Ички ишлар халқ комиссарлиги (русча: Наро́дный комиссариа́т вну́тренних дел, талаффузи [нɐˈрод.нɨж кə.мʲɪ.сə.рʲɪˈат ˈвнут.рʲɪ.нʲɪх̬ дʲэл]), қисқартмаси НКВД (НКВД <пҳонос филе="ру-НКВД.огг">листен</пҳонос>) Совет Иттифоқининг ички ишлар вазирлиги эди.

НКВД
СССР Ички ишлар халқ комиссарлиги
Народный комиссариат внутренних дел
Народнý комиссариат внутренниҳ дел (НКВД)

НКВД логотипи
Агентлик ҳақида умумий маълумот
Ташкил этилган 10-июл, 1934-йил (92 йил аввал) (1934-07-10)
Аввалги агентликлар
Тугатилган 15-март, 1946-йил (80 йил аввал) (1946-03-15)
Ўрнида тузилган ташкилот
Тури  • Ҳуқуқни муҳофаза қилиш
 • Жандармерия
 • Чегара қўшинлари
 • Қамоқхона ҳокимияти
Юрисдиксия Совет Иттифоқи
Штаб квартира(лар) 11-13 Бол. Лубянка кўчаси,
Москва, РСФСР, Совет Иттифоқи
Ташкилот раҳбарлари
Юқори турувчи агентлик Халқ Комиссарлари кенгаши
Қуйи агентликлар

1917-йилда Россия Совет Федератив Социалистик Республикасининг НКВДси[1] сифатида ташкил этилган агентликка дастлаб мунтазам равишда полиция фаолиятини олиб бориш, мамлакат қамоқхоналари ва меҳнат лагерларини назорат қилиш вазифаси юкланган эди[2]. Ташкилот 1930-йилда тарқатиб юборилди. Функсиялари бошқа идоралар орасида тақсимланди. 1934-йилда Бутуниттифоқ комиссарлиги сифатида қайта ташкил этилди[3].

ОГПУ (махфий полиция ташкилоти) функсиялари тахминан 1930-йилда НКВДга ўтказилди. Бу унга Иккинчи Жаҳон уруши охиригача давом этган ҳуқуқни муҳофаза қилиш фаолияти устидан монопол ҳуқуқни берди[2]. Бу даврда НКВД ҳам жамоат тартибини сақлаш, ҳам махфий полиция фаолиятини ўз ичига олган[4]. НКВД сиёсий қатағондаги роли ва Иосиф Сталин давридаги „Катта тозалаш“ни амалга оширгани билан машҳур. Бу даврда ташкилотни Генрих Ягода, Николай Ежов ва Лаврентий Берия бошқарган[5][6][7].

НКВД фуқароларни судсиз оммавий қатл қилди, Гулаг мажбурий меҳнат лагерлари тизимини яратди, у ерга маҳбусларни жойлаштирди ва бошқарди. Ташкилот агентлари бадавлат деҳқонларни қатағон қилишга жавобгар эди[8][9]. Совет чегараларини ҳимоя қилиш ва жосуслик (сиёсий қотилликларни ўз ичига олган) ҳам ташкилот назорати остида эди.

1946-йил март ойида барча Халқ комиссарликлари вазирликлар деб ўзгартирилди. НКВД Ички ишлар вазирлигига (МВД) айланди[10].

Тарихи ва тузилмаси

Манбалар

  1. ↑ Семукҳина, Олга Б.; Рейнолдс, Кеннетҳ Мичаэл. Ундерстандинг тҳе Модерн Руссиан Полиcе (эн). CРC Пресс, 2013 — 74-бет. ИСБН 978-1-4822-1887-9. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Ҳускей, Эугене. Руссиан Лаwерс анд тҳе Совиэт Стате: Тҳе Оригинс анд Девелопмент оф тҳе Совиэт Бар, 1917–1939 (эн). Принcетон Университй Пресс, 2014 — 230-бет. ИСБН 978-1-4008-5451-6. 
  3. ↑ Семукҳина, Олга Б.; Рейнолдс, Кеннетҳ Мичаэл. Ундерстандинг тҳе Модерн Руссиан Полиcе (эн). CРC Пресс, 2013 — 58-бет. ИСБН 978-1-4398-0349-3. 
  4. ↑ Кҳлевниук, Олег В.. Сталин: Неw Биограпҳй оф а Диcтатор (эн). Яле Университй Пресс, 2015 — 125-бет. ИСБН 978-0-300-16694-1. 
  5. ↑ Евгениа Албац, КГБ: Тҳе Стате Wитҳин а Стате. 1995, паге 101
  6. ↑ Роберт Геллателй. Ленин, Сталин, анд Ҳитлер: Тҳе Аге оф Соcиал Cатастропҳе. Кнопф, 2007 ИСБН 978-1-4000-4005-6 п. 460
  7. ↑ Cатҳерине Мерридале. Нигҳт оф Стоне: Деатҳ анд Меморй ин Тwентиэтҳ-Cентурй Руссиа. Пенгуин Боокс, 2002 ИСБН 978-0-14-200063-2 п. 200
  8. ↑ Виола, Лйнне. Тҳе Ункноwн Гулаг: Тҳе Лост Wорлд оф Сталин'с Спеcиал Сеттлеменц. Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 207. 
  9. ↑ Апплебаум, Анне. Гулаг: А Ҳисторй. Неw Ёрк: Доубледай, 2003. 
  10. ↑ Статиэв, Алехандер. Тҳе Совиэт Cоунтеринсургенcй ин тҳе Wестерн Бордерландс (эн). Cамбридге Университй Пресс, 2010. ИСБН 978-0-521-76833-7.