Ziyosfera

Muzyorar

Канада ва АҚШ музёрарлари

Музёрар – музлаб қоладиган сув ҳавзалари (кўллар, дарёлар, океанлар) да кемалар қатнови учун йўл (канал) очиб берадиган эшкак винтли кема. У музни тумшуғи билан ўз оғирлик кучи таъсирида ёриб ва ёни билан синдириб йўлни кенгайтириб боради. Музёрарнинг тумшуғи ва қуйруғи ўткир қиррали қилиб, мустаҳкам пўлат қоплаб ясалади. Тумшуғи муз сиртига чиқиб туриши учун 20— 35° қия қилинади. Эшкак винтлари битта, баъзида иккита ёки учта бўлади. Музёрар бош турбинаси (двигатели)нинг қуввати – 55мВт га етади. Биринчи кучли Музёрар – „Пайлот“ 1864-йил Россияда қурилган (двигателининг қуввати 44,2 кВт). Кей-инчалик СССР, АҚСҲ, Канада, Финландия, Швеция, Данияда йирик Музёрарлар ясалган[1].

Тарихи

Океанга учадиган кемалар пайдо бўлгунга қадар ички каналлар ва дарёларда болта ва илгаклар билан ишлайдиган ишчилар ёрдамида музни парчалаш технологияси ишлаб чиқилган. Биринчи қайд этилган ибтидоий музқаймоқ кемаси 1383-йилда Белгиянинг Брюгге шаҳри томонидан шаҳар хандақларини тозалашда фойдаланилган баржа эди[2][3]. Музни бузадиган баржанинг уринишлари шаҳарга тўртта шундай кема сотиб олишга кафолат бериш учун етарли даражада муваффақиятли бўлди.

Музни бузувчи баржалар Кичик музлик даврининг совуқ қишларида фойдаланишда давом этди, бу ерда савдо-сотиқ, одамлар ва юкларнинг катта миқдори амалга оширилган Қуйи мамлакатда тобора ортиб борди. ХВ аср давомида Фландрияда (Оуденаарде, Кортрижк, Мохов, Веурне, Диксмуиде ва Хулст) муз тўсарлардан фойдаланиш аллақачон яхши йўлга қўйилган. Музни бузувчи баржалардан фойдаланиш ХВИИ асрда кенгайди, бу ерда Қуйи мамлакатдаги муҳим аҳамиятга эга бўлган ҳар бир шаҳар сув йўлларини тоза сақлаш учун қандайдир музқаймоқлардан фойдаланган.

ХВИИ асргача музқаймоқларнинг техник хусусиятлари номаълум. Музни бузадиган кемаларнинг техник хусусиятлари шуни кўрсатадики, улар отлар гуруҳлари томонидан судралиб кетган ва кеманинг оғир вазни музни парчалаб ташлаган. Улар болта ва арра бўлган эркаклар гуруҳлари билан биргаликда ишлатилган ва уларнинг ортидаги технология саноат инқилобигача деярли ўзгармаган.

Икки от жамоаси ва ишчилар жамоаси Амстердам каналлари бўйлаб муз тўсарни судраб ўтишмоқда, 1733-йил.
Шип – Канада қирғоқ қўриқлаш хизмати музқаймоқ кемаси.

Канадада дизел-электр музқаймоқлар 1952-йилда биринчи бўлиб ҲМCС Лабрадор билан (кейинчалик Канада қирғоқ қўриқлаш хизматига топширилган) УСCГ Wинд-синф дизайнидан фойдаланган ҳолда, лекин камон перванесисиз қурила бошланди. Кейин 1960-йилда Канадада йирик музқаймоқларнинг ривожланишидаги навбатдаги қадам. Кема Квебекнинг Лаузон шаҳрида қуриб битказилганида келди. Лабрадорга қараганда анча каттароқ ва кучлироқ кема бўлган Жон А.Маcдоналд энг қаттиқ қутб шароитларига жавоб бера оладиган океан музқаймоқ кемаси эди. Унинг 15 000 от кучига эга (11 000 кВт) дизел-электр машинаси учта валнинг ҳар бирига қувватни тенг равишда узатувчи учта блокда жойлаштирилган.

Канададаги энг катта ва энг кучли музқаймоқ кемаси, 120 метр (390 фут) Кема 1969-йилда етказиб берилган. Унинг асл учта буг 'турбинаси, тўққизта генератори ва учта электр мотор тизими 27 000 мил от кучига (20 000 кВт) ишлаб чиқаради. Кўп йиллик ўрта умрни таъмирлаш лойиҳаси (1987-1993) кема янги камон ва янги ҳаракатлантирувчи тизимга эга бўлди. Янги электр стансия бешта дизел, учта генератор ва учта электр двигателдан иборат бўлиб, тахминан бир хил ҳаракат қувватини беради.

1994-йил 22-августда Лоуис С. Ст-Лаурент ва УСCГC Шимолий қутбга этиб борган биринчи Шимолий Америка сирт кемалари бўлди. Кема дастлаб 2000-йилда фойдаланишдан чиқарилиши режалаштирилган эди; аммо, таъмирлаш 2017-йилгача фойдаланишдан чиқариш санасини узайтирди. Энди у соҳил қўриқлаш хизмати учун қутбли музқаймоқнинг янги класси киритилгунга қадар 2020-йилларгача хизматда қолиши режалаштирилган[4].

Функсия

Бугунги кунда кўпчилик музқаймоқлар мавсумий ёки доимий муз шароитлари мавжуд бўлган савдо йўлларини очиқ сақлаш учун керак. Ушбу ҳудудлардаги портларга қўнғироқ қилувчи савдо кемалари музда навигация қилиш учун кучайтирилган бўлса-да, улар одатда музни мустақил бошқариш учун этарлича кучли эмас. Шу сабабли, Болтиқ денгизи, Буюк кўллар ва Авлиё Лоренс денгиз йўлида ва Шимолий денгиз йўли бўйлаб музқаймоқларнинг асосий вазифаси бир ёки бир нечта кемаларнинг карвонларини муз билан тўлдирилган сувлар орқали хавфсиз олиб боришдир. Кема муз билан ҳаракациз қолганда, музқаймоқ кемани ўраб турган музни синдириш орқали уни бўшатиши ва керак бўлганда муз майдонидан хавфсиз ўтиш жойини очиши керак. Қийин муз шароитида музқаймоқ энг заиф кемаларни ҳам тортиб олиши мумкин[5].

Финландиянинг музқаймоқ кемаси: Болтиқ денгизида савдо кемасини кузатиб бораётган кема

Айрим музқаймоқлар Арктика ва Антарктидадаги илмий тадқиқотларни қўллаб-қувватлаш учун ҳам қўлланади. Муз парчалаш қобилиятига қўшимча равишда, кемалар қутб минтақаларига ва ундан ўтиш учун яхши очиқ сув хусусиятларига эга бўлиши керак, илмий ходимлар учун иншоотлар ва турар жой, қирғоқдаги тадқиқот станцияларини таъминлаш учун юк ташиш қобилияти[5]. Ички сувларда музқаймоқларга эҳтиёж сезмайдиган Аргентина ва Жанубий Африка каби мамлакатлар қутб минтақаларида тадқиқотлар олиб бориш учун тадқиқотчи музқаймоқларга эга.

Шунингдек

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
  2. ↑ де Кракер, Адриан М.Ж. (6 Жуне 2016). „Иcе анд wатер. Тҳе ремовал оф иcе он wатерwайс ин тҳе Лоw Cоунтриэс, 1330–1800“. Wатер Ҳисторй. 9-жилд, № 2. 109–128-бет. дои:10.1007/с12685-016-0152-3.
  3. ↑ Дегроот, Дагомар. „Соме плаcес флоуришед ин тҳе Литтле Иcе Аге. Тҳере аре лессонс фор ус ноw.“. Тҳе Wашингтон Пост (2019-йил 19-феврал). Қаралди: 2019-йил 11-ноябр.
  4. ↑ „Cанада'с ларгест иcебреакер то ундерго лифе эхтенсион упграде“ (2020-йил 4-ноябр).
  5. ↑ 5,0 5,1 Сегерcрантз, Ҳ. (1989): Иcебреакерс – Тҳеир Ҳисториcал анд Течниcал Девелопмент. Интердисcиплинарй Сcиэнcе Ревиэwс, Вол 14, Но. 1.

Ҳаволалар

Викиомборда „Музёрар“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi