Наркоз (юн. наркосис — карахтлик) — сунъий йўл билан (баъзи кимёвий моддалар ва бошқа омиллар таъсирида) ҳосил қилинадиган чуқур уйқу ҳолати, бунда киши ҳеч нарсани сезмайди, ихтиёрий ҳаракат қила олмайди, эс-ҳуши бутунлай ёки қисман йўқолади. Тиббиётда хирургик операция вақтида оғриқсизлантириш (анестезия) мақсадида қўлланади. Америкалик хирург Уоррен биринчи бор эфир Наркози билан операция қилган (1846). Дастлаб Наркоз учун фақат эфир ва хлороформсзм фойдаланиб ке-линган. Кимё фанининг ривожланиши туфайли Наркоз хрлатини пайдо қиладиган турли хил моддалар кашф этилди.

Наркозни вужудга келтирадиган наркотик моддаларнинг бемор организмига юборилиш усулига қараб ингалясион (нафас йўллари орқали), ноингалясион (нафас йўлларидан бошқа йўллар билан) ва комбинацией Наркоз (наркотик моддалар икки ва ундан кўп усул билан юбо-рилганда) фарқ қилинади. Ингалясион Наркозда эфир, флюотан, сиклопропан ва бошқа моддаларнинг буғи хидлатилади, бунда махсус аппаратлардан фойдаланилади. Наркотик моддаларни кислород билан аралаштириб юбориш нафас йўлларини ҳар хил асоратлардан сақлайди. Венага юбориб пайдо қилинадиган Наркозда, асосан, уйқу дорилари — барбитурат кислота ҳосилалари ишлатилади. Бу усулнинг афзаллиги шундаки, бемор тез ухлаб қолиб, ҳеч нимани сезмайди. Суяк ичига, тўғри ичакка, тери остига, мускул орасига қилинадиган Наркоз камдан-кам қўлланади.

Кўпинча вена Наркози билан ингалясион Наркоз бирга амалга оширилади. Бунда Наркоз. бериш наркотик моддаларни венага юборишдан бошланади, бемор ухлаб қолгач, ингалясион Наркоз. беришга ўтилади. Наркоз вақтида нафасни вақтинча тўхтатиб турадиган дори-дармонлар ва нафас олишни бажарадиган махсус Наркоз аппаратларининг қўлланиши Наркоз. бераётган врач — наркотизатор (анесте-зиолог)га бемор организмининг барча функсияларини идора этиш имкони-ятини беради. Шу туфайли ўпка, юрак, йирик томирлар ва бош мияни бема-лол операция қилиш мумкин. Турли кимёвий моддалар юбориб пайдо қилинадиган Наркоздан ташқари махсус кўрсатма билан электронаркоз қўлланади.[1]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил