Николай Игнатевич Рогдаев, вариантлари Музил, Музил-Рогдаев (1880-йил, Шилкино, Клинский тумани, Москва губернияси[1] – 1934-йил, Тошкент) – рус анархизм ҳаракати етакчиси.

Николай Рогдаев
Таваллуди 1880-йил
Вафоти 1934-йил
Тошкент
Фуқаролиги Rossiya bayrogʻi Россия империяси Россия империяси SSSR bayrogʻi СССР
Касби сиёсатчи

Биографияси

Николай Игнатевич миллати чех. Олий маълумотли бўлган[1]. 1890-йилларнинг охиридан бошлаб инқилобий ҳаракатда қатнашган. Дастлаб Социалистик инқилобий партияга яқин эди, аммо 1902-йилда чет элга кетди ва анархистлар сафига қўшилди. Чет элдаги биринчи рус анархизм ташкилотларининг аъзоси бўлди. 1905–1907-йилларда Киев ва Екатеринославда анархизм-коммунистик гуруҳлар ташкилотчиларидан бири бўлди. Рогдаев 1907-йилда Амстердамда бўлиб ўтган Халқаро анархистлар конгрессида қатнашиб, Россиядаги анархистик ҳаракат ва касаба уюшмалари ҳақида маърузалар қилди. 1908-йил июлдан Женевада шу номдаги анархист-коммунистлар гуруҳининг марказий органи бўлган „Буревестник“ ижтимоий-сиёсий газетасининг бош муҳаррири бўлиб фаолият олиб борди. Бу 1900-йилларда Россия империясидаги энг машҳур анархистик нашр бўлиб, адади 5 минг нусхагача етди. Рогдаев 1910-йилларнинг бошларида А. А. Карелиннинг анархизм-тасаввуфига қарши чиқди. Айнан Рогдаев фитна усуллари ва тасаввуфий маросимларнинг комбинациясини билдирувчи „карелиншина“ иборасини яратган.

Рогдаев 1914-йилда Давлат Думасининг собиқ депутати, полиция билан ҳамкорлик қилган Захар Вировойнинг провокацияси қурбони бўлди. Полиция хабарчиси В. Л. Бурцев анархистлар орасида провокация ҳақида маълумот олди. Бироқ, зукко тактик ҳаракатлар натижасида Вировой бир-бирларини хиёнат қилишда гумон қила бошлаган анархист-коммунистлар гуруҳини мағлуб этди[2]. Натижада, шубҳа Вировойга эмас, балки Рогдаевга тушди[3].

Николай Игнатевич 1917-йилда Россияга қайтиб келиб, болшевиклар сафига қўшилган ва пропаганда билан шуғулланган. Туркистонда совет ташвиқотига раҳбарлик қилган[4]. 1923-йилдан Москвадаги П. А. Кропоткин музейида ходим бўлиб ишлаган. Николай 1927-йилда Боровой ва бошқа таниқли анархистлар (улар орасида Александр Атабекян, Николай Лебедев, Владимир Бармаш, Герман Асқаров ва Лидия Гогелия) билан бирга Саccо ва Ванзеттининг қатл этилишига оммавий норозилик билдирди[5].

1929-йил баҳор ва ёз ойларида Москвада Боровой тарафдорлари, жумладан А. Андреев, В. Бармаш, Ф. Гецси ва бошқалар ОГПУ томонидан ҳибсга олинди. Рогдаев 1929-йил май ойида ҳибсга олинди. Кейинроқ Тошкентга сургун қилинди ва Сургунда вафот этди. У миясига қон қуйилиб, кўчада йиқилган ва вафот этган,

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Жертвы политического террора в СССР“. 2015-йил 23-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 3-май.
  2. ↑ „Центр генеалогических исследований - поиск родственников и предков по фамилии“. росгенеа.ру. 2020-йил 18-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 18-ноябр.
  3. ↑ Кошел П. История сиска в России
  4. ↑ „От революции к тоталитаризму - Воспоминания о ГУЛАГе и их авторы“ (ру-РУ). Қаралди: 2023-йил 18-ноябр.
  5. ↑ „Эпилог / Русские анархисты. 1905—1917“. 2013-йил 1-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 3-май.