Muhammadjon Shukurov: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Muhammadjon Shukurov | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Olim bilgiqutisi | |||
| ismi = Muhammadjon Shukurov | |||
| tasvir = File:Muhammadjon Shakuri 2010.jpg | |||
| tasvir_eni = | |||
| izoh = | |||
| tavallud_sanasi = [[1925-yil]] | |||
| tavallud_joyi = [[Buxoro]], [[Oʻzbekiston SSR]], [[SSSR]] | |||
| vafot_sanasi = [[2012-yil]] [[16-sentyabr]] | |||
| vafot_joyi = [[Dushanbe]], [[Tojikiston]] | |||
| istiqomat_joylari = | |||
| fuqaroligi = {{SSSR}} <BR> {{Tojikiston bayrogʻi}} [[Tojikiston]] | |||
| millati = [[tojik]] | |||
| sohasi = | |||
| ish_joylari = | |||
| institutlar = | |||
| alma_mater = | |||
| tezis_sarlavhasi = | |||
| akademik_rahbarlari = | |||
| mashhur_shogirdlari = | |||
| mashhur_ishlari = | |||
| oʻtkazayotgan_taʼsiri = | |||
| koʻrsatgan_taʼsiri = | |||
| mukofotlari = {{Xalqlar doʻstligi ordeni}} A. Rudakiy nomidagi Tojikiston Respublikasi Davlat mukofoti | |||
| turmush_oʻrtogʻi = | |||
| dini = | |||
| vebsayt = | |||
}} | |||
'''Muhammadjon Sharifovich Shukurov''' — [[1925-yil]], [[Buxoro]], [[OʻzSSR]], [[SSSR]] — [[2012-yil]] [[16-sentyabr]], [[Dushanbe]], [[Tojikiston]]) — [[tojik]] [[olim]]i, [[filologiya|filolog]], adabiyotshunos, [[tilshunos]], tarixchi, publitsist. Hozirgi tojik adabiyoti tadqiqotchisi. 50 ta kitob va 500 dan ortiq maqolalar muallifi. Tarixchi [[Rustam Shukurov]]ning otasi. | |||
== Biografiyasi == | |||
Shukurov [[1925-yil]]da [[Buxoro]]da tug‘ilgan, [[1939-yil]]da u yerdan [[Stalinobod]]ga (hozirgi [[Dushanbe]]) ko‘chib o‘tgan. Shakuriy Buxoro shariat qozisi [[Sharifjon Maxdum Sadr Ziyo|Sharifjon Maxdum Sadri Ziyoning]] (1865—1932) kenja o‘g‘li bo‘lib, [[1917-yil]]da qisqa muddat [[Buxoro amirligi]]da Oliy qozi lavozimida ishlagan. Sadri Ziyo 1932-yilda sovet qamoqxonasida vafot etgan, keyin 1933-yilda mashhur [[tojik]] ziyolisi Abulfazl Sirat Balxiyning nabirasi Muhammadjon Shukurov Musabbixoning onasi vafot etgan. Muhammadjon Shukurov [[Stalinobod]] (Dushanbe) shahridagi o‘rta maktabni tugatgach, [[1941-yil]]da Stalinobod pedagogika institutiga o‘qishga kirib, uni 1945-yilda imtiyozli diplom bilan tugatdi. 1951-yildan Til va adabiyot institutida ishladi. [[Rudakiy]] nomidagi [[Tojikiston fanlar akademiyasi]]da sovet-tojik adabiyoti tarixini oʻrgangan. O‘shandan beri uning ilmiy tarjimai holi [[Tojikiston fanlar akademiyasi]] bilan bog‘langan. [[Moskva]]da SSSR Fanlar Akademiyasi Jahon adabiyoti institutida tojik filologiyasi boʻyicha nomzodlik (1955) va doktorlik (1971) dissertatsiyalarini himoya qilgan. 1981-yilda u muxbir aʼzo etib saylandi. [[Tojikiston fanlar akademiyasi]]da, [[1987-yil]]da Tojikiston Fanlar akademiyasi akademigi boʻldi. 2012-yil 16-sentyabrda [[Dushanbe]] shahrida uzoq davom etgan kasallikdan so‘ng vafot etgan<ref>{{veb manbasi|url=http://news.tj/ru/news/ushel-iz-zhizni-akademik-mukhammadzhon-shakuri|title=Ушел из жизни академик Мухаммаджон Шакури|author=Мехрангез Турсунзода|date=2012-09-16|publisher=news.tj|accessdate=2014-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140730010528/http://news.tj/ru/news/ushel-iz-zhizni-akademik-mukhammadzhon-shakuri|archivedate=2014-07-30|deadlink=yes}}</ref>. | |||
== Faoliyati == | |||
Muhammadjon Shakuriy nihoyatda serqirra va sermahsul muallif edi. Uning [[1980-yil]]lar oxirigacha yaratilgan eng muhim asarlari qatorida sovet davri tojik nasri evolyutsiyasiga bagʻishlangan tojik va rus tillarida bir qator monografiyalar, zamonaviy tojik fani uchun klassik boʻlib qolgan nutq madaniyatiga oid tadqiqotlar, shuningdek „Tojik tilining lug‘ati“ („Sovet entsiklopediyasi“, 1969) sifatida keyinchalik [[Eron]]da qayta nashr etilgan va tojik gumanitar fanining 20-asrdagi eng muhim yutuqlaridan biri sifatida tan olingan kitobni tayyorlashda asosiy rol oʻynadi. 1980-yillarning oxiri va 1990-yillarning boshlarida Muhammadjon Shukurov tarjimai holida yangi davr boshlanadi. U Tojikiston SSR Oliy Kengashi tomonidan 1989-yil 22-iyulda ratifikatsiya qilingan „Tojik tili toʻgʻrisida“gi qonun loyihasining muallifidir. Mana shu davrda u muhim ahamiyatga ega boʻlgan tojiklarning tarixiy taqdiri muammolarini ishlab chiqdi. Natijada „Xuroson ast incho“ („Bu yerda – Xuroson“) kitobi keyingi tojik tarixshunosligi va jurnalistikasiga sezilarli taʼsir koʻrsatdi. Ayni paytda Muhammadjon Shukurov aynan 1990-yillarda [[Eron]]ga qilgan ko‘plab sayohatlari va eronlik hamkasblari bilan intensiv aloqalar o‘rnatilganidan so‘ng Eronda keng shuhrat qozondi va e’tirofga sazovor bo‘ldi. U Eronda [[Eron akademiyasi|fors tili va adabiyoti akademiyasi]]ning (فرهنگستان زبان و ادب فارسی̰) haqiqiy aʼzosi etib saylangan va 2006-yilda Eron madaniyatining „oʻlmaslari“ (چهره های ماندگار ایران) qatoriga kiritilgan. | |||
== Qarashlari == | |||
Shukurov 2010-yilda oʻtkazilgan tojik alifbosi islohotiga qarshi chiqdi<ref>Анора Саркорова — [http://www.bbc.co.uk/russian/international/2010/11/101112_tajikistan_alphabet_reform.shtml Из таджикской кириллицы хотят убрать несколько букв]//Русская служба [[Би-би-си]], 12 ноября 2010</ref>. | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
[[Turkum:Buxoroda tugʻilganlar]] | |||
[[Turkum:1925-yilda tugʻilganlar]] | |||
[[Turkum:2012-yilda vafot etganlar]] | |||
[[Turkum:16-sentyabrda vafot etganlar]] | |||
[[Turkum:Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi akademiklari]] | |||
[[Turkum:Oʻzbek tojik kishilari]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Muhammadjon Shukurov | |
|---|---|
 | |
| Tavalludi |
1925-yil Buxoro, Oʻzbekiston SSR, SSSR |
| Vafoti |
2012-yil 16-sentyabr Dushanbe, Tojikiston |
| Fuqaroligi |
 SSSR  Tojikiston |
| Millati | tojik |
| Mukofotlari |
 A. Rudakiy nomidagi Tojikiston Respublikasi Davlat mukofoti |
Muhammadjon Sharifovich Shukurov — 1925-yil, Buxoro, OʻzSSR, SSSR — 2012-yil 16-sentyabr, Dushanbe, Tojikiston) — tojik olimi, filolog, adabiyotshunos, tilshunos, tarixchi, publitsist. Hozirgi tojik adabiyoti tadqiqotchisi. 50 ta kitob va 500 dan ortiq maqolalar muallifi. Tarixchi Rustam Shukurovning otasi.
Biografiyasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shukurov 1925-yilda Buxoroda tug‘ilgan, 1939-yilda u yerdan Stalinobodga (hozirgi Dushanbe) ko‘chib o‘tgan. Shakuriy Buxoro shariat qozisi Sharifjon Maxdum Sadri Ziyoning (1865—1932) kenja o‘g‘li bo‘lib, 1917-yilda qisqa muddat Buxoro amirligida Oliy qozi lavozimida ishlagan. Sadri Ziyo 1932-yilda sovet qamoqxonasida vafot etgan, keyin 1933-yilda mashhur tojik ziyolisi Abulfazl Sirat Balxiyning nabirasi Muhammadjon Shukurov Musabbixoning onasi vafot etgan. Muhammadjon Shukurov Stalinobod (Dushanbe) shahridagi o‘rta maktabni tugatgach, 1941-yilda Stalinobod pedagogika institutiga o‘qishga kirib, uni 1945-yilda imtiyozli diplom bilan tugatdi. 1951-yildan Til va adabiyot institutida ishladi. Rudakiy nomidagi Tojikiston fanlar akademiyasida sovet-tojik adabiyoti tarixini oʻrgangan. O‘shandan beri uning ilmiy tarjimai holi Tojikiston fanlar akademiyasi bilan bog‘langan. Moskvada SSSR Fanlar Akademiyasi Jahon adabiyoti institutida tojik filologiyasi boʻyicha nomzodlik (1955) va doktorlik (1971) dissertatsiyalarini himoya qilgan. 1981-yilda u muxbir aʼzo etib saylandi. Tojikiston fanlar akademiyasida, 1987-yilda Tojikiston Fanlar akademiyasi akademigi boʻldi. 2012-yil 16-sentyabrda Dushanbe shahrida uzoq davom etgan kasallikdan so‘ng vafot etgan[1].
Faoliyati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Muhammadjon Shakuriy nihoyatda serqirra va sermahsul muallif edi. Uning 1980-yillar oxirigacha yaratilgan eng muhim asarlari qatorida sovet davri tojik nasri evolyutsiyasiga bagʻishlangan tojik va rus tillarida bir qator monografiyalar, zamonaviy tojik fani uchun klassik boʻlib qolgan nutq madaniyatiga oid tadqiqotlar, shuningdek „Tojik tilining lug‘ati“ („Sovet entsiklopediyasi“, 1969) sifatida keyinchalik Eronda qayta nashr etilgan va tojik gumanitar fanining 20-asrdagi eng muhim yutuqlaridan biri sifatida tan olingan kitobni tayyorlashda asosiy rol oʻynadi. 1980-yillarning oxiri va 1990-yillarning boshlarida Muhammadjon Shukurov tarjimai holida yangi davr boshlanadi. U Tojikiston SSR Oliy Kengashi tomonidan 1989-yil 22-iyulda ratifikatsiya qilingan „Tojik tili toʻgʻrisida“gi qonun loyihasining muallifidir. Mana shu davrda u muhim ahamiyatga ega boʻlgan tojiklarning tarixiy taqdiri muammolarini ishlab chiqdi. Natijada „Xuroson ast incho“ („Bu yerda – Xuroson“) kitobi keyingi tojik tarixshunosligi va jurnalistikasiga sezilarli taʼsir koʻrsatdi. Ayni paytda Muhammadjon Shukurov aynan 1990-yillarda Eronga qilgan ko‘plab sayohatlari va eronlik hamkasblari bilan intensiv aloqalar o‘rnatilganidan so‘ng Eronda keng shuhrat qozondi va e’tirofga sazovor bo‘ldi. U Eronda fors tili va adabiyoti akademiyasining (فرهنگستان زبان و ادب فارسی̰) haqiqiy aʼzosi etib saylangan va 2006-yilda Eron madaniyatining „oʻlmaslari“ (چهره های ماندگار ایران) qatoriga kiritilgan.
Qarashlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shukurov 2010-yilda oʻtkazilgan tojik alifbosi islohotiga qarshi chiqdi[2].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Мехрангез Турсунзода. „Ушел из жизни академик Мухаммаджон Шакури“ (deadlink). news.tj (2012-yil 16-sentyabr). 2014-yil 30-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 29-iyul.
- ↑ Анора Саркорова — Из таджикской кириллицы хотят убрать несколько букв//Русская служба Би-би-си, 12 ноября 2010