SSSR Ichki ishlar xalq komissarligi
Ички ишлар халқ комиссарлиги (русча: Наро́дный комиссариа́т вну́тренних дел, талаффузи [нɐˈрод.нɨж кə.мʲɪ.сə.рʲɪˈат ˈвнут.рʲɪ.нʲɪх̬ дʲэл]), қисқартмаси НКВД (НКВД <пҳонос филе="ру-НКВД.огг">листен</пҳонос>) Совет Иттифоқининг ички ишлар вазирлиги эди.
| Народный комиссариат внутренних дел Народнý комиссариат внутренниҳ дел (НКВД) | |
|
НКВД логотипи | |
| Агентлик ҳақида умумий маълумот | |
|---|---|
| Ташкил этилган | 10-июл, 1934-йил |
| Аввалги агентликлар |
|
| Тугатилган | 15-март, 1946-йил |
| Ўрнида тузилган ташкилот | |
| Тури |
• Ҳуқуқни муҳофаза қилиш • Жандармерия • Чегара қўшинлари • Қамоқхона ҳокимияти |
| Юрисдиксия | Совет Иттифоқи |
| Штаб квартира(лар) |
11-13 Бол. Лубянка кўчаси, Москва, РСФСР, Совет Иттифоқи |
| Ташкилот раҳбарлари |
|
| Юқори турувчи агентлик | Халқ Комиссарлари кенгаши |
| Қуйи агентликлар |
|
1917-йилда Россия Совет Федератив Социалистик Республикасининг НКВДси[1] сифатида ташкил этилган агентликка дастлаб мунтазам равишда полиция фаолиятини олиб бориш, мамлакат қамоқхоналари ва меҳнат лагерларини назорат қилиш вазифаси юкланган эди[2]. Ташкилот 1930-йилда тарқатиб юборилди. Функсиялари бошқа идоралар орасида тақсимланди. 1934-йилда Бутуниттифоқ комиссарлиги сифатида қайта ташкил этилди[3].
ОГПУ (махфий полиция ташкилоти) функсиялари тахминан 1930-йилда НКВДга ўтказилди. Бу унга Иккинчи Жаҳон уруши охиригача давом этган ҳуқуқни муҳофаза қилиш фаолияти устидан монопол ҳуқуқни берди[2]. Бу даврда НКВД ҳам жамоат тартибини сақлаш, ҳам махфий полиция фаолиятини ўз ичига олган[4]. НКВД сиёсий қатағондаги роли ва Иосиф Сталин давридаги „Катта тозалаш“ни амалга оширгани билан машҳур. Бу даврда ташкилотни Генрих Ягода, Николай Ежов ва Лаврентий Берия бошқарган[5][6][7].
НКВД фуқароларни судсиз оммавий қатл қилди, Гулаг мажбурий меҳнат лагерлари тизимини яратди, у ерга маҳбусларни жойлаштирди ва бошқарди. Ташкилот агентлари бадавлат деҳқонларни қатағон қилишга жавобгар эди[8][9]. Совет чегараларини ҳимоя қилиш ва жосуслик (сиёсий қотилликларни ўз ичига олган) ҳам ташкилот назорати остида эди.
1946-йил март ойида барча Халқ комиссарликлари вазирликлар деб ўзгартирилди. НКВД Ички ишлар вазирлигига (МВД) айланди[10].
Тарихи ва тузилмаси
Манбалар
- ↑ Семукҳина, Олга Б.; Рейнолдс, Кеннетҳ Мичаэл. Ундерстандинг тҳе Модерн Руссиан Полиcе (эн). CРC Пресс, 2013 — 74-бет. ИСБН 978-1-4822-1887-9.
- ↑ 2,0 2,1 Ҳускей, Эугене. Руссиан Лаwерс анд тҳе Совиэт Стате: Тҳе Оригинс анд Девелопмент оф тҳе Совиэт Бар, 1917–1939 (эн). Принcетон Университй Пресс, 2014 — 230-бет. ИСБН 978-1-4008-5451-6.
- ↑ Семукҳина, Олга Б.; Рейнолдс, Кеннетҳ Мичаэл. Ундерстандинг тҳе Модерн Руссиан Полиcе (эн). CРC Пресс, 2013 — 58-бет. ИСБН 978-1-4398-0349-3.
- ↑ Кҳлевниук, Олег В.. Сталин: Неw Биограпҳй оф а Диcтатор (эн). Яле Университй Пресс, 2015 — 125-бет. ИСБН 978-0-300-16694-1.
- ↑ Евгениа Албац, КГБ: Тҳе Стате Wитҳин а Стате. 1995, паге 101
- ↑ Роберт Геллателй. Ленин, Сталин, анд Ҳитлер: Тҳе Аге оф Соcиал Cатастропҳе. Кнопф, 2007 ИСБН 978-1-4000-4005-6 п. 460
- ↑ Cатҳерине Мерридале. Нигҳт оф Стоне: Деатҳ анд Меморй ин Тwентиэтҳ-Cентурй Руссиа. Пенгуин Боокс, 2002 ИСБН 978-0-14-200063-2 п. 200
- ↑ Виола, Лйнне. Тҳе Ункноwн Гулаг: Тҳе Лост Wорлд оф Сталин'с Спеcиал Сеттлеменц. Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 207.
- ↑ Апплебаум, Анне. Гулаг: А Ҳисторй. Неw Ёрк: Доубледай, 2003.
- ↑ Статиэв, Алехандер. Тҳе Совиэт Cоунтеринсургенcй ин тҳе Wестерн Бордерландс (эн). Cамбридге Университй Пресс, 2010. ИСБН 978-0-521-76833-7.