Ziyosfera

Nosiriya

Носирия (арабча: النَّاصِرِيَّة‎‎ ; БГН : ан-Нāṣирийя) Ироқдаги шаҳар. У Фурот дарёсининг қуйи қисмида, Бағдоддан 360 км жануби-жанубий шарқда, қадимий Ур шаҳри харобалари яқинида жойлашган. Бу шаҳар Зиқар губернаторлигининг пойтахти. 2003-йилда унинг аҳолиси 560 000 га етиб, Ироқдаги тўртинчи йирик шаҳарга айланди.[2] 20- аср бошида аҳолиси асосан мусулмон, мандаийлар ва яҳудийлардан иборат эди[3]. Бугунги кунда шаҳарда асосан шиа мусулмонлари яшайди[2].

Носирия

ٱلنَّاصِرِيَّة
Шаҳар
Асос солинган 1872
Аҳолиси
 (2018 (Эстимате))
 558,400[1]

Носирия ХИХ аср охирида Усмонлилар даврида Мунтафиқ қабиласи томонидан ташкил этилган. Ўшандан бери у транспорт учун асосий марказга айланди[2]. Носирия хурмо етиштириладиган ҳудуднинг маркази. Шаҳарнинг асосий саноати қайиқсозлик, дурадгорлик ва кумушчиликни ўз ичига олади.[4] Шаҳар музейида Шумер, Оссурия, Бобил ва Аббосийларга оид кўплаб экспонатлар мавжуд. Қадимги Ур ва Ларса шаҳарларининг харобалари яқин жойлашган ва Фурот шаҳардан 10 километр узоқликда Дажла билан қўшилади.

Иқлим

Носирия иссиқ чўл иқлимига эга, қиши илиқ ва ёзи жуда иссиқ. Носириянинг ўртача йиллик ўртача кўрсаткичи 25.0 °C (77.0 °Ф) ни ташкил қилади, ўртача йиллик энг юқори кўрсаткич 32.3 °C (90.1 °Ф) ва ўртача йиллик энг паст кўрсаткич 17.8 °C (64.0 °Ф). Июл, энг иссиқ ой, ўртача ҳарорат 36.4 °C (97.5 °Ф), энг юқори ҳарорат 44.8 °C (112.6 °Ф) (август ойининг ўртача кўрсаткичи бир хил), энг совуқ ой январда эса ўртача ҳарорат 11.6 °C (52.9 °Ф) га тенг.

Ёз қишдан қуруқроқ, июл ва август ойларида эса ёғингарчилик умуман бўлмайди. Энг ёмғирли ой январ бўлиб, ёғингарчилик ўртача 7 кунни ташкил этади.

Тарих

Ташкил этиш ва Усмонлилар даври

Носириядаги Мандаэан бетҳ манда (ибодат уйи), 2016-йил

Носирияга 1872-йилда Носир ас-Садун Пошо (арабча: ناصر السعدون باشا‎‎) томонидан асос солинган. У мунтафиқ қабила кенгашининг шайхи („бошлиқ“), бўлган шаҳар унинг номи билан аталган[5][6]. Ўша йили Мунтафиқ санжаги („туман“)нинг маъмурий марказига айланди[5]. Носир пошо сунний мусулмон ас-Саадун уруғининг бошлиғи бўлиб, қабилалари асосан шиа мусулмонлари бўлган Мунтафиқнинг ҳукмрон оиласи эди. Носирияга асос солинган вақтда Басра вилоятидаги (Ироқ жануби) Мунтафиқ ҳокимияти ўз ўрнини Усмонлиларга бўшатиб берган эди. Носир Пошо Усмонлилар томонидан вилоят (вилоят) бошлиғи этиб тайинланди ва Носирия атрофидаги катта ерларни ўз номига ёзиб олди[5][6] Унинг ўғли Саадун Пошо Носириянинг мутассарифи (солиқ йиғувчиси) бўлди. 1908-йилга келиб у 1908-йилги Ёш турклар инқилобини қаттиқ қўллаб-қувватлаб, Ироқнинг жанубини улар номидан бошқарди[6].

У Усмонли Ироқида йирик савдо маркази бўлган. Бағдод ва Басра билан савдо орқали чет эл товарларини импорт қилган. Носирия томонидан ишлаб чиқарилган асосий маҳсулотлар тери, дон ва сариёғ эди. Шаҳарда 600 га яқин яхши қурилган тош уйлар бор эди, лекин кўпчилик бинолар ва уйлар лой ғиштдан қурилган . Носирияда 350 га яқин дўкон ва бешта карвонсарой (меҳмонхона) бўлган. Шаҳар атрофидаги ҳудудда хурмо ва дон етиштирилган. Шаҳар бошқа йирик маъмурий марказлар каби девор билан ҳимояланмаган.[7]

Британия ва Ҳошимийлар ҳукмронлиги

Носириядаги зираворлар дўкони

Биринчи жаҳон уруши пайтида инглизлар 1915-йил июл ойида ўша пайтда Усмонли империяси томонидан назорат қилинган шаҳарни қўлга киритдилар. 1915-йил 24-июлда Носирия учун жангда 400 га яқин инглиз ва ҳинд ва 2000 га яқин турк аскари ҳалок бўлди[8].

1920-йилда Носирия 6523 нафар аҳолига эга эди. Аҳоли этник жиҳатдан хилма-хил бўлиб, аҳолининг 72,7 % араб мусулмонлари, яҳудийлар 8 %, мандеанлар 9,7 %, форслар 4,6 %, лурлар 4,3 % ва насронийлар ташкил қилган[3].

Ироқ Коммунистик партияси 1930-йилларда Юсуф Салмон Юсуф („Фаҳд“ номи билан танилган) томонидан Носирияда ташкил этилган[9]. Шаҳар шунингдек, 1950-йилларда Ироқ Баъс партиясини асос солган Фуад ал-Рикабининг туғилган жойи эди. Ўша пайтда Ироқ Баъс кўпинча Носириялик одамлардан, яъни Рикабининг қариндошлари ва шерикларидан иборат эди[10].

Кўрфаз уруши

Носириядаги Мумсуна мактабининг болалар боғчаси ўқувчилари 2009-йилда Ур Зиггуратининг очилиш маросимида қатнашмоқда (у 2003-йилда АҚШ босқинидан кейин ёпилган эди).

1991-йил март ойида, Форс кўрфази уруш тугаганидан ва Америка қўшинларини олиб чиқиб кетганидан сўнг, Носирия шаҳридаги шиа аҳолиси Ироқ президенти Саддам Ҳусайн ҳукмронлигига қарши қўзғолонда қатнашди. Қўзғолон Ироқ ҳарбийлари томонидан зўравонлик билан бостирилиб, катта қурбонлар ва кўп жисмоний зарар кўрилди. Унинг кўплаб аҳолиси Ироқ ҳукумат кучлари томонидан қирғин қилинган[2].

2003-йилги Ироқ урушигача Носирия Ироқдаги мандаийларнинг энг йирик жамоаларидан бири бўлган[4]. Носирияда мандаийлар асосан Фурот дарёсининг шимолий қирғоғида жойлашган "Субба кварталида " яшаган[11].

Ироқ уруши

2003-йил март ойида Носирияда 2003-йилда АҚШнинг Ироққа бостириб кириши пайтидаги биринчи йирик жанглардан бири бўлиб ўтди.

Носирия ис а мажор административе ҳеадқуартерс анд ис алсо [Ирақи Генерал] Мажид'с милитарй дистриcт ҳеадқуартерс. Ит ис а мажор стратегиc cроссинг поинт оф тҳе Эупҳратес. Фор алл тҳосе реасонс Носирия wилл бе wелл дефендед, wҳич wилл слоw тҳе Меч [инвасион] доwн фор а wҳиле.

— Пҳиллип Митчелл, Гаинс ин соутҳ спур тҳруст ин Багҳдад – Тҳе Гуардиан

23-март куни АҚШ Босқинчи кучлар шаҳар яқинида пистирмага учради. 11 АҚШ аскари ҳалок бўлди ва отишмалар пайтида оддий аскар Жессика Линч, армия оддий Лори Пиэстева ва мутахассис Шошана Жонсон асирга олинди. Ироқ кучлари ва АҚШ денгиз пиёдалари корпусининг 2-денгиз экспедиция бригадаси ўртасидаги Насирия жанги тахминан 23-мартдан 29-мартгача давом этди, унда 18 денгиз пиёдаси ҳалок бўлди ва 150 дан ортиқ киши яраланди[12], аммо Ироқ қаршиликлари шундан сўнг жуда тез мағлубиятга учради. Саддам Ҳусайн қулаганидан бери шаҳар нисбатан тинч.

Манбалар

  1. ↑ Мажор Cитиэс cитйпопулатион.де
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Моcкаитис 2013.
  3. ↑ 3,0 3,1 Фиэлд Мусеум оф Натурал Ҳисторй, 1940, п. 258.
  4. ↑ 4,0 4,1 Даброwска & Ҳанн 2008.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Çэтинсая 2006.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Диcксон 1949.
  7. ↑ Лоример 1915.
  8. ↑ Туcкер, Спенcер. Wорлд Wар И: энcйcлопедиа. АБC-CЛИО, 2005. ИСБН 9781851094202. Қаралди: 2009-йил 13-сентябр. 
  9. ↑ Исмаэл 2008.
  10. ↑ Ал-Али 2007.
  11. ↑ Мандаэан cоммунитй ин Носирия.
  12. ↑ „Марине cаптаин фаултед ин фриэндлй фире инcидент — CНН.cом“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 14-октябр. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi