Nikolay Budarin
| Николай Михаилович Бударин | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
1953-йил 29-апрел Киря, Чувашия, Россия |
| Касби | Механик инженер |
| Миллати | Рус |
| Мукофотлари | Россия Федерацияси Қаҳрамони |
| Космик карера | |
Космосдаги вақт |
444 кун 1 соат 25 дақиқа |
| Танлаш | 1989 НПОЭ Космонавтлар гуруҳи |
Жами ЭВАс |
8 |
Жами ЭВА вақти |
44 соат 25 дақиқа |
| Миссиялар | СТС-71/Союз ТМ-21 (Мир ЭО-19) Союз ТМ-27, СТС-113/Союз ТМА-1 (Эхпедитион 6) |
Миссия белгиси |
|
Николай Михайлович Бударин (русча: Николай Михайлович Бударин; 1953-йил 29-апрелда Чувашиянинг Киря шаҳрида туғилган) - истеъфодаги россиялик космонавт, "Мир" ва Халқаро космик станцияларда учта кенгайтирилган космик миссиялар фахрийси. Бундан ташқари, у жами 44 соатлик саккиз марта космик юришни амалга оширган.
1989-йилда космонавт номзоди номини олган Будариннинг биринчи космик миссияси 1995-йилда Мир космик стансиясида узоқ муддатли топшириқ бўлган. Ўшандан кейин у 1998-йилда Мирда ва 2002-йилдан 2003-йилгача Халқаро космик стансия 6-экспедициясида узоқ вақт хизмат қилди.
Шахсий ҳаёти
Николай Бударин Марина Лвовна Бударинага (қизлик фамилияси Сидоренко) билан турмуш қурган. Уларнинг 1977-йилда туғилган Дмитрий ва 1983-йилда туғилган Владислав исмли икки ўғли бор. Унинг севимли машғулотларига балиқ овлаш, чанғи спорти, қўзиқорин териш, туризм ва велосипедда саёҳат киради. Унинг отаси Михаил Романович Бударин 1984-йилда вафот этган. Унинг онаси Александра Михайловна Бударина 1986-йилда вафот этган.
2007-йилдан бери у Кремлпараст "Ягона Россия" партияси вакили сифатида Давлат Думаси депутати.
Таълим
Самолёт ишлаб чиқаришга ихтисослашган Бударин 1979-йилда Оржоникидзе номидаги Москва авиация институтининг кечки бўлимини муҳандис-механик дипломи билан тамомлаган.
Мукофот ва унвонлар
- Россия Федерацияси Қаҳрамони (1995-йил 5-октябр) - "Мир" орбитал илмий-тадқиқот мажмуасида узоқ муддатли космик парвоз пайтида кўрсатган жасорати ва қаҳрамонлиги учун.
- Россия Федерациясининг учувчи-космонавти (1995)
- "Ватанга хизматлари учун" ордени ;
- 2-даражали (2004-йил 25-сентябр) - коинотни ўрганишда давлатга хизматлари, жасорати ва профессионаллиги учун.
- 3-даражали (1998-йил 25-декабр) - "Мир" орбитал илмий-тадқиқот комплексида космик парвоз пайтида кўрсатилган жасорат ва фидойилик учун.
- "Коинотни ўрганишдаги хизматлари учун" медали (2011-йил 12-апрел) - космосни тадқиқ қилиш, ривожлантириш ва ундан фойдаланиш соҳасидаги улкан ютуқлари, кўп йиллик фидокорона меҳнати, жамоат фаолияти учун.
- "Отан" ордени (Қозоғистон, 1998-йил 11-ноябр)
- НАСАнинг учта космик парвоз медали
Тажриба
1971-йилдан 1973-йилгача Бударин Совет Армияси сафида Чехословакияда хизмат қилди. Бударин НПО Энергиа компаниясида турли муҳандислик лавозимларини эгаллаган. У ерда экспериментал тадқиқотлар ва космик технологияларни синовдан ўтказиш билан шуғулланган. 1976-йилдан электромонтёр, 1978-йилдан электр устаси, 1982-йилдан инженер-синовчи, 1986-йилдан гуруҳ бошлиғи, 1988-йилдан космонавтлар корпуси етакчи мутахассиси, гуруҳ бошлиғи лавозимларида ишлаган[1].
Космонавт фаолияти

1989-йил феврал ойида у Энергиа космонавтлар отрядига синов космонавти номзоди сифатида қабул қилинди. 1989-йил сентябрдан 1991-йил январигача Гагарин номидаги Космонавтларни тайёрлаш марказида тўлиқ асосий космик тайёргарлик курсидан ўтди ва давлат имтиҳонидан ўтиб, синов космонавти малакасига эга бўлди. 1991-йил февралидан 1993-йил декабригача “Союз-ТМ” транспорт воситаси ва “Мир” стансияси парвози бўйича малака ошириш курсини ўтаган. 1994-йил май ойидан 1995-йил февралигача "Эхпедитион-18/НАСА-1" дастури бўйича "Союз ТМ-21" захира экипажининг борт муҳандиси, бир вақтнинг ўзида "Экспедиция-19" да "Мир" асосий экипажининг борт муҳандиси сифатида ўқишни тамомлаган. 1995-йил 27-мартдан 19-майгача Бударин Мир ЭО-19 дастури бўйича биринчи экипажнинг борт муҳандиси сифатида, 15-майдан 26-июнгача эса АҚШда СТС-71 миссияси учун тайёргарликдан ўтди.
Мир ЭО-19
1995-йил 27-июндан 11-сентябргача Бударин 19-узоқ муддатли "Мир" экспедициясининг бошқарув кенгаши муҳандиси сифатида космик миссияда қатнашди. У коинотга СТС-71 миссияси доирасида Спаcе Шуттле томонидан олиб чиқилди. Атлантис Кеннеди космик марказидан 1995-йил 27-июнда УТC вақти билан соат 19:32:19да ҳавога кўтарилди. 2 кунлик автоном парвоздан сўнг космик кема 1995-йил 29-июн УТC вақти билан соат 13:00:16да Мир станциясига қўшилди. Бударин коинотда 75 кун, 11 соат ва 20 дақиқа вақт ўтказди ва "Союз ТМ-21" космик кемаси ёрдамида ерга қўнди. Бударин ва космонавт Анатолий Соловев бўлган “Союз” капсуласи 1995-йил 11-сентябр куни УТC вақти билан соат 06:52:40да Аркалиқ шаҳридан 108 км шимоли-шарққа қўнди.

Мир ЭО-25
1998-йил 28-январдан 25-августгача у Мир орбитал станциясида 25-узоқ муддатли экспедициянинг борт муҳандиси сифатида космик миссияда қатнашди. Бударинни космонавт Талгат Мусабаев ва ЭСА астронавти Леополд Эйҳарц билан бирга "Союз ТМ-27" космик кемаси 1998-йил 29-январ куни УТC вақти билан соат 16:33:42да Байқўнғир космодромидан ҳавога кўтарилди. Икки кунлик автоном парвоздан сўнг "Союз" космик кемаси 1998-йил 31-январда "Мир" станциясига туташди. Мусабоев ва Бударин НАСА астронавти Энди Томас билан биргаликда Мирнинг 25-резидент экипажи бўлди. Экипажнинг диққат марказида биринчи навбатда франсуз миссияси ПЕГАСЕ бўлди. У асосан ҳаёт фанлари, физика фанлари ва космик технологияларга бағишланган эди[2]. Улар умумий илмий тажрибалар устида ҳам ишладилар. Бударин, Мусабаев ва Юрий Батурин бўлган “Союз ТМ-27” 1998-йил 25-августда УТC вақти билан соат 05:24:44 да Жезқазғон яқинига қўнди. "Союз" ва "Мир" миссияларида Бударин космосда 207 кун, 12 соат ва 51 дақиқа вақт ўтказди.
Экспедиция 6
2002-йил 23-ноябрдан 2003-йил 3-майгача Бударин Халқаро космик стансияда 6-экспедиция борт муҳандиси сифатида коинотда 161 кун, 1 соат ва 14 дақиқа ишлади. Эхпедитион 6 экипажи СТС-113 миссияси доирасида Спаcе Шуттле ёрдамида учирилди[3]. Эндеавоур 2002-йил 24-ноябрда УТC вақти билан соат 00:49:47 да КСC ЛC-39А дан коинотга учирилди ва 2002-йил 25-ноябрда УТC вақти билан соат 21:59да Халқаро космик стансияга (ХКС) туташди. ХКС бортида бўлганида Бударин бир нечта рус фанлари ва тиббий тажрибалари билан шуғулланди[4]. Диатомея деб номланган тажрибалардан бири балиқ овлаш учун энг мос бўлган ҳудудларни аниқлаш учун океан юзасини кузатишни ўз ичига оларди. Яна бири глобал исиш оқибатларини яхшироқ тушуниш учун музликлар динамикасини коинотдан кузатиш эди. У ўтказган тиббий тадқиқотлар микрогравитациянинг инсон танасига та'сирини ўрганди. Бударин НАСА астронавтлари Кеннет Боwерсох ва Доналд Петтит билан Союз ТМА-1 космик кемасида Ерга қайтди. Капсула 2003-йил 4-май куни УТC вақти билан соат 02:04:25да баллистик траэктория бўйлаб қўнди[5]. Муаммонинг сабабини аниқлаш учун техник комиссия тузилди. Аниқланишича, баллистик тушиш режимига ўтишга тушишни бошқариш тизимидаги тушишни бошқариш блокининг гироскоп ва бурчак тезлиги ўлчагич сигналларига ноадекват реаксияси сабаб бўлган[6].

Космик юришлар
"Мир" орбитал станциясига икки марта ташриф буюрганида, Бударин жами 44 соат давом этган саккизта космик юришни амалга оширди.
1995-йил 14-июлда Бударин космонавт ҳамкасби Анатолий Соловев билан биргаликда ўзининг биринчи марта космосга юришини амалга оширди. Икки космик саёҳатчи Спектр қуёш массивини жойлаштирди ва док портини текширди. Космосга чиқиш 5 соат 34 дақиқа давом этди.
1995-йил 19-июлда Бударин Анатолий Соловев билан бирга иккинчи марта коинотга чиқди. Иккаласи МИРАС спектрометрини жойлаштиришга тайёргарлик кўришди ва ТРЕК тажрибасини олишиб, экспозиция материалларини ўзгартирдилар. Космосга чиқиш 3 соату 8 дақиқа давом этди.
Икки кундан сўнг, 21-июлда Бударин яна Соловев билан учинчи марта космик юришини амалга оширди. 5 соат 35 дақиқали ЭВА давомида иккаласи МИРАС спектрометрини ўрнатдилар.
1998-йил 1-апрелда Бударин ўзининг тўртинчи марта космосга юришини амалга оширди. У космонавт ҳамкасби Талгат Мусабаев билан “Мир” ва “ Прогресс М-34 ” таъминот кемаси ўртасидаги тўқнашувда шикастланган қуёш батареясини таъмирлашни бошлади[7]. Космосга чиқиш УТC вақти билан соат 13:35да бошланди ва 20:15да якунланди, жами 6 соат 40 дақиқа давом этди.
1998-йил 6-апрелда Бударин ўзининг бешинчи юришида Талгат Мусабаев билан коинотга чиқди. Иккаласи бузилган Спектр қуёш панелини таъмирлаш ишларини якунлади. Космосга чиқиш 4 соат 15 дақиқа давом этди. Икки космик саёҳатчи қуёш панелига тиргак ўрнатишга ҳаракат қилаётганда, Мир тўсатдан эркин дрифтга чиқди ва қуёшдан юз ўгира бошлади[8]. Иккаласига якуний мустаҳкамлаш жараёнидан ўтиш ва кейин тезлаштирилган киришни амалга ошириш буюрилди. Космосга чиқиш дастлаб 3-мартга режалаштирилган эди. Бироқ экипаж космосга олиб борувчи ЭВА люкини оча олмади, бу эса коинотга чиқиш вақтини қайта режалаштиришни талаб қилди. Бударин шу қадар маҳкам ёпилган 10 та қулфнинг охиргисини очолмади ва бу жараёнда учта калитни синдириб ташлади[9].
1998-йил 11-апрелда Бударин ўзининг олтинчи марта космосга юришини амалга оширди. Талгат Мусабоев билан бирга иккаласи Мирнинг ВДУсини олиб ташлашди. Космосга чиқиш 6 соат 25 дақиқа давом этди.
1998-йил 17-апрелда Бударин ўзининг еттинчи марта космосга юришини ўтказди. 6 соат 33 дақиқалик фазода юриш пайтида Бударин ва Талгат Мусабаев Прогресс М-38 томонидан етказиб берилган янги ВДУни ўрнатдилар. Космосга чиқиш 6 соат 33 дақиқа давом этди.
Беш кундан кейин, 22-апрелда Бударин саккизинчи марта коинотга чиқди. У Мусабоев билан янги ВДУ ўрнатишни якунлади. Космосга чиқиш 6 соат 21 дақиқа давом этди.
6-экспедиция пайтида, 2003-йил 15-январда Бударин НАСА астронавти Кеннет Боwерсох билан ХКС ташқарисида олти соатлик фазода юриши керак эди. Бироқ, 2002-йил декабр ойида стационар велосипед синовларида АҚШ стандартларига жавоб бера олмаганидан сўнг, НАСА тиббий сабабларга кўра унга коинотга чиқишни тақиқлади[10]. Бу даъво Россия ҳукумати томонидан рад этилди ва НАСА юрак-қон томир тизимининг "ўзига хос хусусиятлари" ҳақида ташвишланаётганига қарамай, Бударин соғлом эканлигини таъкидлади. Улар Будариннинг юрак-қон томир тизимининг ўзига хос хусусиятлари расмийларга маълум бўлганини ва Будариннинг аввалги рейсларида ҳам бу ҳолат бўлганини айтишди. Космосга чиқиш охир-оқибат НАСА астронавтлари Боwерсох ва Доналд Петтит томонидан амалга оширилди.
Манбалар
- ↑ ЭНЕРГИА. „Николаи Микҳаилович БУДАРИН“. 2022-йил 28-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 8-июн 2010-йил.
- ↑ „Пегасе миссион“. CНЕС.фр (2007). 20-июл 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-июн 2010-йил.
- ↑ „НАСА Биограпҳй: Николаи Микҳаилович Бударин“ (2003-йил 1-май). Қаралди: 8-июн 2010-йил.
- ↑ „Префлигҳт Интервиэw: Николаи Бударин“. НАСА (23-июн 2003-йил). 2021-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-июн.
- ↑ Симон Сарадзҳян. „Союз Дата Реcордерс Индиcате Ҳуман Эррор Нот то Бламе“. СПАCЕ.cом (4-май 2003-йил). 23-май 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 8-июн 2010-йил.
- ↑ „РСC Энергиа Репорт он Cаусе оф Союз ТМА-1 Реэнтрй Проблемс“. РСC Энергиа Пресс Релеасе (28-май 2003-йил). Қаралди: 9-июн 2010-йил.[сайт ишламайди]
- ↑ „Мир анд Супплй Шип Доcк, Аccомплишинг Феат Афтер Фаилуре“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (24-феврал 1998-йил). Қаралди: 9-июн 2010-йил.
- ↑ Жамес Оберг. „Ҳандлинг Мир Мисинформатион“ (май 18–24, 1998). 2020-йил 12-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-июн.
- ↑ „Мир Cосмонауц Бреак Тоолс, Cанcел Спаcеwалк“. Лос Ангелес Тимес. Ассоcиатед Пресс (4-март 1998-йил). Қаралди: 9-июн 2010-йил.
- ↑ Стеве Гуттерман. „Руссиан Доcторс Ревеал Cосмонаут'с Медиcал Cондитион“. СПАCЕ.cом (8-январ 2003-йил). 23-май 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-июн 2010-йил.