъдий, Бедилнинг асарларини ўқиб чиққан. Қўқон педагогика техникуми ва Тошкентдаги Ўрта Осиё кооператив техникумида ўқиган (1928-йилда битиради)[5]. Ўқишни тугатгач, Риштонга қайтиб, қишлоқ совети котиби, туман ижроия қўмитаси, туман исте’молчилар уюшмасида ишлайди[5]. 1929-йилдан бошлаб Қосимов ҳаваскорлик спектаклларида қатнашган[4]. Актёрлик касбини танлашга 20-йилларнинг ўрталарида Риштонда Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий ташкил этган сайёр театр труппасининг „Лайли ва Мажнун“ песаси катта та’сир кўрсатган[5]. 1931-йилдан Сталинобод шаҳридаги Абулқосим Лоҳутий номидаги тожик драма театри труппасида то умрининг охиригача ижодий фаолият юритади[2][4][5]. Қосимов ўзининг биринчи устози деб 1930-йилларда Абулқосим Лоҳутий номидаги номидаги тожик драма театрига раҳбарлик қилган Ҳомид Маҳмудовни билган[6]. Актёрликдан ташқари, театр режиссёрлигида ҳам фаолият юритган. 1939-йилдан бадиий филмларни тожик тилига дубляж қилишда иштирок этган. Тожикистон ССР Кинематографлар иттифоқи аъзоси (1961). Москвадаги тожик санъати биринчи декадаси иштирокчиси (1941)[6].
„Тахмос Ходженцкий“ (тожикча: Таҳмоси хуҷандӣ, таржимаси „Хўжандлик Таҳмос“, С. Саидмуродов билан ҳаммуаллифликда, 1943), „Дорога счастя“ (тожикча: Роҳи бахт, таржимаси „Бахт йўли“, Жалол Икромий билан ҳаммуаллифликда, 1949), „Умному намёк, дурному палка“ (тожикча: Ба доно — ишора, ба нодон калтак, таржимаси „Яхшидан — яроқ, Ёмондан — таёқ“, 1965) песалари муаллифи.
Оиласи
Муҳаммаджон Қосимовнинг рафиқаси Тожикистон ССРда хизмат кўрсатган артист Мушаррафа Орифжонова Қосимова (1918-йил 19-декабр — 2019-йил 2-апрел), фарзандлари Тожикистон халқ артисти Фаррух Қосимов (1948-йил 17-сентябр — 2010-йил 7-феврал) ва Россияда хизмат кўрсатган артист Хуррам Қосимовдир (1951-йил 26-май)[7][8][9].
Вафоти
Қосимов 1971-йил 5-июлда Душанбеда вафот этган[2][5][6]. Шаҳарнинг марказий қабристонига дафн этилган[10].
Унвон ва мукофотлари
- Тожикистон ССРда хизмат кўрсатган артист (1939);
- СССР халқ артисти (1941)[1];
- Икки марта Ленин ордени (1941, 1957)[2][3];
- Икки маротаба Меҳнат қизил байроғи ордени (1949, 1954)[2];
- „1941-1945 йиллар Улуғ Ватан Урушида жасорат билан қилган хизматлари учун“ медали (1946);
- Уч маротаба Тожикистон ССР Олий Советининг фахрий ёрлиғи (1955, 1957, 1957).
Ижодий фаолияти
Театрдаги роллари
Абулқосим Лоҳутий номидаги тожик драма театри
- 1931 — Комил Яшин, „Два коммуниста“ (тожикча: Ду коммунст) — Арслон
- Комил Яшин, „Оташмезанем“ — Саримсоқ
- Валидов, „Доч пастуха“ (тожикча: Духтари чӯпон) — Ҳайдарбек
- Александр Корнейчук, „Платон Кречет“ — Берест
- 1937 — Фридрих Шиллер, „Макр ва муҳаббат“ — Миллер
- 1939 — Уилям Шекспир, „Отелло“ — Отелло
- 1941 — Сотим Улуғзода, „Краснопалочники“ (тожикча: Калтакдорони сурх) — Раҳимбек
- 1942 — Лопе де Вега, „Овечий источник“ (тожикча: Чашмаи гӯсфандон) — Менго
- 1946, 1952 — Николай Гогол, „Ревизор“ — Городничий
- 1947 — Борис Чирсков, „Победители“ (тожикча: Ғолибон — генерал Муравёв
- 1949 — Ҳусейн Мухторов, «Чест семйи» — Аллан
- 1949 — Уйғун ва Иззат Султон, „Алишер Навоий“ — Ҳусайн Бойқаро
- 1950 — М.Зокиров, „Шодиёна“ — Каримов
- 1952 — М.Зокиров, „Подарок за радостную вест“
- 1953 — Боқи Раҳимзода ва Абдусалом Пирмуҳаммадзода Деҳотий, „Повест о Тарифходжаева“ (тожикча: Таърифхӯҷаев) — Тарифходжаев
- 1953 — Абдулла Қаҳҳор, „Шоҳи сўзана“ — Мавлон
- 1954, 1957 — Жалол Икромий, „Дохунда“ — Колесников
- 1957 — Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий, „Бой ила хизматчи“ — Солиҳбой
- 1957 — Уилям Шекспир, „Қирол Лир“ — Лир
- 1964 — Ғани Абдулло, „Ҳуррият“ — Мадаминбек
- 1968 — Максим Горкийнинг „Легенда“ (тожикча: Қиссаи модар) ҳикоялари асосида — Амир Темур[11].
Владмир Маяковский номидаги рсу драма театри (Душанбе)
- Николай Погодин, „Человек с ружём“ (тожикча: Одами милтиқдор) — Сталин
- Николай Погодин, „Кремлёвские куранти“ (тожикча: Соати бурҷи Кремль) — Сталин
- Вселовод Вишневский, „Незабиваемий 1919-й“ (тожикча: Соли 1919-и фаромӯшнашаванда) — Сталин
Спектакллари
- Сотим Улуғзода, „В огне“ (тожикча: Дар оташ), (Ҳ. Раҳматуллоев билан ҳамкорликда)
- Борис Лавренёв, „Голос Америки“ (тожикча: Овози Америка), (А. Раҳимов билан ҳамкорликда)
- Уилям Шекспир, „Отелло“
Филмографиясии
- 1940 — На далней заставе
- 1942 — Син Таджикистана (тожикча: Писари Тоҷикистон) — Ҳофиз
- 1953 — Застава в горах — Исмоилбек
- 1956 — Авиценна — Маймандий
- 1956 — Дохунда — Азимшоҳбой
- 1957 — Мой друг Наврузов — Тупалангов
- 1958 — Високая должност (тожикча: Вазифаи олӣ) — Бобониёз
- 1958 — По путевке Ленина — ишчи
- 1959 — Насреддин в Ходженте, или очарованний принс — Хўжанд хони
- 1959 — Судба поэта (тожикча: Қисмати шоир) — Саҳл ибн Мансур
- 1961 — Знамя кузнеца (тожикча: Ливои оҳангар) — Кова
- 1962 — Тишини не будет — Муҳаммаджон Қурбонов
- 1965 — Перекличка — ижро қўмитаси раиси
- 1965 — Ҳасан Арбакеш — тоға
- 1967 — Под пеплом—огон — Каримов
- 1968 — Как велит сердсе (тожикча: Бо амри дил) — Саидов
- 1971 — Сказание о Рустаме (тожикча: Достони Рустам) — Зол
Хотира
- 1973-йилда актёр ҳаёти ва фаолияти ҳақида режиссёр М.Мулложоновнинг „Муҳаммаджон Қосимов“ номли ҳужжатли филми чиққан.
Галерея
-
СССР халқ артисти Муҳаммаджон Қосимов Отелло ролида (Уилям Шекспирнинг „Отелло“ песаси, Абулқосим Лоҳутий номидаги тожик драма театри, 1955-йил)
-
СССР халқ артисти Муҳаммаджон Қосимов қирол Лир ролида (Уилям Шекспирнинг „Қирол Лир“ песаси, Абулқосим Лоҳутий номидаги тожик драма театри, 1957-йил)
-
СССР халқ артисти Муҳаммаджон Қосимов қирол Лир ролида, масхарабоз ролида эса Тожикистон СССрда хизмат кўрсатган артист Зоҳир Дўсматов (Уилям Шекспирнинг „Қирол Лир“ песаси, Абулқосим Лоҳутий номидаги тожик драма театри, 1957-йил)
-
Муҳаммаджон Қосимовнинг дастхати (1960—1971)
-
Москвада жойлашган Россия давлат академик катта театридаги Муҳаммаджон Қосимов портрети (1941-йил)
-
„Муҳаммаджон Қосимов“ номли китобнинг сурати („Искусство“ нашриёти, Москва, 1955-йил)
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Мухамеджан Касимов“ (рус тилида). 2023-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 „Муҳаммаджон Қосимов“ (тожик тилида). 2023-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ 3,0 3,1 М. Ухмилина. „Театр — эго жизн“ (рус тилида). Совецкая култура газетаси, №30 (4154). (1970-йил 12-март). 2023-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 „Касимов Мухамеджан“ (рус тилида). 2023-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 „Мухамеджан Касимов“ (рус тилида). 2023-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 „Первопроходес таджикского кинематографа Мухаммеджан Касимов“ (рус тилида). 2023-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ „Касимова Мушаррафа“ (рус тилида). 2023-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ „Фаррух Касимов“ (рус тилида). 2023-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ „Хуррам Касимов“ (рус тилида). 2023-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ Мутриба Тўйчизода. „Замок над могилей“ (рус тилида) (2019-йил 5-сентябр). 2023-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ Энсиклопедия кино Таджикистана. Душанбе: „ЭР-граф“, 1992 — 396-бет. ИСБН 978-99947-919-4-1.
Ҳаволалар
- 9-mayda tugʻilganlar
- 1907-yilda tugʻilganlar
- Rishtonda tugʻilganlar
- 1971-yilda vafot etganlar
- 5-iyulda vafot etganlar
- Dushanbeda vafot etganlar
- SSSR xalq artistlari
- Lenin ordeni sohiblari
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- „1941-1945 yillar Ulugʻ Vatan Urushida jasorat bilan qilgan xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlanganlar
- Alifbo boʻyicha aktyorlar
- XX asr aktyorlari
- Sovet aktyorlari
- Tojikistonlik aktyorlar
- Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari
- Dushanbedagi Markaziy qabristonga dafn etilganlar