Noin
Ноин (форсча: نایین ёки نائين)[2] — Эроннинг Исфаҳон вилояти, Ноин округидаги шаҳар ва унинг маркази. 2011-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, унинг аҳолиси 7,730 оила, 25,379 киши эди[3].
Ноин نایین ёки نائین | |
|---|---|
| Шаҳар | |
 | |
 Байроқ | |
| Мамлакат | Эрон |
| Аҳолиси (2016) |
27,379 [1] |
| Вақт минтақаси | УТC+3:30 ИРСТ |
Ноин Язддан 170 км шимолда ва Исфаҳондан 140км шарқда жойлашган. Майдони деярли 35 000 км². Ноин денгиз садҳидан 1545 баландда жойлашган. Унинг максимал ҳарорати ёзда 41 °C, қишда минимал −9 °C.
3000 йилдан кўпроқ вақт олдин форслар тоғлардан текисликларга сув олиб келиш учун ер ости сув ўтказгичларини (форсча қанат) қуришни ўргандилар. 1960-йилларда ушбу қадимий тизим Эронда ишлатиладиган сувнинг 70 фоиздан ортиғини таъминлаган ва Ноин бу қанатларнинг ишлашини кўриш учун дунёдаги энг яхши жойлардан бири ҳисобланади.
Ноинда бутун Эрондаги энг кўзга кўринган ёдгорликлар жойлашган. Жумладан, Жоме масжиди — исломий инқилобдан кейин Эронда қурилган биринчи тўртта масжиддан бири, исломдан олдинги Нареж қал’аси, Пирния уйи, Эски бозор, Ригаре — қанат сув тегирмони ва Зурхоне.
Ёдгорликларидан ташқари, Ноин ўзининг гиламлари, жун матолари ва пишириқлари (копачу) билан ҳам машҳур.
Баъзи тилшуносларнинг фикрича, Ноин сўзи „Наэн“ деб аталган Нуҳ пайғамбарнинг авлодларидан бирининг номидан олинган бўлиши мумкин. Маҳаллий аҳолининг кўпчилиги қадимги паҳлавий сосоний лаҳжасида, бугунги кунда Яздда зардуштийлар гапирадиган лаҳжада сўзлашади. Бошқа тилшуносларнинг таъкидлашича, Ноин сўзи ботқоқ ўсимлик бўлган „Неи“ (инглиз тилида сомон) сўзидан олинган.
Ноинда Эрондаги энг қадимги масжидлардан бири жойлашган. Бундан ташқари ҳудудда Сосонийлар даврига тегишли қал’а ҳам мавжуд бўлиб, ҳозир харобага айланган. У Нарин Қал’э деб номланган.
Сарсобалардан кенг фойдаланилади. Ноин ўзининг гиламлари билан машҳур.
Жоме масжиди
Жоме масжидининг дастлабки қурилиши милодий ВИИИ асрга тўғри келади. Аммо бутун мажмуа босқичма-босқич қурилган. Бу масжидда Исфаҳон ва Язддаги бошқа машҳур масжидлар каби гумбазли эмас. 28 м баландликка эга саккиз қиррали минора масжидга қарийб 700 йил аввал қўшилган. Ҳовлининг ўртасида турган одам ҳар бири ғиштдан қурилган ўзига хос ва мураккаб нақшлар билан безатилган ўн тўртта устун билан ўралган ҳолда кўради.
Ригаре сув тегирмони
Қадимги Ригаре — қанатга асосланган сув тегирмони Муҳаммадия маҳалласида жойлашган. Ушбу қадимий бинонинг қачон қурилгани номаълум. Аммо баъзи тарихчилар бу исломдан олдинги даврга бориб тақалади, деб ҳисоблайди.
Сув Кайхусрав қанат канали орқали ишлайдиган ва тегирмон деярли 28 метр ер остида жойлашган. Тегирмонга кириш йўлаги узунлиги 133 метрга яқин.
Қанат канали тегирмондан 9 метр баланддан оқиб ўтади ва диаметри 9 метр бўлган улкан сув идишини тўлдиради. Етарли босимга эришилгач, сув чиқарилади ва турбинани айлантиради. Чиқинди сувлар канал бўйлаб оқиб чиқади ва 15 метр пастга асосий қанат каналига қўшилади.
Буғдой ва арпани майдалаш учун электр энергиясидан фойдаланиш ё'лга қо'йилгандан буён бу сув тегирмони сайёҳлар ташриф буюрадиган жойга айланди.
Пирния уй ва этнология музейи
Пирния уйи архитектура ва санъат нуқтаи назаридан ушбу минтақадаги чўл уйларининг мукаммал намунасидир. У Сафавийлар даврида қурилган. Уй ташқи кўринишдан, ички қисмдан, чуқур боғдан, силосхонадан ва лорднинг уйи қурилган пайтда бўлиши керак бўлган барча жиҳозлардан иборат.
Уйга кириб, биринчи йўлакдан ўтганингизда „ҳашти“ деб номланган саккиз қиррали хонага кириб бориш мумкин. У авваллари мижозлар ва меҳмонлар учун кутиш зали бўлган. Суратлар, Қур’он қиссаларидан ишланган сувоқчилик, шеърий китоб ва хаттотлик намуналари хонани безатиб туради.
Дастлаб у ерда Ноин қозиси яшаган. Кейинчалик, Қажарлар даврида уй Ноин ҳокимига тегишли эди. Бир неча ўн йиллар олдин уй Маданият ва санъат вазирлиги томонидан сотиб олинган. 1994-йилда таъмирдан сўнг уй чўл этнологияси музейига айлантирилди.
Мосаллаҳ биноси
Мосаллаҳ Ноиндаги яна бир ёдгорликдир. Унинг кенг боғи бир неча йил олдин дам олиш маскани бўлган. Мосаллаҳ ичидаги мақбара зиёратгоҳ ҳисобланади. Мосаллаҳ гумбази Имомзода Султон Саййид Али зиёратгоҳи гумбазининг рўпарасида жойлашган бўлиб, бу иккиси кўча билан боғланган. Боғнинг бир томонида сув омбори бўлиб, унга боғнинг ичкарисида ва ташқарисида ҳар икки тарафдаги зинапоялар орқали кириш мумкин. Сув ҳавзаси бир неча йил аввал фойдаланилган. Ноин Мосаллаҳнинг меъморий услуби Қажарлар сулоласига хос бўлиб, бу жойда бир қатор адабий, сиёсий ва диний арбоблар дафн этилган. „Мосаллаҳ“ арабча намоз ўқиладиган жой деган сўздан келиб чиққан. У Қажар давридаги ҳарбий қал’а билан ўралган бўлиб, унинг тепасида от миниш учун етарлича қалинликдаги девор бор.
Наренж қал’аси
Наренж қал’а Нарин қал’аси номи билан ҳам танилган қурилиш қолдиғи. Қал’ада фойдаланилган қурилиш материаллари, шунингдек, унинг меъморчилик услуби исломгача бўлган даврда қурилган бино деган тахминларга асос бўлган.
Қал’анинг аниқ қандай мақсадда фойдаланилгани маълум эмас. Бироқ у шаҳарнинг ҳарбий ва расмий бирикмаларининг бир қисми бўлган деб тахмин қилинади. Сафавийлар даврининг кўплаб тадқиқотчилари ҳарбий мақсадларда фойдаланилган Нарих қалъа деб номланувчи кўплаб қал’алар ҳақида фикр юритган. Бундан келиб чиқиб Ноиннинг Нарих қал’аси ҳарбий муассаса бўлган деган хулосага келиш мумкин.
Бозор
Бозор Ноиннинг яна бир тарихий жойларидан биридир. Бозор Чеҳел Дохтарон дарвозасидан Хўжа Хизр масжидигача бўлган эгри чизиқ бўйлаб 340 м чўзилган. Бозорнинг баъзи қисмлари таъмирланган ва бозордаги дўконлар бир неча йил олдин фаолият юритган. Бироқ бугунги кунда улгуржи савдогарлар шаҳар кўчаларига кўчиб ўтганидан бери бозор деярли ҳувиллаб қолган.
Ноиннинг бир қатор диққатга сазовор ёдгорликлари Шайх Мағрибий масжиди, Хўжа масжиди ва Чеҳел Дохтароннинг Ҳусайнияси кабилардир.
Зурхоне
Зурхонеҳ, Зорхона ёки Зоурхоне (форс/ курдча: زورخانه, сўзма-сўз „куч уйи“ деб таржима қилинади) — куч, саъй-ҳаракатлар қувончи, саховат ва жасорат руҳи, ватанга муҳаббат ва санъат ва адабиёт билан уйғунлик уйи. Зурхон — миллий спорт туридир. Минг йиллик тарихга эга ушбу спорт тури одамларнинг руҳий ва жисмоний саломатлигини мустаҳкамлашда катта рол ўйнади.
Аба бофи
Ноин туманидаги Муҳаммадия шаҳрида сунъий ғорлар бор. Маҳаллий аҳоли уларни сардаб ва аба бофи деб атайди. Далиллар шуни кўрсатадики, ғорлар илгари бу ерда яшаган зардуштийлар томонидан қазилган. Ғорнинг эшиги шарққа (қуёш чиқишига) қаратилган. Зардуштийлар ташлаб кетилгандан сўнг, мусулмонлар ундан гилам тўқиш учун тўқув устахоналари сифатида фойдаланишган. Тепалик устида 150 м узоқликда қадимий қал’а бор, унинг орқа томонида кичик кириш эшиги бор.
Қўлда чопон тўқиш Ноиннинг энг қимматли ҳунармандчилиги ва тарихий санъати саналади. Бундай устахоналарнинг бўзилари 700 йиллик тарихга эга.
Фотемий уйи
Фотемий уйи Ноиндаги энг катта анъанавий уйдир. У Наренж қал’аси олдида, Ноиннинг эски бозори ёнида жойлашган. Бу уй дастлаб Ноиндаги энг нуфузли оилалардан бирига тегишли бўлган. Фотемий уйи кўп сонли бўлимлардан иборат бўлиб, уларнинг ҳар бири алоҳида функсияга эга: қишки яшаш хоналари, ёзги яшаш хоналари, отхона, дам олиш хоналари, йўлакларлар, меҳмонлар учун овқат хоналари ва бошқа хоналарлар. Хоналарнинг аксарияти витражлар, ёғочдан ясалган эшиклар ва гипс ёрдамида жиҳозланган. Уй ҳозирда маданий мерос ташкилотининг мулки ҳисобланади.
Муҳаммадий
Муҳаммадий қишлоғи тахминан Неин шаҳридан 2 км шарқда жойлашган. Муҳаммадий масжиди милодий Х аср охири ва ХИ аср бошларида қурилган. Масжид қурбонгоҳи ва масжиднинг тунги намозгоҳининг икки томонидаги шифтлар Ноин шаҳридаги Жоме масжидига ўхшайди.
Тугунли гиламлар
Ноинда қўл меҳнати маҳсулотлар жуда қадрланади. Гилам тўқиш Ноин шаҳрида иккинчи жаҳон уруши даврида бошланган. Гиламдўзлар юпқа жун билан ишлаганликлари учун улар анча сифатли гилам ҳисобланади. Ишлаб чиқарилган гиламлар сони кам, аммо сифати юқори бўлгани сабабли, тўқувчилар яхши даромад топадилар. Гиламлар фақатгина Эронда эмас, дунёда ҳам машҳур.
Чўлда треккинг ва алпинизм
Чўлда треккинг — бу чўл шаҳарчасида сайёҳлар эътиборини тортадиган нарсалардан бири. Чунки Ноинни ҳаракатланувчи қум тепалари бўлган чўл ўраб олади. Бу ҳақиқий ҳаракатланувчи қум тепаларида чўл треккинги ҳисобланади.
5 метрдан 62 метргача бўлган қум тепаликлари бор. Бу ерда Эрондаги энг баланд қумтепалар бор.
Ноиннинг ғарбий ва шимоли-шарқида чўл типидаги тоғлар бор.
Транспорти
Шаҳар автовокзалидан Исфаҳонга ҳар яримсоатда мунтазам автобус қатнайди. Шунингдек, хусусий такси „Фалаке Эсфаҳан“, Исфаҳон айланма йўлида кун давомида (24 соат) ишлайди.
Кунига учта автобус Теҳронга (4 АҚШ доллари, олти соат) Кошан орқали (2,50 АҚШ доллари, 2½ соат) боради. Улардан иккитаси Ноин ва Жонуб ўртасида ва бири Ноин ва Бейҳаги Аржантин ўртасида ҳаракатланади.
Манбалар
- ↑ „Статистиcал Cентер оф Иран > Ҳоме“.
- ↑ Ноин cан бе фоунд ат ГЕОнет Ном Сервери, ат тҳис линк, бй опенинг тҳе Адванcед Сеарч бох, энтеринг "-3076275" ин тҳе "Униқуэ Феатуре Ид" форм, анд cлиcкинг он "Сеарч Датабасе".
- ↑ „Cенсус оф тҳе Исламиc Републиc оф Иран, 1385 (2006)“ (Эхcел). Эрон статистика маркази. 2011-йил 11-ноябрда асл нусхадан архивланган.