Muhammadning farzandlari
Аксарият манбаларда ислом пайғамбари Муҳаммаднинг алайҳиссалом Абдуллоҳ, Иброҳим ва Қосим исмли учта ўғли ҳамда Фотима, Руқайя, Умму Кулсум ва Зайнаб исмли тўртта қизи борлиги келтирилади. Муҳаммад алайҳиссаломнинг фарзандлари унинг биринчи хотини Хадича бинт Хувайлиддан туғилган, фақат унинг ўғли Иброҳимгина Мария ал-Қибтиядан туғилган. Муҳаммад алайҳиссаломнинг ўғилларидан ҳеч бири балоғат ёшигача яшамаган, лекин унинг Зайд ибн Ҳориса исмли балоғат ёшига етиб борган асраб олган ўғли бор эди. Муҳаммад алайҳиссаломнинг барча қизлари вояга етди, лекин улардан фақат Фотимагина наслини давом эттирган. Баъзи шиа манбаларида Хадичанинг кекса ёшига иқтибос келтирган ҳолда, „Фотима Муҳаммаднинг ягона биологик қизи бўлган“ дейилади, бунга далил сифатида эса унинг Руқайя, Умму Кулсум ва Зайнабдан фарқли равишда Муҳаммад билан яқин муносабатда бўлганлиги келтирилади. Фотима Муҳаммаднинг ягона биологик қизи эканлиги ҳақидаги қараш шиа мусулмонлари орасида энг кенг тарқалган фикрдек кўринади.
| Муҳаммаднинг фарзандлари | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| أولاد محمد | |||||||||||||||||
| Болалари |
| ||||||||||||||||
Сунний манбаларида
Хронологик тартибда кўпчилик сунний манбаларда ислом пайғамбари Муҳаммаднинг фарзандлари рўйхати шундай келтирилган:
- Қосим (598–601)
- Зайнаб (599–629)
- Руқайя (601–624)
- Умму Кулсум (603–630)
- Фотима (605–632)[1]
- Абдуллоҳ (611–615)
- Иброҳим (630–632)
Суннийларнинг фикрига кўра, Мария ал-Қибтиядан туғилган Иброҳимдан ташқари Муҳаммаднинг барча фарзандларини биринчи хотини Хадича бинти Хувайлид дунёга келтирган[2].
Шиа манбаларида
Хадича кекса ёшида бунчалик кўп бола туғиши мумкин эмас[2]. Шунинг учун баъзи шиа манбалари Руқайя, Умму Кулсум ва Зайнабни Хадичанинг синглиси бўлган Ҳала вафотидан сўнг, Муҳаммад томонидан асраб олинган[3][4] ёки учаласи Хадичанинг олдинги никоҳидан бўлган қизлари, деб таъкидлайдилар[5]. Илк мусулмонлардан бўлган Усмон ибн Аффонга кетма-кет турмушга чиқишдан олдин Руқайя ва Умму Кулсум дастлаб мушрикларга турмушга чиққанлар, шиа манбалари муаллифлари Муҳаммад ўзининг биологик қизлари учун бунга рухсат бермаган бўларди, деб бунга далил келтирадилар[5]. Шунингдек, улар Фотимадан фарқли равишда Муҳаммад ва Руқайя, Зайнаб ёки Умму Кулсум ўртасида яқин муносабатларга оид тарихий далиллар йўқлигини келтирадилар[5]. Фотиманинг Муҳаммаднинг ягона биологик қизи эканлиги ҳақиқатан ҳам исломнинг шиа мазҳабида[3] ёки ҳеч бўлмаганда исломнинг шиа мазҳабининг асосий тармоғи бўлган ўн икки шиаликда асосий фикр бўлган бўлиши мумкин[4]. Хусусан, бу эътиқод Жанубий Осиёдаги шиаларда кенг тарқалган[6].
Авлодлари
Муҳаммаднинг ўғилларининг ҳаммаси болалигида вафот этган бўлса-да[7][8], унинг Зайд ибн Ҳориса исмли катта ўғли ҳам бор эди[9][8]. Баъзилар ўғилларининг эрта ўлимини Муҳаммаднинг меросхўрлигига асосланган тизимга зарар етказган деб тахмин қилишди[8]. Муқобил нуқтаи назарга кўра, ўтмиш пайғамбарларнинг авлодлари уларнинг маънавий ва моддий меросхўрлари бўлишади, ўтмиш пайғамбарларнинг ворислари эса Қуръондаги илоҳий танлов орқали ҳал қилинади, диндорлар томонидан эмас[10][11].
Муҳаммаднинг қизлари балоғат ёшигача етиб борган, лекин уларнинг ҳаммаси нисбатан ёш вафот этган[8], шунингдек, Фотимадан бошқа ҳеч ким наслни давом эттирмаган[2]. Фотима Муҳаммаднинг амакиваччаси Али ибн Абу Толибга турмушга чиқди ва ундан Хасан, Хусан ва Муҳсин исмли 3 ўғил фарзанд кўрди. Муҳсин болалигида вафот этди[12]. Бироқ, Хасан ва Хусан орқали Муҳаммаднинг авлодлари бутун мусулмон оламига тарқалди[1]. Фотиманинг авлодларига саййид („хўжайин, жаноб“) ёки шариф („аслзода“) шарафли унвонлари берилган ва улар мусулмон жамиятида ҳурматга сазовордир[1][4][13]. Руқайя ва Умму Кулсум бирин-кетин Усмон ибн Аффонга, Зайнаб эса Муҳаммаднинг бошқа саҳобаси Абу ал-Ос ибн ар-Рабийга турмушга чиқди. Умму Кулсум фарзанд кўрмади, Руқайя эса Абдуллоҳ исмли ўғил кўрди, бироқ у болалигидаёқ вафот этди[14][15]. Зайнаб Али исмли ўғил туғди, у ҳам болалигида вафот этди ва шундан кейин Умома исмли қиз ҳам дунёга келтирди. Али ибн Абу Толиб милодий 632-йилда Фотима вафотидан сўнг уйланди[16]. Ҳадис адабиётида қайд этилган Муҳаммаднинг фарзандларига бўлган муносабати ва муомаласи мусулмонлар томонидан тақлид қилинадиган намуна сифатида кўрилади[17].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Буэҳлер 2014.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Али 2008, с. 17.
- ↑ 3,0 3,1 Аббас 2021, с. 33.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Феделе 2018, с. 56.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Кеаней 2021, с. 135.
- ↑ Ҳйдер 2006, с. 75.
- ↑ Ҳугҳес 1885, с. 869.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Петерсон 2001, с. 497.
- ↑ Ҳазлетон 2013, сс. 67, 68.
- ↑ Маделунг 1997, сс. 9, 17.
- ↑ Жафри 1979, сс. 14–16.
- ↑ „Расулуллоҳнинг фарзандлари“ (2014-йил 13-декабр). 2024-йил 31-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 31-январ.
- ↑ Казуо 2012, с. 2.
- ↑ Маделунг 1997, сс. 364.
- ↑ Аҳмед 2011, с. 50.
- ↑ Ҳайламаз 2007, с. 83.
- ↑ Юст 2006, с. 72.
Адабиётлар
- Аббас, Ҳ.. Тҳе Пропҳет'с Ҳеир: Тҳе Лифе оф Али ибн Аби Талиб. Яле университети нашриёти, 2021. ИСБН 9780300252057.
- Аҳмед, А.Қ.. Тҳе Религиоус Элите оф тҳе Эарлй Исламиc Ḥижāз: Фиве Просопограпҳиcал Cасе Студиэс. Оccасионал Публиcатионс УПР, 2011. ИСБН 9781900934138.
- Смитҳ, Б.Г., эд. (2008) "Кҳадижаҳ" Кҳадижаҳ 3 Охфорд университети нашриёти 17–18 б ИСБН 9780 195148909 ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/охфорденcйcлопед0000унсе_к2ҳ2/паге/16/моде/2уп.
- Фитзпатриcк, Cоэли; Wалкер, А.Ҳ., эдс (2014). "Фатима (д. 632)". Муҳаммад ин Ҳисторй, Тҳоугҳт, анд Cултуре: Ан Энcйcлопаэдиа оф тҳе Пропҳет оф Год. 1. АБC-CЛИО. 182–187 б. ИСБН 9781610691789. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/муҳаммадинҳистор0000унсе_ҳ4с1/паге/182/моде/2уп.
- де-Гаиа, С., эд. (2018) "Фатима (605/15–632 CЕ)" Энcйcлопедиа оф Wомен ин Wорлд Религионс АБC-CЛИО п. 56-б ИСБН 9781440848506 ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=жт91ДwААҚБАЖ&пг=РА1-ПА56.
- Ҳайламаз, Р.. Кҳадижа: Тҳе Фирст Муслим анд тҳе Wифе оф тҳе Пропҳет Муҳаммад (Энглиш). Тугҳра Боокс, 2007. ИСБН 9781597841214.
- Ҳазлетон, Л.. Тҳе Фирст Муслим: Тҳе Сторй оф Муҳаммад. Атлантиc Боокс Лтд, 2013. ИСБН 9781782392316.
- Диcтионарй оф Ислам. W.Ҳ. Аллен, 1885.
- Ҳйдер, С.А.. Реливинг Карбала: Мартйрдом ин Соутҳ Асиан Меморй. Охфорд университети нашриёти, 2006. ИСБН 9780195373028.
- Жафри, С.Ҳ.М. Оригинс анд Эарлй Девелопмент оф Шиа Ислам. Лондон: Лонгман, 1979.
- „Ҳоw то Беҳаве Тоwард саййидс анд шарīфс: А Транс-Сеcтариан Традитион оф Дреам Аccоунц“, Саййидс анд Шарифс ин Муслим соcиэтиэс: Тҳе Ливинг Линкс то тҳе Пропҳет. Роутледге, 2012. ИСБН 9780415519175.
- 'Утҳман ибн 'Аффан: Легенд ор Лиабилитй?. Онеwорлд Аcадемиc, 2021. ИСБН 9781786076977.
- Кҳетиа, В. (2013). Фатима ас а Мотиф оф Cонтентион анд Суфферинг ин Исламиc Соурcес (Тҳесис). Cонcордиа университети.
- Тҳе Суccессион то Муҳаммад: А Студй оф тҳе Эарлй Cалипҳате. Cамбридге университети нашриёти, 1997. ИСБН 9780521561815.
- „Муҳаммад“, Тҳе Риверс оф Парадисе: Мосес, Буддҳа, Cонфуcиус, Жесус, анд Муҳаммад ас Религиоус Фоундерс. Wиллиам Б. Ээрдманс нашриёт компанияси, 2001 — 457–612-бет. ИСБН 0802845401.
- Соуфи, Д.Л. (1997). Тҳе Имаге оф Фатима ин Cлассиcал Муслим Тҳоугҳт (ПҳД тҳесис). Принcетон университети. ПроҚуэст 304390529.
- Нуртуринг Чилд анд Адолесcент Спиритуалитй: Перспеcтивес фром тҳе Wорлд'с Религиоус Традитионс. Роwман & Литтлефиэлд, 2006. ИСБН 9780742544635.