Ziyosfera

Niloufer

Малика Нилоуфер

Малика Нилоуфер Фарҳат Бегум Саҳиба[1][2][3](1916-йил 4-январ – 1989-йил 12-июн),[4]Ҳайдарободлик Кўҳинур лақабли[5] Усмонли маликаси эди. У Ҳиндистондаги Ҳайдарободнинг охирги Низоми Мир Усмон Али Хоннинг иккинчи ўғли Моаззам Жаҳнинг биринчи хотини эди[6].

Ёшлик

Малика Нилоуфер 1916-йил 4-январда Истанбулдаги Гöзтепе саройида, онасининг оиласи Усмонлилар империясини бошқариб турган бир пайтда туғилган. Унинг отаси Дамад Морализаде Селаҳеддин Али Бей, Морализаде Меҳмед Али Бей ва Алие Ҳанимнинг ўғли эди. Унинг онаси Адиле Султон, Шеҳзода Меҳмед Салаҳаддин ва Тевҳиде Затигул Ҳанимнинг қизи ва Султон Мурод В нинг набираси эди[4]

1918-йил декабр ойида у икки ёшида отасидан айрилди[4].. 1924-йил мартда император оиласининг сургунида у онаси билан Ўрта ер денгизи бўйидаги Франсияда жойлашган Ницса шаҳрида истиқомат қилди[7].

Никоҳ

1931-йилда халифа Абдулмежид ИИ ўзининг ягона қизи Дуррушеҳвар Султонни Мир Усмон Алихоннинг меросхўри Ҳайдарободлик Низомга турмушга бермоқчи эди. Нажие Султоннинг қизи Маҳпейкер Ҳанимсултон Низомнинг иккинчи ўғли Муаззамжага турмушга берилиши керак эди.[8] Баъзи маълумотларга кўра, Низом тўнғич ўғли учун амакиваччаси Дуррушеҳварнинг қўлини олишга кўп уринган. Унинг оиласи томонидан талаб қилинган юқори маҳрдан норози бўлиб, у охир-оқибат иккинчи Усмонли келинини шартномага киритишга қарор қилди[9] Бироқ, Шаҳзода Усмон Фуад ва унинг рафиқаси Миср маликаси Кериме Хоним Низомнинг кенжа ўғлини бир Маҳпейкар Ҳанимсултонга уйлантирмоқчи бўлди. Нилоуферни кийинтириб, чиройли қилиб кўрсатишди ва Муаззам билан таништиришди. Ўша пайтда мафтункор гўзал бўлган Нилоуфер шу қадар жозибали эдики, Маҳпейкер билан ҳеч ҳам таққослаб бўлмасди. Муаззамжа уни кўргач, Маҳпейкерни бутунлай унутиб, Нилуферга уйланишни талаб қилади.[8]

Тўйдан бир кун олдин шаҳзодалар тезюрар поездда Лондондан Ницага[8]етиб келишди ва Негреско меҳмонхонасида қолишди.[8] 1931-йил 12-ноябрда ўн беш ёшида Нилоуфер Ницсадаги Вилла Карабаселда Моаззам Жага турмушга чиқди. Низомнинг катта ўғли Нилоуфернинг амакиваччаси Дуррушеҳварга уйланган эди.[8] Никоҳни Абдулмежиднинг ўгай синглиси Эмине Султоннинг эри Дамад Меҳмед Шариф Пошо ўтказган.[8] Маҳаллий газеталар ҳинд шаҳзодалари тўйга келганларида, "Минг бир кеча" ва "Мусулмон тўйи " каби сарлавҳалар билан суратларга тўла эди.[8] Тўйдан сўнг келин-куёв ўзлари тўхтаган меҳмонхонага қайтишди.[8] Диний маросимдан сўнг, янги турмуш қурганлар фуқаролик никоҳларини якунлаш ва никоҳдан олдинги келишувни тасдиқлаш учун Британия консуллигига боришди, унга кўра, ажрашган ёки эри вафот этган тақдирда, Нилоуфер этмиш беш минг доллар компенсация олади.[8]

Ницадаги тантаналардан сўнг маликалар ва уларнинг эрлари 1931-йил 12-декабрда[10]. Венециядан Ҳиндистоннинг Ҳайдаробод шаҳридаги қайнотаси саройига жўнаб кетишди.[8] Улар Пилсна океан лайнерига чиқишди. Маҳатма Ганди 1931-йилда Лондонда бўлиб ўтган Иккинчи давра столи конференсиясида қатнашганидан кейин кемага ўтирган ва Ҳиндистонга қайтиб кетаётган эди. Маълум қилинишича, у маликалар билан учрашган[11][12][13]. Йўлда уларга сари кийиш, Низом ҳузурида кутилган одоб-ахлоқ ўргатилган. Бомбейга қўнгач, улар Низомнинг шахсий поездига ўтиришди[14]. Нилуфернинг онаси ҳам унга ҳамроҳлик қилди. Шунингдек, у кутилаётган ҳомиладорликка ёрдам бериш учун франсуз аёлини ҳам олиб келди. Маликалар Ҳайдарободга етиб келгач, уларни дабдабали кутиб олишди[15]. 1932-йил 4-январда Човмаҳалла саройида зиёфат бўлиб ўтди[16]. Кейин улар ўз уйларига жойлашдилар. Нилоуфер ва Моуззам Жаҳ Наубҳат Паҳаддаги тепалик қал’аси биносига жойлашдилар[15][17][14]

Жамоат арбоби ва хайрия ташкилотлари

Нилоуфернинг шахсий ҳаёти болалари йўқлиги сабабли бўш бўлиб туюлган бўлса-да, у ўзининг ижтимоий ҳаётини жуда ёрқин қилиб қўйди. Ўша пайтда Ладй Ҳйдари Cлуб жамият аёлларининг бир қисми эди. Оиладаги бошқа хонимлардан фарқли ўлароқ (бу унинг Туркиядаги туғилган оиласига ҳам, Ҳиндистондаги оиласига ҳам тегишли) ўзларининг қадр-қиммати ва шарафи ўзларини кўз-кўз қилмасликда эканлигини ҳис қилган ҳолда, Нилуфер шаҳар бўйлаб эркин ҳаракат қилишни афзал кўрди. Тез-тез саройнинг зенанасидан чиқиб, оммавий тадбирларда, мехнат зиёфатларида ва тунги зиёфатларда қатнашиш. У кўплаб тадбирларда қатнашди ва бир нечта тадбирларни очди. Ҳайдаробод қироллик оиласининг бошқа хонимлари ҳеч қачон кўчма ёки коктейл кечалари ёки ҳатто расмий оммавий тадбирларда қатнашмаган. Нилуфер аёллар тараққиёти учун маш’ала сифатида қабул қилинди. Унинг гўзаллиги ва фаол ижтимоий ҳаёти матбуотда тилга олинди ва у журналларнинг муқова саҳифаларида акс эттирилди. У дунёдаги энг гўзал 10 аёлдан бири сифатида баҳоланди[18]..

Нилоуфер ва Дуррушеҳвар Низомнинг хонадонига замонавийлик олиб келди. Яхши маълумотли, нафис ва ғарбга қарашли улар Ҳайдарободдаги аёлларни рўмолдан чиқишга ундашган. Мағрур Низом уларга оммавий тадбирларда ҳамроҳ бўларди. Низомга „папа“ деб мурожаат қилган ягона одам Нилуфер бўлгаб, ўз қизлари ҳам фақат „Саркар“ деб мурожаат қилишган. Нилоуфер узоқ вақт давомида Маргарет Э. Кузинс томонидан ташкил этилган Ҳиндистон аёллар конференсиясининг (ИWC) Ҳайдаробод бўлимининг президенти бўлган. Сарожини Наидунинг қизи Падмажа Наиду Ҳайдарободдаги Нилуфернинг дўсти эди[5] Иккинчи Жаҳон уруши пайтида у ҳамшира сифатида таълим олди[14]

Нилоуфер касалхонаси

1949-йилда маликанинг Рафатунниса Бегум исмли канизакларидан бири тиббий муассасалар йўқлиги сабабли туғруқ вақтида вафот этади. Севимли чўрисининг ўлими ҳақидаги хабарни эшитиб, малика жуда хафа бўлди[6][19]... Кейин у бундан кейин ҳеч бир она ўлимга дуч келмаслигини таъминлашга қарор қилди. Нилуфер қайнотасига тиббий муассасаларнинг етишмаслиги туфайли юзага келган муаммоларни айтиб берди. Натижада шаҳарнинг Ред Ҳиллс ҳудудида аёллар ва болалар учун ихтисослаштирилган шифохона қурилди. Дарҳақиқат, шифохона унинг шарафига Нилоуфер касалхонаси деб номланди ва у ўзининг ҳомийси деб аталди, у Ҳайдарободда яшаган вақтгача бу лавозимни сақлаб қолди. Ҳатто бугунги кунда ҳам касалхона таниқли бўлиб қолмоқда ва Ред Ҳиллс маҳалласининг диққатга сазовор жойидир[6][19] Унинг ўгай набираси Ҳимоят Али Мирзо касалхонага келаётган беморлар ва оилаларга озиқ-овқат ва моддий ёрдам кўрсатишда ёрдам беради[20]..

Афсуски, орадан бир неча йил ўца ҳам Нилоуфер ҳомиладор бўлолмади, унинг амакиваччаси икки ўғли бор эди. У Европадаги турли шифокорлар билан маслаҳатлашди ва Америкага тиббий ташриф буюришни режалаштирди[17][14] 1948-йилда, Нилоуфер билан турмуш қурганидан ўн етти йил ўтгач, унинг эри Моаззам Жаҳ иккинчи хотини, Розиа Бегумга[21]. уйланди, у тез орада биринчи фарзанди, қизини дунёга келтирди. Нилуфер Франсияга онаси билан олдига кетди. Улар тўрт йил ўтиб, 1952-йилда ажрашишди. У ўттиз олти ёшида ҳамон гўзал эди, у матбуот эътиборини тортди ва бир неча бор кино ролларини таклиф қилишди, у рад этди[9]

1954-йилда Нилоуферга Дüррüşэҳвар қўнғироқ қилиб, отасини дафн қилишда ёрдам сўради. У отасининг жасадини Истанбулда дафн этиш учун бир неча бор уринган, бироқ Туркия ҳукуматидан рухсат ололмаган. У Туркияда ёки Ҳайдарободда дафн этилишини хоҳлаган эди. Нилуфер ўзининг дўстларидан бири, Низом ҳукуматининг собиқ амалдори ва ўша пайтда Покистон губернатори бўлган Малик Ғулом Муҳаммадни чақирди. У Саудия Арабистонининг ўша пайтдаги қироли Сауд бин Абдулазиз Ал Саудга қўнғироқ қилиб, сўровни етказди. Қирол бу илтимосни қондиришга рози бўлди ва у ниҳоят Саудия Арабистонида Ал-Бақи’да дафн қилинди[22]..

1963-йил 21-февралда Нилуфер Парижда кичик Эдвард Юлий Попега турмушга чиқди[9]. У Эдвард Юлий Попе (1897-1955) ва Мери Аллавей Попенинг (1897-1980) ўғли эди ва ундан уч ёш кичик эди[23]. У дипломат, бизнес раҳбари,[24] ссенарий муаллифи ва кино продусери эди[9] У ўзининг барча қоғозлари, ҳужжатлари ва фотосуратларини сақлаб қолган ва улардан фойдаланган ҳолда Эдвард у ҳақида филм суратга олишни режалаштирган[25]..

Ўлим ва мерос

У 1989-йил 1' июнда Парижда вафот этди[4] ва Бобини қабристонига дафн қилинди[9]. Кейин Эдвард Парижни тарк этиб, Вашингтонга қайтди. У ерда у 1990-йилда болаликдаги синфдоши Эвелин Маддокс Попе билан турмуш қурди. Эдвард 1995-йилда, бу никоҳдан беш йил ўтиб вафот этди[25]. Нилуфер вафотидан кейин унинг мероси, жумладан, сарилар тўплами Рим папаси оиласи томонидан сахийлик билан ўртоқлашди. Эдвард Папанинг иккинчи рафиқаси Эвелин малика Нилуфернинг меросини эҳсон қилишда давом этди ва унинг коллекцияларидан музей кўргазмаларини ўтказди[24].

Манбалар

  1. ↑ Тҳе Студио. Оффиcес оф тҳе Студио, 1948 — 155-бет. 
  2. ↑ Интернатионал Чилд Wелфаре Ревиэw. Тҳе Унион, 1950 — 139-бет. 
  3. ↑ Ҳйдерабад (Принcелй Стате). Реформс Cоммиттеэ. Репорт, 1938, 1347 Ф.. Говернмент Cентрал Пресс, 1938 — 89-бет. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Адра, Жамил. Генеалогй оф тҳе Империал Оттоман Фамилй 2005, 2005 — 20-бет. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Сешан. „Принcе Моаззам Жаҳ анд ҳис ноcтурнал cоурт“. Тҳе Ҳинду (2017-йил 25-декабр). Қаралди: 2021-йил 17-феврал.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 „Лове, лосс анд лонгинг: Тҳе жоурней оф а Принcесс | Ҳйдерабад Неwс“. Тҳе Тимес оф Индиа (6-январ 2016-йил).
  7. ↑ Вâсıб, А.. Бир şэҳзаденин ҳâтıрâтı: ватан ве менфâда гöрдüклерим ве иşиттиклерим, Япı Креди Яйıнларı. ЙКЙ, 2004 — 95-бет. ИСБН 978-975-08-0878-4. 
  8. ↑ 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 Бардакçı 2017.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Кҳан. „Оттоман Принcессес ин Индиа (2). Парт тwо: Принcесс Нилоуфер, тҳе фирст…“. Медиум (2019-йил 23-декабр). Қаралди: 2021-йил 17-феврал.
  10. ↑ Сешан. „Тҳе прогрессиве принcесс оф Ҳйдерабад“. Тҳе Ҳинду (2018-йил 30-октябр). Қаралди: 2021-йил 19-феврал.
  11. ↑ Гарари. „Дид Маҳатма Гандҳи меэт Принcесс Нилоуфер он шип? Панел лоокс фор cлуэс“. Деccан Чрониcле (2019-йил 30-сентябр). Қаралди: 2021-йил 17-феврал.
  12. ↑ Гарари. „Ҳйдерабад: Маҳатма Гандҳи дид меэт Нилоуфер, Дуррушеҳвар он шип“. Деccан Чрониcле (2019-йил 1-октябр). Қаралди: 2021-йил 17-феврал.
  13. ↑ Ачаря. „Ревеалед: Маҳатма Гандҳи ҳад биг импаcт он Принcесс Нилоуфер“. Деccан Чрониcле (2016-йил 17-январ). Қаралди: 2021-йил 17-феврал.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 „А шорт биограпҳй оф Принcесс Нилоуфер - Тҳе Сиасат Даилй“. Тҳе Сиасат Даилй - Арчиве (2017-йил 3-январ). Қаралди: 2021-йил 18-феврал.
  15. ↑ 15,0 15,1 „Тҳе ҳисторй оф Нилоуфер Ҳоспитал“. Тҳе Сиасат Даилй (2020-йил 20-июн). Қаралди: 2021-йил 17-феврал.
  16. ↑ Кҳан. „Соcиал ландсcапе оф Ҳйдерабад чангед бй тҳе энтрй оф Принcессес“. Тҳе Сиасат Даилй (2019-йил 9-октябр). Қаралди: 2021-йил 20-феврал.
  17. ↑ 17,0 17,1 Нанисетти. „Тҳе сага оф Принcесс Нилоуфер“. Тҳе Ҳинду (2016-йил 4-январ). Қаралди: 2021-йил 18-феврал.
  18. ↑ Ифтҳекҳар, Ж. С.. „Нилоуфер, тҳе бегуилинг принcесс оф Ҳйдерабад“. Телангана Тодай (11-июн 2017-йил).
  19. ↑ 19,0 19,1 Кҳан, Асиф Яр. „Нилоуфер пионеэред матернитй, чилд cаре“. Деccан Чрониcле (4-январ 2018-йил).
  20. ↑ „Ҳимаят Али Мирза раисес воиcе агаинст неглигенcе, иллегал энcроачменц тоwардс Низам’с пропертиэс“ (эн). www.даижиwорлд.cом. Қаралди: 2021-йил 2-октябр.
  21. ↑ „Принcесс Нилоуфер’с 103рд биртҳ анниверсарй он Фридай“. Телангана Тодай (1916-йил 4-январ). Қаралди: 2021-йил 17-феврал.
  22. ↑ Моин. „Ҳйдерабад: Нилоуфер ҳелпед ин Cалипҳ’с буриал ин Мадина“. Деccан Чрониcле (2019-йил 4-январ). 2020-йил 8-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июл.
  23. ↑ „Эдwард Жулиус Попе Жр. (1919-1995)“. Финд А Граве Мемориал. Қаралди: 2021-йил 21-феврал.
  24. ↑ 24,0 24,1 „Бонҳамс : ан антиқуэ диамонд анд голд брооч,“. Бонҳамс. Қаралди: 2021-йил 17-феврал.
  25. ↑ 25,0 25,1 Дҳиман. „Унравеллинг тҳе роял мйстерй“. Деccан Чрониcле (2016-йил 4-январ). Қаралди: 2021-йил 17-феврал. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi