Murat Reis masjidi sahifasining manbasini koʻrish

{{masjid|Tip=masjid{{!}}sobiq masjid|Asl nomi={{lang|el|Τζαμί Μουράτ Ρέις}}|Mamlakat=Gretsiya|Shahar=Rodos|Tasvir=Murat Reis Mosque in Rhodes 09.jpg|Tasvir imzosi=Masjidning umumiy holati|Maktab yoʻnalishi=sunniylik|Koordinatalar={{Coord|36|27|08|N|28|13|27|E|region:GR_type:landmark|display=inline,title}}|Asoschi=Murat Reis|Asosiy sana={{circa|1623}}|Meʼmoriy uslub=Usmonlilar uslubi|Gumbazlar soni=1 ta|Minoralar soni=1 ta|Qurilish materiali=Gʻisht}}
'''Murat Reis masjidi''' ({{Lang-el|Τζαμί Μουράτ Ρέις}}, {{Lang-tr|Murat Reis Camii}}) [[Gretsiya]]ning janubidagi [[Janubiy Egey]] mintaqasida, [[Rodos|Rodos]] orolida joylashgan, [[Rodos]]ning qadimiy devor bilan oʻralgan shahri ichidagi sobiq [[Masjid|masjid]]dir.

[[Usmonlilar]] davrida {{Circa|1623}}-yilda qurib bitkazilgan masjid Usmonli dengiz flotining muhim admirali boʻlgan Katta Murat Reis sharafiga nomlangan. 1940-yillarda oʻz holiga tashlab qoʻyilgan sobiq masjid butunligicha saqlanib qolgan, biroq taʼmirlashga muhtoj boʻlgan va ibodat uchun ochiq emas. U gʻayrioddiy [[Minora|minora]] dizayni bilan ajralib turadi: bu asl inshoot oʻrnini orol [[Italiya-Turkiya urushi|Italyan-turk urushi]]dan keyin Italiya maʼmuriyati ostida boʻlgan paytda qilingan, usmonlilar davridan keyingi qoʻshimchadir.

== Tarixi ==
U taxminan 1623-yilda Abubakir posho tomonidan Avliyo Antoniyga bagʻishlangan avvalgi [[Cherkov|cherkov]] oʻrnida{{Sfn|Economides|2008|pages=378, 494}} Sulton [[Sulaymon I|Muhtasham Sulaymon]] davrining mashhur usmonli admirali [[Murat Reis]] sharafiga barpo etilgan. Murat Reis vafotidan soʻng qabristonga dafn qilingan va uning maqbarasi orol musulmon aholisi, shuningdek dengiz oshib [[Onadoʻli|Anadolu]] sohilida yashovchilar uchun ham ziyorat obyektiga aylangan; ular maqbarani ziyorat qilishga kelib, chiroqlar va nazr-ehsonlar olib kelishgan. Odatga koʻra, maqbara yaqinida hayvon soʻyilib, goʻshti kambagʻallarga tarqatilgan<ref name="rod">{{cite web |first=George |last=Vrouchos |url=https://www.rodiaki.gr/article/3420/to-nekrotafeio-kai-to-tzami-moyrat-reis |website=rodiaki.gr |lang=el |access-date=22 October 2023 |script-title=el:Το νεκροταφείο και το Τζαμί Μουράτ Ρεϊς |trans-title=The Murat Reis Mosque and graveyard |date=23 November 2006}}</ref>.

Bino 1797–1798-yillarda Mourabit Hasan bey tomonidan qayta taʼmirlangan, u ham keyinchalik shu yerga dafn etilgan<ref name="rod"/>{{Sfn|Konuk|2008|pages=52–53}}. Buni eshik tepasidagi bitik ham tasdiqlaydi: unda homiy va deyarli butkul vayron holatdan qaysi yilda taʼmirlangani koʻrsatilgan{{Sfn|Panagiotidi|Kalopisi|Mamaloukos|2010|page=[https://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/25418?lang=el#page/62/mode/2up 53]}}.

Masjidning asl [[Minora|minora]]si 1912-yil may oyida [[Italiya-Turkiya urushi|Italyan-turk urushi]] paytidagi bombardimon oqibatida vayron boʻlgan; keyinchalik italiyaliklar tomonidan bugungi koʻrinishdagi shaklda qayta qurilgan va 1993-yilda yana taʼmirlangan<ref name="rod"/>. Majmua 2013-yilda ham zarar koʻrgan: keskin ob-havo sharoiti tufayli maqbara qulab tushgan<ref>{{cite web | url = https://www.archaiologia.gr/blog/2024/03/22/αποκαθίστανται-μνημεία-στο-ιστορικό/ | date = 22 March 2024 | access-date = 22 March 2024 |lang=el |website = www.archaiologia.gr |script-title=el:Αποκαθίστανται μνημεία στο ιστορικό νεκροταφείο Μουράτ Ρέις | trans-title = Monuments are being restored at the historic Murat Reis Cemetery}}</ref>. Koʻngilli qarovchi Shaban Karginlioʻgʻli vafotidan soʻng, tarixiy yodgorliklar boʻyicha mahalliy yunon kengashi masjidni egallab olib, taʼmirlash hamda masjidni musiqa maktabiga aylantirish ishlarini boshlagan<ref>{{cite news |last1=Zachariadi |first1=Eirini |title=Turkey Complains Greece Converting Ottoman Occupation Buildings - The National Herald |url=https://www.thenationalherald.com/turkey-complains-greece-converting-ottoman-occupation-buildings/ |work=www.thenationalherald.com}}</ref>.

== Meʼmorchilik ==
Masjid bandargohdan plyajga olib boradigan asosiy yoʻlning burilishida joylashgan{{Sfn|Panagiotidi|Kalopisi|Mamaloukos|2010|page=[https://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/25418?lang=el#page/60/mode/2up 51]}}.

Sobiq masjidning namozxonasi kvadrat reja asosida qurilgan boʻlib, gumbaz bilan bezatilgan; ayvon (galereya) va minoraning uchi esa suvalgan{{Sfn|Konuk|2008|pages=52–53}}. Shimoli-gʻarbiy tomonda old qismida [[Portik|portik]] bor boʻlib, u yogʻoch shiftni tutib turuvchi uchta ravoqdan iborat; bu koʻplab turk masjidlari loyihalangan Bursa{{Oydinlashtirilsin|date=December 2025|what is this?}}ning birinchi turiga mos keladi{{Sfn|Panagiotidi|Kalopisi|Mamaloukos|2010|page=[https://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/25418?lang=el#page/64/mode/2up 55]}}. 2008-yilda masjid taʼmirlashga muhtoj edi{{Sfn|Konuk|2008|pages=52–53}}.

Yogʻoch ''[[Minbar|minbar]]'' [[Mehrob|mehrob]]ning oʻng tomoniga oʻrnatilgan; mehrobning oʻzi ikki tosh ustun oʻrab turgan yarim doira shaklidagi chuqurcha boʻlib, unda yozma matn deyarli yoʻq, bunday matn ilgari boʻlgan va keyinchalik vandalizmga uchragan boʻlishi ham mumkin{{Sfn|Panagiotidi|Kalopisi|Mamaloukos|2010|pages=[https://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/25418?lang=el#page/68/mode/2up 59–60]}}.

Hovlida bino atrofini usmonli qabristoni oʻrab turadi, unda Murat Reis va boshqa muhim amaldorlarning qabrlari bor{{Sfn|Konuk|2008|pages=52–53}}. 1522-yildagi orolning bosib olinishi chogʻida vafot etgang Sulaymonning uch nafar zobiti ham shu yerga dafn etilgan boʻlib, bu hudud masjid qurilishidan toʻliq bir asr oldin ham qabriston sifatida ishlatilganini koʻrsatadi{{Sfn|Panagiotidi|Kalopisi|Mamaloukos|2010|page=[https://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/25418?lang=el#page/60/mode/2up 51]}}.

== Galereya ==
<gallery>
Mosque and Murat Reis cemetery Comando della Marina and Ronda Rhodes 20 August 2018.jpg|Ko‘chadan ko‘rinishi
Murat Reis Mosque in Rhodes 05.jpg|Qabristondan ko‘rinishi
Murat Reis Mosque in Rhodes 03.jpg|Minora
Murat Reis Mosque in Rhodes 11.jpg|Usmonli yozuvi tushirilgan lavha
Turkish Graveyard in Rhodes 18.jpg|Usmonli qabristoni
Rhodos Murat Reis Mosque 01.jpg|G‘arbdan ko‘rinishi
</gallery>

== Yana qarang ==
{{Stack|{{Portal|Meʼmorchilik|Gretsiya|Islom}}}}
* [[Gretsiyada Islom]]
* [[Usmoniylar davrida Gretsiya]]
* [[Gretsiyadagi sobiq masjidlar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* {{Commons category-inline|Murat Reis masjidi}}

[[Turkum:Usmoniylar imperiyasida 17-asrda tashkil etilgan masjidlar]]
[[Turkum:Gretsiyadagi 17-asr masjidlari]]
[[Turkum:Rodosdagi bino va inshootlar]]
[[Turkum:Gretsiyadagi sobiq masjidlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi davrida Makedoniya]]
[[Turkum:Gretsiyadagi gumbazli masjid binolari]]
[[Turkum:Gretsiyadagi usmoniylar masjidlari]]