Nikolay Lyashenko
Николай Григоревич Ляшенко (1910-йил 3 (16)-май[1] – 2000-йил 10-октябр) – Совет ҳарбий қўмондони, армия генерали (1968). Совет Иттифоқи Қаҳрамони (1990). КПСС МК аъзоси (1971-1989).
| Николай Ляшенко | |
|---|---|
| Таваллуди |
1910-йил 3-май Зима стансияси, Иркуцк вилояти, Россия империяси |
| Вафоти |
2000-йил 10-октябр Москва, Россия |
| Фуқаролиги |
|
| Хизматдаги йиллари | 1929-1992 |
| Унвони | Армия генерали |
| Мукофотлари |
|
Ҳаёти
Николай Ляшенко Иркуцк вилоятидаги Зима станциясида туғилган (ҳозирги Иркуцк вилоятидаги шаҳар). Миллати – рус. Темирчи (сиёсий сургунлардан) ва деҳқон аёлнинг ўғли. 1917-йил октябр инқилобидан олдин оиласи билан Қирғизистонга кўчиб ўтган. Пржевалск (ҳозирги Қоракўл) шаҳрида яшаган. Кечки ишчи мактабининг 2-синфини тамомлаган. Урюкта от заводида отлиқ, болғачи, темирчи ёрдамчиси, 1925-йилдан Иссиқкўл вилояти Сазановка қишлоғида темирчи, 1928-йилдан 1929-йил сентябргача Қоракўл шаҳридаги „Урюкта“ от заводида касаба уюшма қўмитаси аъзоси бўлиб ишлаган. 1929-йил февралдан Қоракўл қишлоқ хўжалиги ишчилари касаба уюшмаси қўмитасида инструктор, Қирғизистон ССР Сазановка қишлоғи ва Қоракўлда қишлоқ хўжалиги ходимлари касаба уюшмаси вилоят бўлими инструктори бўлган.
Урушдан олдинги хизмати
1929-йилнинг кузида Шарқий Хитой темир йўлида Совет-Хитой можароси пайдо бўлган. 1929-йил октябр ойида Николай Ляшенко ихтиёрий равишда Қизил Армия сафига қўшилган. Кейин Шарқий Хитой темир йўлини Хитой милитаристларидан ҳимоя қилишда иштирок этади. Кўп ўтмай, можаро барҳам топиб, Тошкентдаги В. И. Ленин номидаги Бирлашган Ўрта Осиё ҳарбий билим юртига ўқишга юборилиб, уни 1932-йилда тугатади. 1931-йилдан ВКП(б) аъзоси. Ўқиш даврида у бирлашган кадет отрядлари таркибида бир неча бор Ўрта Осиёдаги босмачиларга қарши ҳарбий операцияларда қатнашган. Жанглардаги кўрсатган қаҳрамонлиги учун шахсий қурол билан тақдирланган.
1937-йилнинг май ойидан 1938-йилнинг октябригача маёр Ляшченко Испания фуқаролар урушида қатнашган. Республика армияси дивизияси ва корпус командирларининг ҳарбий маслаҳатчиси бўлган. Қизил Байроқ ордени билан тақдирланган. СССРга қайтгандан сўнг, дарҳол ўқишга юборилади. 1941-йилда М. В. Фрунзе номидаги Қизил Армия Ҳарбий Академиясини тамомлаган. 1941-йилнинг май ойидан Одесса ҳарбий округидаги (Запороже) 206-пиёда дивизиясининг 737-пиёда полки командирининг ўринбосари бўлади.
Улуғ Ватан Уруши
Улуғ Ватан уруши жангларида маёр Ляшенко 25-июндан 11-ўқчилар бригадасининг 2-захира милтиқ полкининг командири (Днепропетровск), 13-июлдан 255-ўқотар дивизиясининг-ўқотар полкининг командири лавозимларида хизмат қилган. У 1941-йил август-сентябр ойларида Днепропетровск мудофаасида қатнашиб, унинг полки шаҳарни охирги бўлиб тарк этган. Днепр бўйлаб кўприкларни портлатиб юбориб, кейин Тираспол-Мелитопол ва Донбасс мудофаа операцияларида, Барвенково-Лозов ҳужум операциясида қатнашади.
Ляшенко 1945-йил 13-ноябрда британиялик генерал-маёр Колин Барбер (1897-1964) билан Мекленбург ва Счлесwиг-Ҳолстеин провинсияларида (де:Барбер-Лжасчцченко-Абкоммен) Ғарб тарихида маълум бўлган Совет ва Британия ишғол зоналари ўртасидаги чегарани белгилаш тўғрисидаги шартномани имзолаган (кейинчалик ГДР ва Германия Федератив Республикаси ўртасидаги чегарага айланади).
1992-йили май ойидан нафақага чиқиб, Москвада яшаган. Нафақага чиққанидан сўнг, жамоат ишларида фаол иштирок этган ва матбуотда кўп гапирган. 91 ёшида вафот этиб, Кунцево қабристонига дафн қилинади.
1966-йилдан 1971-йилгача КПСС Марказий Қўмитаси аъзолигига номзод бўлган. 1971-йилдан 1981-йилгача КПСС Марказий Қўмитасининг аъзоси. СССР Олий Кенгашининг 7-9-чақириқлар депутати (1966-1979). Ўзбекистон Компартияси (1966-1971) ва Қозоғистон (1971—1976) МК бюроси аъзоси. РСФСР Олий Кенгаши депутати, Қирғизистон ССР Олий Кенгаши депутати[2].
Мукофотлари
- Совет Иттифоқи Қаҳрамони (1990-йил 4-октябр)
- Жуков ордени (Россия Федерацияси, 25.04.1995[3])
- бешта Ленин ордени (06.22.1944, 26.10.1955, 22.02.1968, 21.02.1978, 10.04.1990).
- Октябр инқилоби ордени (05.04.1972)
- тўртта Қизил Байроқ ордени (03.02.1938, 10.01.1944, 06.02.1945, 11.15.1950)
- 2-даражали Суворов ордени (21.02.1944)
- 2-даражали Кутузов ордени (04.10.1945)
- 1-даражали Ватан уруши ордени (03.11.1985)
- учта Қизил Юлдуз ордени (16.08.1936, 17.03.1942, 11.03.1944)
- 2 ва 3-даражали „СССР Қуролли Кучларида Ватанга қилган хизмати учун“ ордени (30.04.1975)
- СССР медаллари
- „Маршал Юлдуз“ алоҳида ажралиб турадиган давлат фахрий нишони[4]
- Хорижий орден ва медаллар:
- 3-даражали Манас ордени (Қирғизистон, 03.05.2000)
- Фахрий легион ордени, офицер даражаси (АҚШ, 26.06.1944)
- 2-даражали Полша Уйғониш даври ордени (Полша, 10.06.1973)
- 4-даражали Виртути ҳарбий ордени (Полша, 19.12.1968);
- 2-даражали Грунвалд хочи ордени (Полша)
- Дўстлик ордени (Ветнам)
- 1-даражали „Ватанга хизматлари учун“ ордени (ГДР)
- Счарнҳорст ордени (ГДР, 05.06.1985)
- Қизил Байроқ ордени (ВенгрияХалқ Республикаси, 1970)
- Қизил Байроқ ордени (Мўғулистон, 07.06.1971)
- „Совет Армияси Чехословакияни озод қилганига 30 йил“ медали (Чехословакия)
- „Одра, Ниса ва Болтиқ бўйи учун“ медали (Полша)
- „Куба инқилобий қуролли кучларининг 30 йиллиги“ медали (Куба, 1986)
- „Болгария халқ армиясига 30 йил“ медали (14.09.1974)
- „Фашистлар Германияси устидан қозонилган ғалабанинг 30 йиллиги“ медали (Болгария, 06.03.1975)
- „Георгий Димитров таваллудига 100 йил“ медали (Болгария, 20.05.1983)
- „Фашист фашизми устидан қозонилган ғалабанинг 40 йиллиги“ медали (Болгария, 16.05.1985)
- „Мўғулистон халқ армиясига 50 йил“ медали (15.03.1971)
- „Мўғулистон халқ инқилобига 50 йил“ медали (16.12.1971)
- „Мўғулистон халқ армиясига 60 йил“ медали (29.12.1981)
- „Милитаристик Япония устидан қозонилган ғалабанинг 30 йиллиги“ медали (Мўғулистон, 01/08/1976)
Ҳарбий унвонлари
- Катта лейтенант (1936)
- Капитан
- Маёр (1938)
- Подполковник (1941)
- Полковник (1942)
- Генерал-маёр (3.06.1944)
- Генерал-лейтенант (3.08.1953)
- Генерал-полковник (05.09.1961)
- Армия генерали (22.02.1968)
Хотираси
- Греифсвалд (Германия), Сечаноw (Полша), Кировск (Ленинград вилояти) шаҳарларининг фахрий фуқароси.
- Гостилици қишлоғидаги кўча (Ленинград вилояти, Ломоносов тумани) унинг номи билан аталган.
- Мемориал лавҳа 2021-йил 1-майда Греифсвалд шаҳар мерияси биносига ўрнатилган.
Манбалар
- ↑ В ряде документов, в том числе в наградних листах, датой рождения указиваэця 1 мая 1908 года.
- ↑ Коллектив авторов. Великая Отечественная: Комдиви. Воэнний биографический словар. – М.: Кучково поле, 2015. – Т. 4. – С. 664—330 экз. – ИСБН 978-5-9950-0602-2
- ↑ „Указ Президента Российской Федерации от 25.04.1995 г. № 413 «О награждении орденом Жукова военачальников — активных участников Великой Отечественной войны 1941–1945 годов»“. 2018-йил 2-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 2-август.
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР „О вручении Н. Г. Лящэнко маршалского знака отличия – Маршалской звезди“ от 1 ноября 1974 г.
Адабиётлар
- Линия адаптивной радиосвязи – Объэктовая противовоздушная оборона / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. – М. : Воэнноэ изд-во М-ва оборони СССР, 1978. – 686 с. – (Совецкая воэнная энсиклопедия : [в 8 т.] ; 1976—1980, т. 5).
- Кавалери ордена Слави трёх степеней: Краткий биографический словар / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. – М.: Воэниздат, 2000. – С. 688. – 703 с. – 10 000 экз. – ИСБН 5-203-01883-9.
- Коллектив авторов. Великая Отечественная: Комдиви. Воэнний биографический словар. Командири стрелкових, горнострелкових дивизий, кримских, полярних, петрозаводских дивизий, дивизий реболского направления, истребителних дивизий. (Ибянский – Печененко). – М.: Кучково поле, 2015. – Т. 4. – С. 662-664. – 330 экз. – ИСБН 978-5-9950-0602-2.
- Калашников К. А., Додонов И. Ю. Висший командний состав Вооружённих сил СССР в послевоэнний период. Справочниэ материали (1945—1975 гг.). Том 1. Уст-Каменогорск: „Медиа-Алянс“, 2013. – ИСБН 978-601-7378-16-5. – С.161—162.
- Ляженко А. И., Илницкий А. А., Газаров М. А. Лящэнко. – Краснодар, изд-во „Кубанкино“, 2000. – 400 с.: ил.
- Ляженко А. И. Николай Григоревич Лящэнко: Библиографический указател. – Москва-Краснодар: КГУКИ, 2003. – 310 с.
- Орозбек Сагинбаэв. Генерал армии Н. Г. Лящэнко в Великой Отечественной войне: Слово о героэ. Воспоминания героя / Ред. В. Плоских, А. Пилев. – Бишкек: Киргизско-российский славянский университет, 2009.
- Казаков&нбсп;К.&нбсп;П. Генерал армии Н. Г. Лящэнко (к 70-летию со дня рождения). // „Воэнно-исторический журнал“. 1980. – № 5. – С. 92—94.
- Крупица К. К. Вторая Ударная армия наступаэт: О комдиве Н. Г. Лящэнко. // В сб.: Ленинградская битва 1941—1944 гг. СПб, 1995. – С.186—197.
Ҳаволалар
- Николай Григоревич Лящэнко (рус.). Сайт „Герои страни“.
- Интервю с Н. Г. Лящэнко.
- ҳттпс://www.ёутубе.cом/wатч?в=пе9-нЖГЛл7Қ&т=2с – Деятелност генерала Н. Г. Лящэнко в КНДР
- Sovet Ittifoqi Qahramonlari
- Lenin ordeni sohiblari
- Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
- Vatan urushi ordeni sohiblari
- Qizil Yulduz ordeni sohiblari
- „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni sohiblari
- Doʻstlik ordeni sohiblari
- Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti Byuro a’zolari
- Bosh shtab Harbiy akademiyasi bitiruvchilari
- M. V. Frunze nomidagi nomidagi Harbiy akademiya bitiruvchilari
- Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti bitiruvchilari
- SSSR Qurolli Kuchlarining 70 yilligi yubiley medali sohiblari
- Kenigsbergni ozod qilganlik uchun medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 50 yilligi medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 40 yilligi medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 30 yilligi medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 20 yilligi medali sohiblari
- „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari
- “Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan” medali sohiblari
- 1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari
- Oktabr Inqilobi ordeni sohiblari
- Jukov ordeni sohiblari
- Moskvada vafot etganlar
- 2000-yilda vafot etganlar
- 10-oktyabrda vafot etganlar
- 1910-yilda tugʻilganlar
- 16-mayda tugʻilganlar