Ziyosfera

Musiqiy kamon

Мусиқий камон (инглизча: мусиcал боw, моутҳ боw, франсузча: арc мусиcал) — чолғу асбоби, хордофонларнинг энг қадимгиси ҳисобланади[1].

У ёй шаклида эгилган эгилувчан ёғоч асос ва учлари орасига чўзилган тордан (одатда ўсимлик толасидан) иборат[1][2]. Ёғоч қисмнинг узунлиги 0,5 дан 3 м гача бўлиши мумкин[3].

Мусиқий камон кўпинча ов камонидан яратилган деб тахмин қилинади, чунки улар бир хил шаклга эга. Тахминларга кўра, овчилар чўзилган камоннинг овозини эшитиб, камонларини мусиқа чалиш учун ишлата бошлаганлар. Бироқ, Курт Закс ўзининг „Мусиқа асбоблари тарихи“ асарида маълум бўлган энг қадимги мусиқий камонларнинг ов камонларига умуман ўхшамаслигини таъкидлайди: хусусан, „тор“ ёғоч асоснинг ажралиб чиққан қисми бўлиб, отиш учун мутлақо яроқсиз. Бундан ташқари, мусиқий камон ҳали ҳам мавжуд бўлган маданиятларда уларнинг овчилик маросимлари ва эътиқодлари билан ҳеч қандай алоқаси йўқ[4].

Закс мусиқий камонларнинг уч турини ажратиб кўрсатади: алоҳида резонаторлилар, бириктирилган резонаторлилар ва созанданинг оғзи резонатор бўлиб хизмат қиладиганлар. Биринчи турдаги камон одатда катта; улар ичи бўш идишга — сопол идиш ёки калебасга қўйилади ва товуш торга ва идишга зарбалар орқали чиқарилади. Иккинчи турдаги камон учун тепаси кесилган қуритилган ичи бўш қовоқ одатда резонатор бўлиб хизмат қилади: созанда уни кўкрагига босиб тутиб туради. Ниҳоят, учинчи турдаги камонларни чалганда ё ёғоч қисми тишларга босиб турилади ёки тор созанданинг оғзига солинади ва у ерда тебраниш ҳосил қилинади. Асосий оҳангнинг баландлигини ўзгартиришга имкон берувчи махсус техника ва қурилмалар мавжуд[5]. Шунингдек, икки ва уч торли мусиқий камон ҳам бор, уни чалганда камончадан фойдаланиш мумкин. Мусиқий камоннинг махсус кўп торли тури плуриарк деб аталади[1]. Мусиқий камон ҳам яккахон, ҳам жўр асбоб бўлиши мумкин; у кўпинча диний маросимларда ва жоду маросимларда қўлланади[4][2].

Мусиқий камон Африка, Америка, Океания, Осиёнинг айрим қисмларида кенг тарқалган; илгари Европада ҳам учраган[2]. Ушбу асбоб ҳали ҳам машҳур бўлган Африкада унинг жуда кўп турлари мавжуд[6][7]. Мусиқий камон Жанубий Америка ҳиндулари орасида Испания истилосидан олдин[1] мавжуд бўлган ягона торли асбоб бўлиб, кейинчалик Аппалачида, оқ кўчманчилар авлодлари орасида мусиқали камон кенг тарқалган. Г. Н. Братилов томонидан таҳрир қилинган „Дунё халқларининг мусиқа асбоблари“ энсиклопедик луғатида мусиқий камонларнинг қуйидаги турлари келтирилган: боген (Германия), боу-фиддлес (Англия), бумбас (Европа), виллади вадям (Ҳиндистон), зеза-и-ута (Кения), итоно (Уганда), киҳомбо (Салвадор), кон-кон (Мари Эл), мтангала (Замбия), ндонга (Танзания), сиэлс (Латвия), тимбиримба (Лотин Америкаси), урукунгу ва беримбау (Бразилия), яурамид (Эстония) ва бошқалар[8].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Есипова М. В. „Музыкальный лук“. Большая российская энциклопедия. 2020-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 29-апрел.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Давид К. Рйcрофт. „Мусиcал боw“ (эн). Грове Мусиc Онлине.
  3. ↑ „Мусиcал боw“. Британниcа.
  4. ↑ 4,0 4,1 Сачс 2012, с. 56.
  5. ↑ Сачс 2012, с. 57.
  6. ↑ „Мусиcал боw“ (эн). ДЕККММА прожеcт.
  7. ↑ Cара Стаcей. „Неw праcтиcес реинвент традитионс ин боw мусиc“ (эн). Тҳе Cонверсатион.
  8. ↑ Братилов 2005.

Адабиётлар

  • Братилов Г. Н.. Музыкальные инструменты народов мира: Энциклопедический словарь. М: Пробел-2000, 2005. 
  • Cурт Сачс „Тҳе Мусиcал Боw“, . Тҳе Ҳисторй оф Мусиcал Инструменц. Cоуриэр Cорпоратион, 2012 — 56—57-бет. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi