Naranga diffusa
Наранга диффуса — шолининг яшил ярим ҳалқачиси деб аталувчи, Тунламлар оиласининг Эустротиинаэ кенжа оиласига мансуб капалак тури. Турни Франcис Wалкер 1865-йилда илк бор тавсифлаган.[1] У қишлоқ хўжалиги ривожланган кўплаб мамлакатларда, жумладан Бангладеш, Ҳиндистон, Шри-Ланка,[2] Хитой, Гонконг, Эрон, Япония, Корея яримороли, Малайзия, Мянма, Филиппин, Таиланд, Тайван ва Ветнамда учрайди.[3]
| Наранга диффуса | |
|---|---|
| Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Ҳайвонлар |
| Тип: | Бўғимоёқлилар |
| Синф: | Ҳашаротлар |
| Туркум: | Капалаклар |
| Оила: | Тунламлар |
| Бинар номи | |
|
(Wалкер, 1865) | |
Ташқи тузилиши
Лабиал пайпаслагичларининг иккинчи бўғими бош тепасидан юқорига етиб боради ва силлиқ тангачалар билан қопланган, учинчи бўғими эса жуда кичик. Мўйловлари бироз йўғонлашган, ҳалқасимон ва эркакларида майда киприкчалар билан қопланган. Кўкрак қисми ва қорин қисмида тутамчалар йўқ. Олдинги қанотларида 7-, 8- ва 9-томирлар умумий банддан чиқади. Орқа қанотларида 3- ва 4-томирлар ҳужайрадан ёки қисқа умумий банддан чиқади.[4]
Вояга етган капалакнинг қанотлари қаймоқранг бўлиб, олдинги қанотларида иккита яққол қия жигарранг чизиқ мавжуд. Тухумлар қўйилган пайтда сарғиш рангда бўлади, бироқ етилганда уларда бинафша рангли белгилар пайдо бўлади. Қуртлари яшил ёки сарғиш-яшил рангда бўлиб, танаси бўйлаб ингичка оқ чизиқлар ўтади.[3]
Биологияси
Қуртлари Эчиночлоа cолона, Эчиночлоа cрус-галли, Элеусине индиcа, Леэрсиа ҳехандра, Лепточлоа чиненсис, Орйза сатива, Паспалум cонжугатум, Паспалум дистичум ва Соргҳум биcолор каби экинларга зарар етказувчи зараркунанда ҳисобланади.[5] Улар баргларнинг ташқи тўқималари билан озиқланади ва ҳеч қачон ички тўқималарга кириб бормайди. Кучли зарарланиш баргларнинг тўкилишига олиб келади ва барг пластинкалари оқиш кўринишга эга бўлади.[5]
Назорат қилиш
Вояга етганларини қўлда териб олиш ва ёруғлик тузоқларидан фойдаланиш самарали ҳисобланади. Қуртларга қарши эса экин майдонларини санитария ҳолатида сақлаш, алмашлаб экиш ва бегона ўтларни йўқотиш муҳимдир. Ер яхши ўғитланган ва етарли даражада суғорилган бўлиши керак. Кўплаб мамлакатларда зараркунандаларни йўқотиш учун биологик кураш усуллари қўлланади. Қуртлар Баcиллус тҳурингиэнсис бактериясининг кўплаб штаммларига жуда сезгир. Шу сабабли кўплаб мамлакатларда Бт генлари ёрдамида генетик модификация қилинган шоли навлари экилади. Арилар ва бошқа паразитоидлар каби табиий душманлар ғумбак ва личинка босқичларини назорат қилишга ёрдам беради.[5]
Японияда кимёвий жинсий жалб қилувчилар ва феромонлардан фойдаланилади ва улар яхши натижа берган. Бироқ яшил ярим ҳалқачиларнинг та’сирини камайтиришнинг асосий стратегияси экинни агротехник жиҳатдан тўғри парвариш қилиш ва зараркунандалар мавжудлигини ҳар ҳафта кузатиб боришдир. Бу интеграциялашган зараркунандаларни бошқариш деб аталади.[5]
Брачймериа ласус, Чаропс биcолор[6] ва Чаропс брачйптерум каби паразитлардан личинка ва ғумбакларни назорат қилишда фойдаланиш мумкин. Апантелес турлари личинкаларга қарши паразит сифатида қўлланади. Члаэниус биоcулатус ва Cоccинелла ҳиэроглйпҳиcа каби йиртқичлар ҳам айрим мамлакатларда қўлланади. Тухум ва личинкаларни Опҳионеа турлари ёрдамида йўқ қилиш мумкин. Тричограмма туркумининг кўплаб турлари тухумларга қарши самаралидир.[3]
Манбалар
- ↑ [[1](ҳттп://www.cаталогуэофлифе.орг/cол/детаилс/спеcиэс/ид/206ад9ф177198д6147э8аббc5947714c) „Спеcиэс Детаилс: Наранга диффуса Wалкер, 1865“]. Cаталогуэ оф Лифе. Қаралди: 2018-йил 29-май.
- ↑ Коçак, Аҳмет Öмер; Кемал, Муҳаббет (20 Фебруарй 2012). [[2](ҳттпс://www.аcадемиа.эду/1782757/) "Прелиминарй лист оф тҳе Лепидоптера оф Сри Ланка"]. Cеса Неwс (Cентре фор Энтомологиcал Студиэс Анкара) (79): 1–57. [3](ҳттпс://www.аcадемиа.эду/1782757/).
- ↑ 3,0 3,1 3,2 [[4](ҳттпс://www.cаби.орг/исc/даташеэт/35720) „Наранга диффуса (риcе греэн семилоопер)“]. cаби. Қаралди: 2018-йил 28-март.
- ↑ Ҳампсон, Г. Ф.. [[5](ҳттпс://www.биодиверситйлибрарй.орг/итем/180400#паге/5/моде/1уп) Тҳе Фауна оф Бритиш Индиа, Инcлудинг Cейлон анд Бурма: Мотҳс Волуме ИИ]. Тайлор анд Франcис, 1894.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 [[6](ҳттпс://www.плантwисе.орг/КноwледгеБанк/Даташеэт.аспх?дсид=35720) „Риcе греэн семилоопер (Наранга диффуса)“]. Плантwисе Кноwледге Банк. Қаралди: 2018-йил 28-март.
- ↑ [[7](ҳттп://www.нбаир.рес.ин/Феатуред_инсеcц/Чаропс-биcолор.пҳп) „Чаропс биcолор (Сзéплигети)“]. нбаир. Қаралди: 2018-йил 28-март.
Ташқи ҳаволалар
- [[8](ҳттп://агрис.фао.орг/агрис-сеарч/сеарч.до?реcордИД=УС201302035812) Шолининг яшил ярим ҳалқачиси Наранга диффуса биологияси бўйича тадқиқотлар]