Neoliberalizm

Неолиберализм (инглизча „неолибералисм“) — либерализмнинг бир тури бўлиб, сиёсий ва иқтисодий фалсафанинг 1930-йилларда вужудга келган ва 1980-90 йилларда мафкура сифатида шаклланган йўналишидир.

Терминнинг ўзи биринчи марта 1938-йилда Валтер Липпманнинг Париж коллоквиумида ишлатилган. Терминнинг муаллифлари франсуз иқтисодчиси Бернар Лаверн ва унинг немис ҳамкасби Александр Рюстоу ҳисобланади.

Неолиберализм пайдо бўлганидан сўнг, аввало, давлатнинг иқтисодий жараёнлардаги ролига муносабат ўзгарди. Неолибераллар ўз вазифалари қаторига эркин тадбиркорликни фаол ҳимоя қилишни ҳам киритади. Давлат монополияга қарши қонунчиликни ўрнатди, кичик бизнесни қўллаб-қувватлади, мулкдорлар сонини кенгайтирди, иқтисодий ривожланишнинг ягона стратегиясини ишлаб чиқди, мулкчилик шаклларининг плюрализмини ва фуқароларни ижтимоий ҳимоя қилди. Бундан ташқари, раҳбарлар ва ҳокимиятдагиларнинг сиёсий ролларини қатъий тақсимлаш сиёсатнинг муҳим вазифаси сифатида барча сиёсий кучларнинг келишуви билан алмаштирилади. Либерализм Ғарб демократларининг мафкуравий асосига айланди.

Неолиберализм классик либерализмдан фарқли бўлиб, давлатнинг иқтисодга аралашуви ва уни тартибга солишини тўлиқ инкор этмайди, аммо ўз функсиясида фақат рақобат тамойиллари ва эркин бозор қонунларини ўрнатиш вазифасини қолдиради. Бунда эркин бозор ва чекланмаган рақобатни асосий восита деб билади. Неолиберализмда тараққиётни таъминлаш ва ижтимоий адолатга эришиш мумкин бўлган барча нарса ялпи ички маҳсулот билан ўлчанадиган иқтисодий ўсишга асосланган.