Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Musa Qala jangi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Муса қала жанги
Афғонистондаги уруш (2001–2021)нинг бир қисми
Musa Qala jangi is located in Afghanistan
Musa Qala jangi

Саналар 2007-йил 7—12-декабр
Уруш ери Муса Қала, Ҳелманд вилояти, Афғонистон
Натижа Коалиция ғалабаси
Толибон чекиниши
Рақиблар
Халқаро ёрдамчи хавфсизлик кучлари:

Afgʻoniston Афғонистон Ислом Республикаси

Afgʻoniston Толибон
Қўмондонлар
Birlashgan Qirollik Андреw Маcкай
Afgʻoniston Маҳаядин Гҳори 		Толибон томонидан тайинланган губернатор Абдул-Маннан Абдул-Раҳим
Толибон томонидан тайинланган туман губернатори Абдул-Матин Охунд
Дала командири Абдул-Бари Охунд
Кучлар
4,500 нафар ИСАФ ва афғон миллий армияси кучлари[1] 2,000 нафар исёнчилар (Толибон маълумоти)[1]
300 нафар исёнчилар (ИСАФ маълумоти)[2]
Йўқотишлар
Amerika Qoʻshma Shtatlari 1 қурбон[3], 7 ярадор[4]
Birlashgan Qirollik 1 қурбон, 2 ярадор[5] 		Ноаниқ:
Жами 100 нафардан кам (ИСАФ баёноти)[6]
Юзлаб ўлдирилган, яраланган ва ҳибсга олинганлар (Афғонистон Мудофаа вазирлиги баёноти)
2—40 нафаргача тинч аҳоли қурбонлари[7]

Муса Қала жанги (шунингдек, Қалеҳ ёки Қал’эҳ)[8] Британия бошчилигида Афғонистон жанубидаги Ҳилманд вилоятида Афғонистон миллий армияси ва Халқаро хавфсизлик кучлари (ИСАФ) томонидан 2007-йил 7-декабрда Толибонга қарши бошланган ҳарбий амалиётдир[1]. Уч кун давом этган шиддатли жанглардан сўнг Толибон 10-декабр куни тоғга чекинди[9]. Муса Қала 12-декабр куни қўлга олингани, афғон армияси қўшинлари шаҳар марказига кириб келгани ҳақида расман хабар берилган[10].

Операция снакепит (пуштуча: Мар Кардад‎‎) код номини олди[1]. ИСАФнинг юқори мартабали зобитлари, жумладан АҚСҲ генерали Ден К. МакНил, ИСАФнинг умумий қўмондони, 2007-йил 17-ноябрда ҳужумга рози бўлди[11]. Бу Толибоннинг сўнгги тўққиз ойдан кўпроқ вақт давомидаги жанг пайтида исёнчилар назоратида бўлган энг йирик шаҳар эди. ИСАФ кучлари 2006-йил охирига қадар музокаралар натижасида олиб чиқилгунга қадар шаҳарчани назоратда ушлаб турган эди.

Бу Афғонистондаги урушда афғон армияси бўлинмалари асосий жанговар куч бўлган биринчи жанг эди. Британия Мудофаа вазирлиги (МОД) баёнотларида операция афғонлар томонидан ўтказилгани таъкидланган[12]. Бироқ, жанг пайтида афғон бўлинмаларининг НАТО назоратисиз ишлай олиши сўроқ остида қолган эди[5]. Муса Қала атрофидаги ҳарбий ҳаракатлар коалиция кучлари ва Ҳилманддаги Толибон гуруҳлари ўртасидаги кенг кўламли можаронинг бир қисми эди. Жангдан олдин ҳам, кейин ҳам каттароқ ҳудудда, хусусан, Муса Қаланинг жанубидаги Сангин туманида кичик жанглар ҳақида хабар берилган.

Тарихи

Муса Қала — 15 000 дан 20 000 гача аҳоли истиқомат қиладиган шаҳар[13][14]. Шаҳар атрофида яна 25 000 киши яшайди[14]. ИСАФ кучлари биринчи марта 2006-йил июн ўрталарида „взвод уйи“ стратегиясининг бир қисми сифатида шаҳарчага жойлаштирилди. Бунда вилоят губернатори Муҳаммад Довуднинг илтимосига биноан Шимолий Ҳилманд туман марказларини Британия ИСАФ қўшинларининг кичик бўлинмалари билан ҳимоя қилиш назарда тутилган эди. Бу ҳаракат Толибон ва маҳаллий қабила вакиллари томонидан кутилмаганда қаттиқ қаршиликка учради. Улар коалицияни ўз позицияларидан сиқиб чиқариш учун ассиметрик эмас, балки анъанавий усуллардан фойдаланганлар[15]. Изоляция қилинган Британия гарнизони узоқ вақт давомида қамал ва доимий ҳужум остида қолди. Уларни алмаштириш фақат август ойининг бошида Толибон сафларини ёриб ўтган Снакит код номидаги тўлиқ жанговар гуруҳ операциясидан сўнг мумкин бўлди[16].

Жанглар 2006-йил октабр ойида тугади. Ўшандаги мунозалар натижасида умумий назорат маҳаллий қабила оқсоқолларига топширилган[17]. Келишув можаро ва тинч аҳоли орасидаги қурбонларни камайтириш мақсадида Британия ва Толибон кучларини шаҳарда қолдирмасликка қаратилган эди. Ўшанда британиялик зобит: „Толибон келишувга эришиб, кейин ундан воз кечиши мумкинлиги аниқ хавф туғдиради“, деб изоҳ берган эди[18]. Толибон келишувдан воз кечди ва 2007-йилнинг февралида 200-300 аскар билан шаҳарни тезда эгаллаб олди. Толибоннинг босиб олиши воқеаси жангариларни ғазаблантирган АҚШ ҳаво ҳужуми ортидан содир бўлди. Ҳужумда Толибон қўмондонининг укаси ва 20 нафар издоши ҳалок бўлган. Қабила сиёсати, дин ва афюн савдосидан тушган пулларнинг аралашиб кетиши сулҳнинг ўзгармаслигини таъминлашга ёрдам берди[19]. Ўшанда ҳукумат шаҳарни 24 соат ичида қайтариб олишлари мумкинлигини даъво қилган эди. Аммо бу режа тинч аҳоли қурбонларига сабаб бўлмаслик учун амалга оширилмади[20].

Муса Қала ҳужум пайтида Толибон қўлида бўлган ягона муҳим шаҳар бўлиб, толиблар аҳолига нисбатан қаттиқ тартиб ўрнатган эди. Душман деб ҳисобланган ёки шариат талабларига зид ҳаракат қилганларга қарши тошбўрон қилиш, кесиш ёки осиш орқали ўлим жазоларини белгилайдиган махсус трибуналлар тузилди. Бу даврда тўрт киши айғоқчи сифатида осиб ўлдирилгани маълум. Толибон оғир солиқлар ундириб, мактабларни ёпган ва маҳаллий эркакларни куч билан ўз сафларига жалб қилган[20]. Қуйидаги тартиблар Толибоннинг аввалги ҳукмронлигини эслатди: эркаклар соқол қўймагани учун жазоланди; мусиқа тақиқланган ва ёзувлар синдирилган; бурқа киймагани учун аёллар жазоланган[21]. Шаҳар йирик кўкнори етиштириладиган ҳудудда жойлашган ва ББC мухбирининг хабар беришича, у Афғонистондаги героин савдоси маркази ҳамдир[22][23].

Жанг

Муса Қала, Ҳилманд вилояти, шунингдек, атрофдаги вилоятлар ва айрим шаҳарлар.

Тезкор ҳаракатлар

Муса Қалага ҳужум қилишдан олдин Бригада разведка кучлари (4/73 (Махсус ОП) батареяси) бўлажак операция учун зарурий маълумотларни тақдим этди. Коалиция ҳарбий маневрлари қўшинлар ва материалларни тўплаш учун ҳужумдан бир неча ҳафта олдин бошланди[24]. 1-ноябр куни Британия кучлари ҳужумга тайёргарлик кўриш учун разведка патрулларини бошлади[25]. Ўша ойнинг ўрталарида МОД хабар беришича, Бригада разведка кучлари (БРФ), 40 қироллик денгиз пиёдалари қўмондонлиги ва Шотландия гвардиясининг ўнг қанот корпуси қўшинлари Толибон исёнчиларини саросимага солиш ва уларнинг таъминот йўлларини узиб қўйиш учун шаҳар ташқарисида патруллик қилган[26].

Ҳужумдан бир неча кун олдин разведка патруллари Муса Қала шаҳар марказигача 2.4 км атрофда патруллик олиб боришди. Коалиция огоҳлантирувчи варақаларни тарқатганидан сўнг юзлаб оилалар кутилаётган ҳужумдан қочгани хабар қилинган[25]. Бундан ташқари, коалиция Толибон ҳукмронлиги остидаги Урузгон вилояти губернатори бўлган қабила раҳбари Мулла Абдул Салом шаҳарни тарк этишини таъминлаган[5]. Ализаи қабиласининг етакчиси Салаам 2007-йилнинг октабр ойидаёқ коалиция билан музокара олиб бораётгани толиблар ичида келишмовчиликни келтириб чиқаргани хабар қилинганди[27]. Унинг қочиб кетишини Афғонистон президенти Ҳамид Карзай шахсан истаган ва у Муса Қалани ҳимоя қилаётган Толибон кучларининг учдан бир қисмини коалиция томонига олиб ўтган. Бироқ, улар ИСАФ томонида жанг қилганми ёки шунчаки жангдан четда қолганми, буниси номаълум[5].

Жангдан олдин шаҳарчани икки минг жангари мудофаа қилаётгани хабар қилинган[1]. 2050 нафар „тўлиқ қуролланган жангчилар“ ҳақидаги шунга ўхшаш даъвони ноябр ойи охирида Толибон қўмондони Энқиадий ҳам айтган эди. Ўшанда Энқиадий 2007/08-йил қишида бутун Ҳилманд вилояти Толибон қўлига ўтишига ишончи комил эди[28]. Кейинги ҳисоб-китобларга кўра, Толибон жангарилари сонини камайтирди. ИСАФ офицери уларнинг кучлари максимал куч икки-уч юзга яқин эканини таъкидлаган[6].

Асосий ҳужум

Қандаҳор аэродроми, Афғонистон. 508-парашютчилар полкининг аъзолари Муса Қалага ҳаво ҳужумига тайёргарлик кўрмоқда.

Муса Қалага асосий ҳужум 7-декабр куни кечки соат 4да бошланди[13]. Ҳужум бошланганда АҚШ ҳаво ҳужумлари натижасида бир неча толиблар ўлдирилгани хабар қилинган[29]. Ўша куни кечқурун 82-ҳаво-десант дивизиясининг 600 га яқин америкалик аскари[11] 19 вертолётда шаҳар шимолига олиб кетилди[1]. Ҳужумга Апаче ҳужум вертолётлари ҳамроҳлигидаги Чиноок ва Блаcкҳаwк ҳарбий ташувчилари жалб қилинган[11]. Кечаси парашютчилар Толибон қисмларини ёриб ўтиб, келаётган қуруқликдаги қўшинлар учун йўлни бўшатишди ва мудофаа позицияларини қазишди[1][30]. Ҳужум пайтида Апаче ердан ўққа тутилди ва битта двигател ишдан чиқди. Аммо CW2 учувчиси Томас О. Малоне жароҳат олганига қарамай, хавфсиз қўнишга муваффақ бўлди[4]. Ҳилманд ишчи гуруҳининг 2000 дан ортиқ Британия кучлари (ўша пайтда 52-пиёда бригадаси раҳбарлигида), шу жумладан Шотландия гвардияси, 4/73 махсус ОП Бтй & 2 ЙОРКС томонидан тузилган бригада разведка кучлари, отлиқ отрядлар ва 40 дан ортиқ Қироллик денгиз пиёдалари операцияга жалб қилинди. Британия қўшинлари АҚШ ҳужумига ёрдам бериш учун шаҳар атрофини ўраб олди. Шунингдек, жанубий, ғарбий ва шарқий томонлардаги афғон қўшинлари Толибон билан ўқ отишмани бошлади[22]. БРФ АҚШ парашютчиларини ғарбдан ҳужум қилиш орқали қўллаб-қувватлади. Жангнинг биринчи кунидаги бу муваффақиятлар АҚШнинг асосий ҳаво ҳужумидан эътиборни чалғитиш учун ҳийла бўлган бўлиши мумкин[11][13]. Дастлабки ҳужумда Дания ва Эстония қўшинлари ҳам қатнашган[31].

Сержант Ли Жонсон

Жанглар 8-декабр куни ҳам давом этди. Британия ва афғон аскарлари қуруқликдаги юришларини давом эттирар экан, АҚШ ҳаво кучлари Толибонга, жумладан, шаҳар атрофидаги кўплаб зенит позицияларига бир неча бор ҳужум қилди[1]. Толибон миналанган майдонлар билан ўралган позицияларни ҳимоя қилди. Бундай ҳудудлар коалиция кучлари учун жиддий хавф ҳисобланарди[32]. Афғонистон Мудофаа вазирлиги ўша куни „Бу амалиётда ҳозиргача 12 нафар террорчи йўқ қилинди, бир нафари қўлга олинди, бир қанча қурол-яроғ ва ўқ-дорилар қўлга олинди“ деб хабар берган бўлса-да, ҳужум муваффақиятга эриша олмаган[24]. Британия аскари, Ёркшире полкининг 2-баталёнининг сержанти Ли Жонсон (Грин Ховардлар) ўз машинасида мина устидан ўтиб кетиши натижасида 8-декабр куни тонгги 10да ҳалок бўлди. Унинг ёнидаги бир аскар оғир яраланган[33].

Толибон кучлари 9-декабр куни шаҳарни ҳимоя қилиш учун янги позицияларни эгаллади. Толибон манбалари ўшанда яқин атрофдаги жангарилар шаҳар мудофаасини кучайтириш учун етиб келганини маълум қилган эди[34]. Кун давомида жанглар давом этди ва исёнчилар томонидан ўрнатилган бомбалар ИСАФ кучларига зарба беришда давом этди. Америкалик аскар, 508-парашют пиёда полкининг капрал Таннер Ж ЎЛири қўлбола портловчи қурилманинг портлаши натижасида ҳалок бўлди[3].

Толибоннинг чекиниши

10-декабрга келиб, ахборот агентликлари Толибон исёнчилари ҳудуддан шимолга чиқиб кетгани, афғон армияси ва ИСАФ кучлари шаҳарни назорат остига олгани ҳақида хабар тарқатди[9]. Ўшанда Британия ҳарбий бошқармаси эҳтиёткорроқ бўлиб, „доимий устунлик“га эришилганини, бироқ коалиция кучлари Муса Қала чеккасида қолаётганини маълум қилган эди. Шунга қарамай, афғон ҳукумати коалиция шаҳарни „тўлиқ қўлга киритди“[35] дея тахмин қилди. НАТО 11-декабр куни шаҳарнинг қўлга олинганини эълон қилди[35], бироқ ўша пайтда МОД таклиф қилган кучлар ҳали ҳам эҳтиёткорлик билан Муса Қаланинг қўлга олингани ҳақидаги „қўшма“[36] баёнотни эртаси куни расман тасдиқлади. Афғон қўшинлари сўнгги зарба учун олдинга чиқарилди ва ўн иккинчи куни тушга қадар шаҳар марказида бўлгани маълум қилинди. Ушбу ишоралар уларнинг Толибон билан мустақил курашиш ва уларни мағлуб этиш қобилиятини англатарди[11]. Подполковник Ричард Эатон, Ҳелманд ишчи гуруҳи матбуот котиби, шаҳарнинг қайтариб олинишини қуйидагича тасвирлаб берган[10]:

Мусо Қаладаги ҳозирги вазият шуки, у Афғонистон ҳукумати назорати остида ... Бугун тонгда [2007-йил 12-декабр] Мусо Қалани озод қилиш ва қўлга олиш бўйича операцияларимиз якуний босқич афғон армиясининг Мусо Қалага ҳужуми билан якунланди..... Афг'он қо'шинлари билан ҳамкорлик жуда яхши бо'лди. Генерал Муҳаядан режалаштиришда ҳал қилувчи рол о'йнади. У режалаштириш гуруҳини Лашкаргоҳдаги 52-бригада штаб-квартирасига ко'чирди.

Ҳелманд ишчи гуруҳи қўмондони бригадир Эндрю Маккайнинг таъкидлашича, коалиция режаси ўта садоқатли бўлмаган маҳаллий жангчиларни — „иккинчи даражали“ Толибоннинг мафкуравий бошқариладиган жангарилардан ажралиб чиқишга ундаган[11]. Бу стратегия муваффақиятли бўлиши мумкин эди. Афғонистон президенти Ҳамид Карзайнинг маълум қилишича, исёнчилар тинч аҳолига қарши тўқнашувлардан сўнг Толибон аъзолари томонларни алмашиш истагида бўлишган[30]. Афғонистон Мудофаа вазирлиги юзлаб одамларнинг ўлдирилгани, ҳибсга олингани ёки асирга олингани ҳақида хабар берган бўлса-да, Толибоннинг аниқ қурбонлари ҳақида хабар берилмаган[37]. Исёнчилар 17 афғон аскари ва 1 нафар ИСАФ аскари ҳалок бўлганини даъво қилди ва камида 40 нафар тинч аҳолининг ўлимида инглизларни айблади. Аммо уларнинг даъволари ишончли бўлмаслиги мумкин[38].

Биринчи кунларда шиддатли жанглар бўлган бўлса-да, улар кўча жангларига сабаб бўлмади. Толибон узоқ вақт қаршилик кўрсатмасдан, деярли доимо орқага чекинди[11][23]. Ноқулай об-ҳаво шароити, шу жумладан туман, уларга осонроқ чекинишга имкон берган бўлиши мумкин[38]. Толибон сўзларига кўра, чекиниш шаҳар ичидаги ҳаво ҳужумлари ва тинч аҳоли қурбонларининг олдини олиш учун мўлжалланган эди[35]. Жанглар шаҳар марказига етиб борганида, жанглар „эътиборга лойиқ эмас“ бўлиб чиқди ва АҚШнинг юқори мартабали зобитларидан бирининг сўзларига кўра: „Муса Қаланинг шаҳар марказида жиддий қаршилик кўрсатилмаган, у сезиларли даражада тўсиқ эмас эди“[39]. Афғон армиясининг асосий шаҳар бозорига сўнгги юришини Британия армияси қироллик муҳандисларининг илғор қидирув гуруҳи, ундан кейин ЭОД ва жаҳон матбуоти учун ўз байроғини кўтарган асосий афғон кучлари бошқарган.

Йирикроқ кампанияга алоқадорлик

Кажаки тўғони, Ҳелманд дарёси

Муса Қала — Ҳилманд вилоятидаги кенг кўламли кампаниянинг атиги бир нуқтаси эди. Асосий мақсад Британия кучлари бошчилигида Толибонни нотинч вилоятдан сиқиб чиқаришга қаратилган коалиция ҳаракатлари ҳисобланарди. Шаҳарни қайтариб олиш учун олиб борилган жанг қўшни ҳудудларда ҳам можарога сабаб бўлди. 2007-йил ноябр ойида разведка патруллари бошланганда жанубдаги Ҳилманд вилоятининг Сангин водийсида Толибоннинг „шафқациз“ ҳужумлари бошланди. Жумладан қироллик денгиз қўмондонлиги икки кун давомида ракета ва миномётлардан ўққа тутилган[11]. Асосий ҳужумдан атиги уч кун олдин, 4-декабр куни Британия аскари Жек Садлер Сангин қишлоғининг шимолида йўл четига ўрнатилган бомбадан ҳалок бўлди[40]. Ҳужумдан бир ҳафта олдин Ҳилмандда бошқа кичик жанглар ҳам кузатилди: инглизлар Сангин шимоли-шарқидаги Кажаки тўғони яқинида давомли ҳужумга дуч келди; Ғарбда эстония, инглиз ва америкалик қўшинлар Навзод тумани марказидаги Навзод шаҳри яқинида ҳужумга учрашган. Британия қўмондонлиги остидаги Дания кучлари Герешк шаҳрида ҳужумга учради[5].

Асосий жанг бошланганидан бир неча кун ўтгач, подполковник Эатон Толибон бошқа ҳудудларда босим ўтказишга уринаётганини, аммо Британия базаларига қилинган ҳужумлар қайтарилганини тасдиқлади. Толибон қўмондонларидан бири таъкидладики, „Биз Сангин ва Сарван Калада (Сареван Калеҳ) ҳужумларни бошладик… Бизда ҳамма жойда инглизларга ҳужум қилиш буйруғи бор.“[13] Толибоннинг Муса Қаладан асосий чекиниши содир бўлганда, жанглар бошқа жойларда давом этди. Ўн биринчи ва ўн иккинчи кунлари чекинаётган Толибон жангарилари Сангиндаги ҳукумат марказига ҳужум қилишди. Афғонистон Мудофаа вазирлиги маълумотларига кўра, ҳужум қайтарилган ва натижада 50 киши ҳалок бўлган[41]. Америка, Британия ва НАТОнинг махсус кучлари Толибоннинг шимолдан Бағрон туманига, шарқда эса ўзларининг анъанавий бошпанаси бўлган Ўрузғон вилоятига чекинишининг олдини олиш учун махсус жойлаштирилди[38].

Оқибат

Муса Қала қайтариб олинганидан кейин Афғонистон байроғи кўтарилди.

Британия зобитлари Муса Қала шаҳарнинг ўзига ҳеч қандай артиллерия ўқлари ёки бомбалар тушмасдан қайтариб олинганидан мамнунлигини билдирди. Бироқ улар Толибоннинг аниқ мағлубиятга учрамагани ва эҳтимол бу ҳудудга „яна қайтиши“ мумкинлигини тан олди[23]. Толибон жангарилари мағлубиятдан сўнг маҳаллий қишлоқ аҳолисига аралашиб кетишган, уларнинг анъанавий либослари ниқобланишни таъминлаган. Жангдан кейинги кунларда шаҳарга қарши ҳужумлар эҳтимоли бор деб ҳисобланган ва коалиция расмийлари барқарор мудофаа зарурлигини тахмин қилишган[9][35]. Британия кучлари Муса Қалани кучайтиришни режалаштирган, аммо келажакда қишлоқ мудофааси асосан афғонлар назорати остида бўлиши таъкидланди. ИСАФ қўмондонлиги томонидан тақдим этилган Афғонистон армияси қобилиятининг оптимистик манзараси шубҳа остига олинди. Тҳе Тимес газетасига ёзган мухбирнинг таъкидлашича, афғон қўшинлари „НАТО ҳимоясисиз ишлай олмаган ва НАТО уларни олдинга силжишига ёрдам берган“[5].

Британия Бош вазири Гордон Браун ҳужум пайтида Ҳилмандда бўлиб, Камп Бастиондаги қўшинлар билан учрашган. У Муса Қаладаги муваффақият афғон тинчлиги сари қадам бўлишини таъкидлади ва қайта қуришга ёрдам бериш давом этишига ваъда берди[9]. Коалиция ва Афғонистон ҳукумати режаларига маҳаллий масжид қуриш, туман марказини қайта қуриш, полиция бинолари, мактаблар ва электр инфратузилмасини таъмирлаш кабилар киради[39]. Ҳилманд губернатори Ассадулла Вафонинг айтишича, делегация жангдан сўнг қайтган тинч аҳолига 5000 тонна ёрдам тарқатиш учун Муса Қалага ташриф буюради[41]. 26-декабрда 69-Гурха дала отряди, 36-муҳандис полки муҳандислари Муса Қалага кўчиб ўтдилар ва туман марказини қайта қуришга киришдилар. Уларнинг вазифаси Ҳесcо қўрғонидаги каби мудофаа иншоотлари ва қум қопларидан сангарлар (қўриқчи миноралар) қуришни ўз ичига олган[42].

Жангдан кейин коалиция кучлари томонидан Толибоннинг турли таъминот карвонлари қўлга олинди. 13-декабр куни Британия ва Афғонистон армияси бўлинмалари Муса Қала чегарасидаги Толибон позицияларини тинтув қилиш чоғида бомба заводлари ва қурол-яроғ омборларини аниқлади. Шу билан бирга, биринчи тинч аҳоли ҳудудга қайтишни бошлади. Уларнинг баъзилари Толибон жазолангани ва Покистон ва Араб жиҳодчиларининг даъволари ҳақида хабардор эдилар[21]. Британиянинг Ҳилманддаги стратегиясининг янги йўналиши — савдоси исёнчиларни қўллаб-қувватлайдиган маҳаллий наркобаронларнинг таъсирини жиловлаш учун ҳарбий куч ишлатиш эди[43]. 16-декабр куни Британия қўшинлари Муса Қаладаги наркотика заводи ва бошқа бинолардан топилган тахминан 150-200 миллион фунт стерлинглик героинни ёқиб юборишди[23][44].

Муса Қалани назорат қилишнинг стратегик мақсади Афғонистоннинг жануби-ғарбий қисмидаги Толибон ҳаракатларини cхҳеклаш ҳамда Афғонистон миллий армияси ва ИСАФ кучларининг рамзи сифатида хизмат қилиш эди. Британия расмийларига кўра, шаҳар рамзий аҳамиятга эга бўлган. Бироқ, Толибон ўз ваҳшийликларига қарамай, муҳим фуқаролик таъминотига эга бўлишда давом этмоқда ва минтақа устидан ғалаба қозониш учун кенг кўламли кампания уюштириш ҳали ҳам қийин эди[43]. Қўшинлар етишмовчилиги НАТОнинг Афғонистон жанубида Толибондан тортиб олинган ҳудудларни ушлаб туришини қийинлаштирди[39].

Фуқароларнинг шаҳарга қайтиши секин кечди. Дўконлар 16-декабрда ҳам ёпиқ эди. Тинч аҳоли қурбонлари ҳақидаги маълумотлар ноаниқ эди. Аҳоли вакилларидан бири 15 жасад бир кўчада ётганини, бошқаси эса унинг оиласи вайроналар остида ҳалок бўлганини айтди. Коалиция бундай даъволарни рад этиб, фақат икки бола жароҳатланганини ва эҳтимол ҳалок бўлганини тан олди. Жанг пайтида ИСАФ қўшинлари томон катта тезликда кетаётган машина ҳайдовчи отиб ўлдирилгани сабабли ағдарилиб кетган эди[45][46].

Коалиция ва афғон ҳукумати Толибон тарафдорларини ўз тарафига оғдириш учун саъй-ҳаракатларини давом эттирди. Бироқ, „ҳокимият билан нотўғри алоқа“[47] бироз кескинликни келтириб чиқарди. Декабр ойи охирида икки нафар ғарб дипломати Афғонистондан чиқариб юборилган эди. Губернатор Ассадулла Вафо уларни Толибон билан яширин музокаралар олиб боришда ва уларга пора таклиф қилишда айблади. Махфий музокаралар БМТ матбуот котиби томонидан тушунмовчилик сифатида рад этилди[47]. 2008-йилнинг январида Мулла Абдул Салом Афғонистон ҳукумати томонидан Муса Қала туманига губернатор этиб тайинланган эди. Бу бошқа Толибон қўмондонларини томонларни ўзгартиришга ундаш мақсадида қилинган ишора эди[48].

Толибон қўмондонлари

Янгилик хабарларида кўплаб Толибон қўмондонлари Муса Қала жангида қатнашган, кўплари ўлдирилган ёки асирга олингани ҳақида хабар берилган. Жумладан қуйидагилар ҳақида ҳам маълумотлар берилган:

  • Энқиади, жангдан олдин Толибон қўмондони бўлган[28].
  • Мулла Аҳмадуллоҳ, жанг пайтида Ассоcиатед Пресс билан мулоқот қилган Толибон қўмондони[32].
  • Мулла Абдул Салом, коалиция томонига ўтган Ализайнинг асосий қабила раҳбари.
  • Толибоннинг Ҳилманд вилояти губернатори ўринбосари Мулла Файзулла ҳаво ҳужумида ҳалок бўлган[14].
  • Мулла Тор Жан, Муса Қала ҳудуди қўмондони, ҳаво ҳужумида ҳалок бўлганлиги тахмин қилинган[14]. Унинг қаерда эканлиги номаълумлигича қолмоқда, чунки у 2008-йилнинг 13-мартида Афғонистон ва коалиция кучлари билан бўлган жангда ўлдирилгани қайта хабар берилган[49].
  • Толибоннинг Муса Қала тумани бошлиғи мулла Матин Охунд (Абдул Матин[50] номи билан ҳам танилган)[51] хатолик туфайли қўлга олингани ҳақида хабар берилган[52].
  • Толибоннинг Ҳилманд вилояти губернатори мулла Раҳим Охунд[51] асирга олингани ҳақида хато хабар берилган[52].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Тоwнсенд, Марк. „Фиэрcе баттле рагес фор Талибан стронгҳолд“. Тҳе Гуардиан (2007-йил 9-декабр). 2007-йил 10-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 9-декабр.
  2. ↑ Раймент, Сеан; Cогҳлан, Том. „А деадлй Афгҳан баттле лике ноне отҳер“. Лондон: Тҳе Даилй Телеграпҳ (2007-йил 12-декабр). 2007-йил 10-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 8-январ.
  3. ↑ 4,0 4,1 Неуҳаус. „У.С. троопс реcуператинг фром баттле фор Муса Қала“. Старс анд Стрипес (2007-йил 11-декабр). Қаралди: 2007-йил 26-декабр.
  4. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Грей, Степҳен. „Террор он роад то Талибан стронгҳолд“. Тҳе Тимес (2007-йил 9-декабр). Қаралди: 2007-йил 28-декабр.[сайт ишламайди]
  5. ↑ 6,0 6,1 „Видео Теле Cонференcе: Мажор Генерал Чампоух, Депутй Cоммандер Сеcуритй, ИСАФ“. Интернатионал Сеcуритй Ассистанcе Форcе. НАТО (2007-йил 13-декабр). 2008-йил 9-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 29-декабр.
  6. ↑ Бурке Ж., Нортон-Тайлор Р.. „Аллиэс мове инто тоwн ҳелд бй Талибан“. Тҳе Гуардиан (2007-йил 11-декабр). 2008-йил 2-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 29-декабр.
  7. ↑ „Муса Қал'эҳ, Афгҳанистан Паге“. Фаллинг Раин Геномиcс (2007-йил 1-сентябр). Қаралди: 2007-йил 27-декабр.
  8. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 „Афгҳан троопс таке Талебан тоwн“. ББC (2007-йил 10-декабр). 2007-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 18-декабр.
  9. ↑ 10,0 10,1 „Афгҳан флаг флиэс овер Муса Қалеҳ онcе агаин“. Дефенcе Неwс. Бритиш Министрй оф Дефенcе (2007-йил 12-декабр). 2007-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 9-декабр.
  10. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 11,7 Ҳурст. „Тҳе такинг оф Муса Қала“. Тҳе Сcоцман (2007-йил 17-декабр). 2011-йил 5-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 18-декабр.
  11. ↑ „"Тиме ис ноw ригҳт" фор ретакинг Муса Қалеҳ - Броwне“. Дефенcе Неwс. Бритиш Министрй оф Дефенcе (2007-йил 7-декабр). 2007-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 9-декабр.
  12. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 Cогҳлан, Том; Бурлеигҳ, Жамес. „Баттле фор Талибан стронгҳолд интенсифиэс“. Лондон: Тҳе Телеграпҳ (2007-йил 12-декабр). 2007-йил 12-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 18-декабр.
  13. ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 Абраши, Фисник. „Троопс Патрол Формер Талибан Тоwн“. Фох Неwс (2007-йил 15-декабр). Қаралди: 2011-йил 19-феврал.
  14. ↑ Селеcт Cоммиттеэ он Дефенсе. „УК оператионс ин соутҳерн Афгҳанистан“. Тҳиртеэнтҳ Репорт. Унитед Кингдом Парлиамент (2007-йил 18-июл). Қаралди: 2008-йил 9-январ.
  15. ↑ Албоне, Тим. „Патҳфиндерс он а фоур-дай миссион фигҳт офф эигҳт-wеэк Талебан сиэге“. Тҳе Тимес (2006-йил 27-сентябр). 2006-йил 28-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 9-январ.
  16. ↑ Роггио. „Тҳе Баттле фор Муса Қала Ҳас Бегун“. Wеэклй Стандард (2007-йил 7-декабр). 2007-йил 19-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 12-сентябр.
  17. ↑ Смитҳ. „Мессаге то тҳе Политиcианс: Лет тҳе Солдиэрс Гет он wитҳ тҳеир Жоб!“. Тҳе Тимес (2006-йил 1-октябр). 2007-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 9-декабр.
  18. ↑ Бурке, Жасон. „Талибан тоwн сеизуре тҳроwс Афгҳан полиcй инто дисаррай“. Лондон: Тҳе Обсервер (2007-йил 4-феврал). Қаралди: 2007-йил 23-ноябр.
  19. ↑ 20,0 20,1 „Талибан импосе руле, ҳефтй тахес ин Муса Қала Дистриcт“. ИРИН (2007-йил 28-июн). 2008-йил 3-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 27-декабр.
  20. ↑ 21,0 21,1 Ниcк, Мео. „Феарфул фармерс ретурн то Муса Қала ас Бритиш сеарч ҳомес“. Тҳе Тимес (2007-йил 14-декабр). 2008-йил 10-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 18-декабр.
  21. ↑ 22,0 22,1 „Солдиэрс 'сеизе Талебан леадерс'“. ББC Неwс (2007-йил 9-декабр). 2007-йил 10-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 9-декабр.
  22. ↑ 23,0 23,1 23,2 23,3 Мео, Ниcк. „А порнограпҳиc деcк оф cардс анд £150м сурприсе фор тоwн'с либераторс“. Тҳе Тимес (2007-йил 13-декабр). 2008-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 22-декабр.
  23. ↑ 24,0 24,1 „НАТО солдиэр киллед ин Муса Қала оператион: Афгҳанистан“. Кҳалеэж Тимес (2007-йил 8-декабр). 2007-йил 12-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 9-декабр.
  24. ↑ 25,0 25,1 Старкей. „Эходус ас Бритиш сет то аттаcк Талебан“. Тҳе Сcоцман (2007-йил 6-декабр). 2007-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 10-декабр.
  25. ↑ „Бритиш троопс пуш нортҳ инто Муса Қалеҳ“. Дефенcе Неwс. Бритиш Министрй оф Дефенcе (2007-йил 14-ноябр). 2007-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 9-декабр. Тҳе „Ригҳт Фланк“ ис тҳе наме фор тҳе сениор cомпанй ин тҳе Сcоц Гуардс.
  26. ↑ Cогҳлан, Том. „Кей трибал леадер он верге оф десертинг Талибан“. Лондон: Тҳе Телеграпҳ (2007-йил 31-октябр). 2007-йил 30-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 23-декабр.
  27. ↑ 28,0 28,1 Тассал. „Муса Қала: Тҳе шапе оф тҳингс то cоме“. Интернатионал Релатионс анд Сеcуритй Нетwорк (2007-йил 29-ноябр). Қаралди: 2007-йил 9-декабр.
  28. ↑ „Афгҳан анд НАТО Форcес Сурроунд Талибан-Ҳелд Тоwн; 15 Диэ ин Фигҳтинг“. Воиcе оф Америcа (2007-йил 7-декабр). 2007-йил 10-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 9-декабр.
  29. ↑ 30,0 30,1 Старкей. „НАТО ретакес Талебан тоwн афтер милитанц чанге сидес“. Тҳе Сcоцман (2007-йил 11-декабр). 2007-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 18-декабр.
  30. ↑ Ламперт. „Афгҳан анд НАТО троопс сторм Талибан стронгҳолд“. Глобал Натионал. 2012-йил 3-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 23-декабр.
  31. ↑ 32,0 32,1 „Толл рисес ин Талебан тоwн баттле“. ББC (2007-йил 8-декабр). 2007-йил 10-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 23-декабр.
  32. ↑ „Сергеант Леэ Жоҳнсон оф 2нд Батталион Тҳе Ёркшире Регимент киллед ин Афгҳанистан“. Дефенcе Неwс. Бритиш Министрй оф Дефенcе (2007-йил 9-декабр). 2007-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 18-декабр.
  33. ↑ „Cоалитион троопс адванcе он Талибан-ҳелд тоwн“. CТВ (2007-йил 9-декабр). 2009-йил 15-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 9-декабр.
  34. ↑ 35,0 35,1 35,2 35,3 Аттеwилл, Фред; агенcиэс. „Муса Қала баттле wон, сайс Нато“. Тҳе Гуардиан (2007-йил 11-декабр). 2007-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 20-декабр.
  35. ↑ „Афгҳан троопс cаллед форwард то cомплете Муса Қалеҳ cлеаранcе“. Дефенcе Неwс. Бритиш Министрй оф Дефенcе (2007-йил 11-декабр). 2007-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 18-декабр.
  36. ↑ Шализи, Ҳамид. „Афгҳанс сай ҳундредс оф Талибан киллед ин Муса Қала“. Реутерс (2007-йил 13-декабр). 2007-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 18-декабр.
  37. ↑ 38,0 38,1 38,2 Cогҳлан, Том. „Талибан флеэ ас троопс ретаке Муса Қала“. Лондон: Тҳе Телеграпҳ (2007-йил 10-декабр). 2007-йил 12-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 22-декабр.
  38. ↑ 39,0 39,1 39,2 „НАТО сайс Муса Қала баттле шоwс сигнифиcант прогресс бй Афгҳан армй“. Интернатионал Ҳералд Трибуне (2007-йил 13-декабр). Қаралди: 2007-йил 22-декабр.
  39. ↑ „Троопер Жаcк Садлер киллед ин Афгҳанистан“. Дефенcе Неwс. Бритиш Министрй оф Дефенcе (2007-йил 5-декабр). 2007-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 18-декабр.
  40. ↑ 41,0 41,1 „Оффиcиал: Талибан флеэ, 50 киллед“. CНН (2007-йил 12-декабр). 2007-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 12-декабр.
  41. ↑ „Гҳурка энгинеэрс бегин Муса Қалеҳ ребуилдинг проcесс“. Дефенcе Неwс. Бритиш Министрй оф Дефенcе (2007-йил 27-декабр). 2008-йил 9-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 30-декабр.
  42. ↑ 43,0 43,1 Лойн, Давид. „Wҳй тҳе баттле фор Муса Қала маттерс“. ББC (2007-йил 10-декабр). 2007-йил 23-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 22-декабр.
  43. ↑ „Уп ин фламес ... троопс дестрой £200м ҳаул оф wарлордс' ҳероин“. Тҳе Сундай Миррор (2007-йил 16-декабр). Қаралди: 2007-йил 18-декабр.
  44. ↑ Грей, Степҳен. „Филминг троопс ин Афгҳанистан“. ББC Неwс (2007-йил 21-декабр). 2007-йил 24-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 28-декабр.
  45. ↑ „Cалм афтер фигҳт фор Афгҳан тоwн“. ББC (2007-йил 16-декабр). 2007-йил 17-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 23-декабр.
  46. ↑ 47,0 47,1 Сиддиқуэ, Ҳароон. „Эхпеллед дипломац леаве Афгҳанистан“. Тҳе Гуардиан (2007-йил 27-декабр). 2008-йил 10-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 30-январ.
  47. ↑ Леитҳеад. „Эх-Талебан чиэф намед говернор“. ББC Неwс (2008-йил 7-январ). Қаралди: 2021-йил 18-январ.
  48. ↑ „41 Талибан киллед ин соутҳ Афгҳанистан“. АП (2008-йил 13-март). Қаралди: 2008-йил 16-март.
  49. ↑ „Оператион Снаке Пит поундс Талибан стронгҳолд“. Афгҳа.cом (2007-йил 9-декабр). 2007-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 16-ноябр. Алт УРЛ
  50. ↑ 51,0 51,1 „Ребел cоммандерс сеизед ин Талибан-cонтроллед тоwн“. Пажwҳок Афгҳан Неwс (2007-йил 9-декабр). 2011-йил 10-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 19-феврал.
  51. ↑ 52,0 52,1 „Мистаке овер 'cаптуред Талебан'“. ББC (2007-йил 11-декабр). 2007-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 24-декабр.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi