Нйдиа Эcурй (талаффузи: Нидиа Экюри; 1926-йил 2-феврал — 2012-йил-2 март) таниқли арубалик, нидерланд ёзувчиси, таржимони ва актрисаси эди. У бешта шеърий тўпламни нашр этган ва Европа ҳамда Америка драматургларининг песаларини папиаменту тилига таржима қилган ва бу орқали ўз шевасини маданий тилга айлантиришга ёрдам берган. Кўплаб мукофотлар, шу жумладан Чапи ди Плата адабий мукофоти соҳиби Эcурй Оранге-Нассау ордени унвонига сазовор бўлган.

Нйдиа Эcурй
Таваллуди
Нйдиа Мариа Энриcа Эcурй

2-феврал 1926-йил
Вафоти 2-март 2012-йил(2012-03-02)
(86 ёшда)
Wиллемстад, Cураçао
Фуқаролиги Нидерландия қироллиги
Касби ўқитувчи, актриса, ёзувчи
Фаолият йиллари 1957 — 2007

Фаолияти

Ўқишни тугатгандан сўнг, Эcурй 1957-йилда Cураçаога кўчиб ўтган ва инглиз тили ўқитувчиси сифатида иш бошлаган. У Мартинес Маво ўрта мактабида ва Нилда Пинто Ҳуишоудсчоол муассасасида дарс берган ва бир вақтнинг ўзида Голландия Кариб ҳавзасининг энг кўп сўзлашилувчи креол тилипапиаментуда дарслар берган. 1960-йилда Эcурй голландиялик тадбиркор Wилҳелм Эдуард Исингга турмушга чиққан. Эр-хотиннинг Cарессе Исингс Эcурй ва Wилҳелм Алехандер Исинг исмли икки фарзанди бор эди, эр-хотин 1964-йилда ажрашишгандан кейин Эcурй фарзандларини ёлғиз она сифатида тарбиялаган[1].

Эcурйнинг папиаменту тарғиботига бўлган қизиқиши уни Иккинчи жаҳон урушидан кейин спектаклларда рол ўйнашга ва таниқли муаллифларнинг асарларини маҳаллий томошабинлар тушунадиган тилга таржима қилишга олиб келган[2]. Бунгача католик черкови ва ҳукумати ягона маданий ўзига хосликни таъминлаш воситаси сифатида папиаментудан фойдаланишни чеклаб қўйган эди [2][3]. У 1967-йилда Тҳалиа номли театр гуруҳига асос солган ва инглиз, франсуз ва испан тилларидаги спектаклларни Кариб денгизи аҳолисига сингдиргани билан танилган[2][4]. Унинг энг машҳур таржималаридан баъзилари орасида Алфонсо Пасонинг „Cосас де мамá й папá“ асарининг талқини бўлган „Гай биэуw та траҳа сòпи стèрки“ (1968); „Ментира на гранèл“ (1968), Cарло Голдонининг „Ил бугиардо“ асари таржимаси; „Э Роса Татуа“ (1971), Теннессеэ Wиллиамснинг „Тҳе Росе Таттоо“ нинг таржимаси; ва Шакеспеарнинг „Ромео ва Жулиэт“ асари асосидаги „Ромео и Жулиэта“ (1991) таржимаси. Бундай спектаклларни ижро этиш бошқа маҳаллий муаллифларни папиаментони маданий ифода тили сифатида тарғиб қилувчи янги асарлар яратишга ундаган[2].

Эcурй ўз асарларини 1972-йилда Сониа Гармерс ва Мила Палм ҳаммуаллифлари бўлган „Трес росеа“ (Уч нафас) нашри билан чоп эта бошлаган[2]. Унинг бошқа машҳур асарлари орасида „Бос ди сангер“, „Кантика па мама тера“, „На ми курасон мара“ ва „Секура“ бор эди[5]. Бундан ташқари, у Кариб денгизи, Европа, Шимолий ва Жанубий Америкадаги адабий фестивалларда йигирма мартадан ортиқ Голландия Антил оролларидан вакиллик қилган[6].

Вафоти ва хотираси

Эcурй 2012-йил 2-мартда Алзҳеимер касаллиги билан беш йиллик курашдан сўнг Виллемстадда[5] вафот этди. 2013-йил октабр ойида унинг папиаменту тилида ёзилган ва у томонидан голланд тилига таржима қилинган „Ээн дроом диэ ик ҳеб“ асарлари тўплами Книпсчеэр Пресс томонидан чоп этилди[2]. Wим Статиус Муллернинг „Нйдиа“ валси унинг шарафига ёзилган[6].

Манбалар

  1. ↑ Диарио 2014.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Родрíгуэз 2016.
  3. ↑ Эcккраммер 2003.
  4. ↑ ван Путте-де Wиндт 2001.
  5. ↑ 5,0 5,1 Ла Чиспа 2012.
  6. ↑ 6,0 6,1 Ромеро-Cесарео & Парависини-Геберт 2012.