Neʼmatulloh al-Haraviy
Neʼmatulloh al-Haraviy (Nimatulloh nomi bilan ham tanilgan[1]; fl. 1613 – c. 1630) Boburiy imperatori Jahongir saroyida voqealarni yozib boruvchi boʻlib xizmat qilgan. U yerda u afgʻonlarning tarixini Tarix-i-Xon-Jahoniy asarida forscha yozib qoldirgan[2]. U Boburiylar xizmatidagi voqeanavis (xabarchi) boʻlgan va asl kelib chiqishi Hirotdan boʻlgan shahar aholisidan iborat eronlik oilaga mansub edi[3].
Kitob uchun dastlabki material Samanalik Haybatxon tomonidan taqdim etilgan boʻlib, uning homiyligi ostida Neʼmatulloh taxminan 1612-yilda toʻplamni tayyorlagan[4]. Ushbu asl material keyinchalik alohida holda Tarix-i-Xon Jahoniy Maxzan-i-Afgʻoniy nomi bilan nashr etilgan[5]. Har ikki kitobning birinchi qismi bir xil boʻlib, ikkinchi qismida esa qoʻshimcha tarzda Xon Jahon Lodi tarixiga oʻrin berilgan.
Asar qisman badiiy, qisman tarixiy xarakterga ega. Kitob pushtunlarning kelib chiqishi haqidagi rivoyatlar uchun asosiy manbalardan biridir. Unda, shuningdek, Bengaliyadagi pushtun hukmdorlari, muallif zamondoshlik qilgan voqealar va pushtun tazkirachiligi keng yoritilgan. Neʼmatulloh afgʻonlarni uch asosiy sulolaga ajratgan: Bettani, Sarbani va Gʻargʻusht. U zamonaviy pushtunlarning toʻrtinchi ittifoqi — Karloniy konfederatsiyasidan birorta qabilani tilga olmagan. Buning sababi, ehtimol, Karloniy qabilalari hali pushtunlashmagan boʻlgani yoki XVII asrda pushtun konfederatsiyasi sifatida shakllanmagan yoxud u ular haqida xabardor boʻlmaganidandir[6].
Inglizcha tarjimalar
1836-yilda Bernhard Dorn tomonidan ikkita qismdan iborat tarjima chop etilgan[7]. 1958-yilda Nirodbhusan Roy tomonidan Niamatullah’s History of the Afghans nomli qisman tarjima eʼlon qilingan. S. M. Imomuddin tomonidan ikki jildda bajarilgan boshqa bir tarjima 1960–1962-yillarda Dakkada nashr etilgan.
Manbalar
- ↑ Other variants include: Allah Ni’mat, Khawaja Nimatullah of Herat, Khwaja Niamatullah, Khwaja Nimat Allah Harawi, Khwaja Nimatullah Heravi, Khwajah Ni’mat Allah ibn Khwajah Habib Allah of Herat, Khwajah Nimat Ullah Harawi, Naimatulla, Naimatullah, Ne´mat-Allâh Heravî, Neamat-Allah Heravi, Neamet Ullah, Nematullah Harvi, Ni’matullah, Niamat Ullah, Niamatullah Heravi, Niamatullah Hirvi, Nimat Allaah, Nimatullah, Ni’matullah al-Harawi.
- ↑ Maghzan means storehouse.
- ↑ Green, Nile „Tribe, Diaspora, and Sainthood in Indo-Afghan History“, . Making Space: Sufis and Settlers in Early Modern India. Oxford University Press, 2012-03-08 — 12-bet. DOI:10.1093/acprof:oso/9780198077961.001.0001. ISBN 978-0-19-807796-1.
- ↑ B. Dorn, History of the Afghans, translation of Makhzan-e Afghani, pp ix.
- ↑ C. Stewart, A Descriptive catalogue of the oriental library of late Tipoo Sultan of Mysore, pp 18
- ↑ Brill, E. J.. E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam: 1913-1936. A - Bābā Beg (en). BRILL, 1993 — 153-bet. ISBN 978-90-04-09787-2.
- ↑ Oriental Translation Fund, London