Nafsi ammora
Биринчи мартаба
Ёмонликни амр қилувчи. „Батаҳқиқ нафс ёмонликка буюради“[1].Ёмонликка буюрадиган, гуноҳ ишни қилишга ташвиқ қиладиган нарса-нафсдир[2]. Бу нафснинг энг тубан мартабасидир. Аслида мушрикларнинг, кофирларнинг, фосиқларнинг нафси шундай бўлади. Лекин барибир, нафси аммора барчада озми-кўпми, албатта бўлади. У инсон энг кучсиз, энг ёлғиз пайтда унинг ёқасига ёпишади. Кибр, нафрат, хасислик, кин, шаҳват, ёлғон каби ҳислар унинг асосий қуроли, очиқдан-очиқ таҳдидидир.
Нафси аммора, ислом фалсафаси ва тасаввуфида муҳим тушунча бўлиб, инсоннинг ички эҳтиёжлари, истаклари ва ёмон ҳис-туйғулари билан боғлиқдир. Бу атама, одатда, инсоннинг маънавий жиҳатдан паст даражадаги ҳолатини англатади.
Нафси Аммора ҳақида асосий фикрлар:
1. Ёмон хулқ-атвор: Нафси аммора инсонни ёмон хулқ-атворга ундовчи ички куч деб ҳисобланади. Бу хулқ-атвор кўпинча ўз манфаатларини бошқаларнинг манфаатларидан устун қўйиш билан боғлиқ.
2. Тазкия: Тасаввуфда нафси амморанинг устидан ғалаба қозониш учун тазкия (ўзини тозалаш) жараёни муҳим ҳисобланади. Бу жараён орқали инсон ўзининг ёмон истакларини энгиб ўтишга ҳаракат қилади.
3. Нафснинг босқичлари: Исломда нафснинг бир неча босқичлари мавжуд:
- Нафси аммора (ёмон нафс) — инсонни ёвузликка ундайди. - Нафс ал-Лаwwамаҳ[3] (о'зини танқид қилувчи нафс) — инсон о'з ҳаракатларини танқид қилиб, яхшиланишга интилади. - Нафс ал-Мутма'иннаҳ[4](тинчланган нафс) — руҳий осойишталикка эришган нафсдир.
4. Ўзини англаш: Нафси аммора билан курашишда ўз-ўзини англаш ва ўз хулқ-атворини таҳлил қилиш муҳим аҳамиятга эга.
5. Дуо ва ибодат: Нафси амморанинг таъсиридан қутулиш учун кўп ҳолларда дуа ва ибодатлар қилинади. Бу руҳий тинчликка эришишга ёрдам беради.
Нафси аммора тушунчаси инсоннинг ички кураши, маънавий ривожланиши ва ахлоқий қадриятларни сақлаб қолиши учун муҳимдир. Бундай тушунчалар орқали инсон ўзининг ички дунёсига чуқурроқ назар ташлаши мумкин.